Το ρευστό πολιτικό σκηνικό επιτείνει το απρόβλεπτο των επερχόμενων βουλευτικών εκλογών. Σε αυτό προστίθεται η τραυματική εμπειρία των πρόσφατων ευρωεκλογών, όπως αποτυπώθηκε στην πρωτοφανή εκλογική συμπεριφορά του κυπριακού εκλογικού σώματος, με χαρακτηριστικότερη την ψήφο υπέρ της υποψηφιότητας του Φειδία Παναγιώτου. Αν και οι βουλευτικές εκλογές αποτελούν διαφορετική εκλογική αναμέτρηση και η ψήφος θεωρείται λιγότερο χαλαρή, παραμένει αισθητή η τάση αποστροφής και αμφισβήτησης απέναντι στα παραδοσιακά κόμματα.

Η ροπή προς επιλογές με αντισυστημικά χαρακτηριστικά συνεχίζει να επηρεάζει σημαντικό μέρος του εκλογικού σώματος. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα βασικά στοιχεία που συνθέτουν μέχρι στιγμής το υπό διαμόρφωση πολιτικό σκηνικό είναι τα εξής:

>> Η διαφαινόμενη πτώση των ποσοστών όλων των κοινοβουλευτικών κομμάτων, πλην του ΕΛΑΜ.

>> Η έντονη πίεση που δέχονται τα κόμματα του Κέντρου, η οποία εντείνεται με την είσοδο του Οδυσσέα Μιχαηλίδη στην πολιτική σκηνή. Ο τέως Γενικός Ελεγκτής της Δημοκρατίας τοποθέτησε ιδεολογικά το πολιτικό του κίνημα, «Άλμα», στον χώρο του Κέντρου.

>> Η δυναμική που φαίνεται να αποκτά το ΕΛΑΜ. Ορισμένες δημοσκοπήσεις δείχνουν πως το κόμμα της κυπριακής ακροδεξιάς, ενδέχεται να βρεθεί ακόμη και στη δεύτερη θέση. Αυτό συνιστά μια ριζική ανατροπή στον εκλογικό χάρτη, με αντίκτυπο τόσο στο κοινοβουλευτικό έργο και τις κοινοβουλευτικές ισορροπίες όσο και σε ό,τι αφορά την διαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού στην πορεία προς τις προεδρικές εκλογές.

>> Η πιθανή περαιτέρω αποδυνάμωση των κομμάτων του Κέντρου απειλεί να αφαιρέσει τον ρυθμιστικό τους ρόλο, τόσο εντός Βουλής όσο και στο πλαίσιο ενδεχόμενων συμμαχιών ενόψει των προεδρικών εκλογών. Στο παρελθόν, η συνεργασία του ΔΗΚΟ με τον ΔΗΣΥ ή το ΑΚΕΛ συνιστούσε συνεργασία εξουσίας, καθώς το άθροισμα των ποσοστών τους σε άλλες εποχές άθροιζε κοντά στο 50% του εκλογικού σώματος.

>> Τα κόμματα του λεγόμενου ενδιάμεσου χώρου (ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ, ΔΗΠΑ, Οικολόγοι), ακόμη και αν συνεργάζονταν μεταξύ τους, δεν αναμένεται να συγκεντρώσουν αξιοσημείωτο εκλογικό ποσοστό. Εξάλλου, με βάση τα σημερινά δεδομένα, δεν εξετάζεται κοινή κάθοδος τους στις βουλευτικές εκλογές, αλλά φαντάζει απίθανη και μια μετεκλογική συμπόρευση τους, είτε εντός Βουλής είτε με ορίζοντα τις προεδρικές εκλογές. ΔΗΚΟ και ΔΗΠΑ έχουν ταχθεί ήδη απέναντι στον Οδυσσέα Μιχαηλίδη, ενώ οι Οικολόγοι αφήνουν ανοικτή την πόρτα της συνεργασίας μαζί του.

➤ Η αποδυνάμωση των δύο μεγάλων κομμάτων, ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, και το ενδεχόμενο περαιτέρω μείωσης των ποσοστών τους, συνιστούν καθοριστική εξέλιξη. Μέχρι το 2018, ο υποψήφιος του ΔΗΣΥ και ο υποψήφιος του ΑΚΕΛ είχαν προβάδισμα για τον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, ακόμα και χωρίς συνεργασίες, χάρη στη δύναμη των κομμάτων τους. Ακόμη και το 2023, παρόλο που ο Αβέρωφ Νεοφύτου ως υποψήφιος του ΔΗΣΥ δεν πέρασε στον δεύτερο γύρο, το ποσοστό του κόμματος ήταν αρκετό ώστε να του επιτρέψει να διεκδικήσει με αξιώσεις τη συμμετοχή στον επόμενο γύρο, ίσως υπό διαφορετικές συνθήκες. Σήμερα, με βάση τα ποσοστά των ευρωεκλογών και την πτωτική τάση που φαίνεται καταγράφουν, η κομματική βάση των δύο μεγάλων πολιτικών δυνάμεων, δεν επαρκεί, ή τουλάχιστον δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, από μόνη της για την εξασφάλιση θέσης στον δεύτερο γύρο για τον υποψήφιο που θα στηρίξουν, χωρίς εκλογική συνεργασία.

➤ Ο παράγοντας Οδυσσέας Μιχαηλίδης και η εκλογική απήχηση του Άλματος αναμένεται να καθορίσουν σε σημαντικό βαθμό τη διαμόρφωση του πολιτικού τοπίου εντός και εκτός Βουλής. Η πρώτη πολιτική αποκάλυψη του Οδυσσέα Μιχαηλίδη και ο τρόπος με τον οποίο ο τέως Γενικός Ελεγκτής εισήλθε στην πολιτική σφαίρα, αναδεικνύουν ορισμένες αδυναμίες και αφήνουν περιθώρια για σταδιακή μείωση της απήχησής του. Ωστόσο, όπως σημειώνουν πολιτικοί αναλυτές, αυτή η ανάγνωση βασίζεται σε πολιτικά κριτήρια. Ένα μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος, επηρεάζεται περισσότερο από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, λειτουργεί με διαφορετικά κριτήρια και δεν αναλύει εις βάθος με τους παραδοσιακούς πολιτικούς όρους, τον τρόπο που πολιτεύεται κάποιος. Για αυτή την ομάδα και τα κριτήρια με τα οποία λειτουργεί, μεγαλύτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης παραμένει στην επικαιρότητα, παρά οι λόγοι για τους οποίους βρίσκεται στο προσκήνιο.

➤ Το ποσοστό που θα συγκεντρώσει το Άλμα του Οδυσσέα Μιχαηλίδη, σε συνδυασμό με τα εκλογικά αποτελέσματα των υπολοίπων κομμάτων, θα αποτελέσει δείκτη για τις προοπτικές του Οδυσσέα Μιχαηλίδη ενόψει των προεδρικών εκλογών. Ο ίδιος κατά την εξαγγελία του, άφησε να νοηθεί πώς την ισχυρή μάζα, όπως την όρισε, που στοχεύει για τις βουλευτικές εκλογές, δεν μπορεί να είναι μονοψήφιο ποσοστό. Σίγουρα, διαφορετικά θα είναι τα δεδομένα να μπει στην Βουλή με ένα ποσοστό πάνω από 10% και πολύ διαφορετικά τα δεδομένα με ένα ποσοστό κάτω του 10%. Μια υπολογίσιμη κοινοβουλευτική ομάδα, δεν θα είναι απλά βαρόμετρο στην λειτουργία του νομοθετικού σώματος, αλλά θα είναι εργαλείο συνεργασίας και για την Προεδρία της Βουλής.

➤ Αστάθμητος παράγοντας παραμένει το VOLT, ως νέα πολιτική δύναμη που δείχνει ικανή να εισέλθει στη Βουλή. Το ζητούμενο είναι το ποσοστό που θα συγκεντρώσει και από πού θα αντλήσει ψήφους.

➤ Άγνωστος «Χ» είναι επίσης ο αριθμός των κομμάτων που θα εισέλθουν στην Βουλή, όπως και το ποσοστό που θα λάβουν και οι υπόλοιποι καινοφανείς πολιτικοί σχηματισμοί, όπως το ΔΕΚ του Ανδρέα Θεμιστοκλέους, ή η Δημοκρατική Αλλαγή του Χρίστου Κληρίδη.

Οι συμμαχίες, τα σενάρια και η σκακιέρα του 2028

Υπό τα πιο πάνω δεδομένα, διαμορφώνονται ασφαλώς και τα ζητούμενα για τη συνέχεια. Η πρώτη πράξη, η οποία ενδέχεται να είναι σε μεγάλο βαθμό τροχιοδεικτική για το μέλλον, αφορά τις συμμαχίες και συνεργασίες που θα επιδιωχθούν εντός της Βουλής για την ανάδειξη Προέδρου της Βουλής.

◗ Σενάριο πρώτο: Στο κομματικό παρασκήνιο κυκλοφορεί έντονα η φημολογία περί υπόγειου φλερτ μεταξύ ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ, ή κατά άλλους, Αννίτας – Νικόλα, για συνεργασία των δύο κομμάτων. Το σενάριο προβλέπει στήριξη του Νικόλα Παπαδόπουλου από τον ΔΗΣΥ για την προεδρία της Βουλής, ως βάση για περαιτέρω συνεργασία ενόψει των προεδρικών εκλογών, με ενδεχόμενη ανταπόδοση της στήριξης προς την πρόεδρο του ΔΗΣΥ για την Προεδρία της Δημοκρατίας.

Το σενάριο αυτό αφορά ρητά στήριξη της Αννίτας Δημητρίου και όχι κάποιου τρίτου προσώπου από τον ΔΗΣΥ. Για να υλοποιηθεί, απαιτούνται δύο βασικές προϋποθέσεις: Πρώτη προϋπόθεση, η εκλογική δύναμη των δύο κομμάτων να είναι επαρκής ώστε να προωθήσει τον Νικόλα Παπαδόπουλο στην Προεδρία του Σώματος. Πιθανόν να απαιτηθεί η στήριξη και άλλης πολιτικής δύναμης – ερώτημα παραμένει ποιας και υπό ποιους όρους. Θα μπορούσαν να μπουν στην εξίσωση η ΔΗΠΑ και η ΕΔΕΚ, εφόσον εκλεγούν στη Βουλή; Υπάρχουν ασφαλώς και οι υποστηριχτές μιας συνεργασίας ΔΗΣΥ- ΔΗΚΟ σε μία μακροπρόθεσμη βάση, στηριζόμενη σε ένα πολιτικό υπόβαθρο κοινών θέσεων και πολιτικών. Θέματα για παράδειγμα οικονομίας, εξωτερικής πολιτικής και ΕΕ. Το σενάριο αυτό δεν εστιάζει σε πρόσωπα ή σε μικροπολιτικό επίπεδο, δηλαδή στο ποιος θα στηριχθεί και για ποιο αξίωμα, αλλά ευρύτερα στην πολιτική συνεργασία δύο κεντροδεξιών κομμάτων σε βάθος χρόνου, εστιάζοντας στις κοινές πολιτικές των δύο κομμάτων. Δεύτερη προϋπόθεση είναι, το ΔΗΚΟ να αποσύρει τη στήριξή του προς την κυβέρνηση Χριστοδουλίδη. Αυτό ενδεχομένως να εξαρτηθεί και από το αποτέλεσμα των εκλογών.

◗ Σενάριο δεύτερο: Μια άλλη τάση στο ΔΗΚΟ ευνοεί διαφορετική κατεύθυνση και συνεργάζεται με το ΑΚΕΛ, με άγνωστη ακόμη τη στάση των υπόλοιπων κομμάτων του Κέντρου με επίκεντρο και πάλι την προεδρία της Βουλής.. Αν το ΑΚΕΛ προχωρήσει σε υπέρβαση και στηρίξει τον Νικόλα Παπαδόπουλο για την προεδρία της Βουλής, το επόμενο ερώτημα είναι ποια θα είναι η συνέχεια. Είναι ερωτηματικό το κατά πόσο θα μπορούσε η στήριξη του ΑΚΕΛ να αφορούσε στήριξη άλλου ατόμου από την ομάδα του ΔΗΚΟ για την προεδρία της Δημοκρατίας. Δύσκολο ωστόσο να προχωρήσει το σενάριο αυτό. Υπάρχει και ένα εναλλακτικό σενάριο, σύμφωνα με το οποίο το ΑΚΕΛ διεκδικεί την Προεδρία της Βουλής με αντάλλαγμα στήριξη μελλοντικής υποψηφιότητας από το ΔΗΚΟ για την Προεδρία της Δημοκρατίας, όχι όμως του Νικόλα Παπαδόπουλου.

◗ Σενάριο τρίτο: Ανεπίσημα, συζητείται και ένα ακόμη ενδεχόμενο: Να κατατεθεί πρόταση για συναινετική εκλογή Προέδρου της Βουλής από τα λεγόμενα κόμματα του δημοκρατικού τόξου, εξαιρώντας το ΕΛΑΜ και πιθανώς το κόμμα του Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Στόχος, η αποστολή πολιτικού μηνύματος περί ενότητας απέναντι στην απειλή του εθνικισμού και του λαϊκισμού. Το σενάριο αυτό θεωρείται, προς το παρόν, θεωρητικό και πρόωρο και βγάζει από την εξίσωση και την προοπτική των όποιων μελλοντικών συνεργασιών ενόψει προεδρικών εκλογών.

Στα παραπάνω σενάρια, παραμένει αστάθμητος παράγοντας ο αριθμός των βουλευτών του ΕΛΑΜ και οι κινήσεις του κόμματος. Θα διεκδικήσει με δικό του υποψήφιο, πιθανότατα τον πρόεδρό του, την Προεδρία της Βουλής ή θα επαναλάβει κίνηση τύπου 2021, στηρίζοντας έμμεσα άλλη υποψηφιότητα, όπως είχε κάνει με την Αννίτα Δημητρίου;

Παράλληλα, δεν μπορεί να προβλεφθεί η εκλογική δύναμη του ΑΛΜΑ και οι προθέσεις του Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Θα διεκδικήσει ο ίδιος την Προεδρία της Βουλής ή θα στηρίξει άλλη υποψηφιότητα; Θα στηθούν οποιεσδήποτε συνεργασίες με άλλα κόμματα;

Το εκλογικό αποτέλεσμα και οι προεδρικοί υποψήφιοι

Το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το σκηνικό των προεδρικών εκλογών. Προς το παρόν, είναι σχεδόν βέβαιοι δύο υποψήφιοι: Ο Νίκος Χριστοδουλίδης, ο οποίος θεωρείται δεδομένο ότι θα επαναδιεκδικήσει, και ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης, ο οποίος κατέστησε σαφές με την εξαγγελία του πολιτικού του κινήματος ότι στοχεύει στην Προεδρία της Δημοκρατίας. Ο τρόπος με τον οποίο επίσης κινούνται επικοινωνιακά οι δύο πλευρές, τους έχει αναδείξει αυτή τη στιγμή ως τους δύο κύριους αντιπάλους.

Παράλληλα, στην Πινδάρου θεωρείται κοινό μυστικό ότι η Αννίτα Δημητρίου κινείται σε ρυθμούς προεδρικών, παρά τις δημόσιες δηλώσεις περί μη απόφασης. Το ίδιο ισχύει και για τον Αβέρωφ Νεοφύτου, ο οποίος πραγματοποιεί επαφές και δημόσιες παρεμβάσεις με ορίζοντα το 2028. Ο δήμαρχος Πάφου Φαίδωνας Φαίδωνος επίσης προβάλλεται ως πιθανός υποψήφιος, βάσει της πολιτικής του δραστηριότητας. Κατά καιρούς επανέρχεται και το όνομα του προέδρου του ΕΟΑ, Κωνσταντίνου Γιωρκάτζη, ο οποίος αν και έχει δηλώσει πως δεν τον απασχολεί το 2028, δεν αποκλείεται ως σενάριο.

Παράλληλα, το όνομα του Χρίστου Στυλιανίδη συζητείται ως πιθανός υποψήφιος, ειδικά μετά την αποχώρησή του από την κυβέρνηση Μητσοτάκη, με σενάρια να τον θέλουν να κατέρχεται με στήριξη του ΑΚΕΛ, στο πλαίσιο λύσης του Κυπριακού.

Η βελτίωση της εικόνας του Στέφανου Στεφάνου διατηρεί και το δικό του όνομα στο τραπέζι, ως υποψηφίου που θα μπορούσε να συσπειρώσει την Αριστερά.

Σε όλα τα παραπάνω δεν συμπεριλαμβάνεται ο παράγοντας ΕΛΑΜ. Υπάρχουν δύο τάσεις στο κόμμα: Η μία υποστηρίζει αυτόνομη υποψηφιότητα με τον Χρίστο Χρίστου, ενώ η άλλη αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο στήριξης μιας λιγότερο κομματικά ταυτισμένης υποψηφιότητας – σενάριο που κρίνεται δύσκολο.

Τα ποσοστά και οι προοπτικές

Το αποτέλεσμα των βουλευτικών θα είναι καθοριστικό. Ένας ΔΗΣΥ με ποσοστό 24-25% μπορεί μεν να έχει απώλειες, αλλά θα θεωρείται επιτυχία με βάση το πολιτικό περιβάλλον, ενισχύοντας τη θέση της Αννίτας Δημητρίου. Αντίθετα, ποσοστό κάτω του 23% ίσως οδηγήσει σε εξελίξεις που θα την θέσουν εκτός παιχνιδιού.

Για το ΑΚΕΛ, διατήρηση ή άνοδος ποσοστών ενισχύει τη διαπραγματευτική του ισχύ σε συμμαχίες. Αντίστοιχα, η πορεία του ΑΛΜΑ και του Οδυσσέα Μιχαηλίδη στις βουλευτικές εκλογές θα καθορίσει εάν θα παραμείνει στην προεδρική εξίσωση. Ποσοστό κάτω του 10% θα τον αποδυναμώσει σημαντικά.

Ένα ακόμη ανοιχτό ζήτημα αποτελεί η περίπτωση της βουλεύτριας Ειρήνης Χαραλαμπίδου. Η ίδια δεν έχει ξεκαθαρίσει τις προθέσεις της, ενώ από πλευράς ΑΚΕΛ έχει γίνει γνωστό πως αναμένεται, στο αμέσως επόμενο διάστημα, να κληθεί σε συζήτηση για τη μελλοντική τους συνεργασία. Το ερώτημα είναι τι μορφή θα μπορούσε να έχει αυτή η συνεργασία.

Το ενδεχόμενο να τεθεί πρόταση στην Κεντρική Επιτροπή για εξαίρεσή της από την πρόνοια περί θητειών δεν φαίνεται, τουλάχιστον προς το παρόν, να υφίσταται.. Με τις ευρωεκλογές και τις εκλογές τοπικής αυτοδιοίκησης να έχουν ήδη ολοκληρωθεί, δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα άλλη εκλογική αναμέτρηση.

Η ίδια έχει δηλώσει ότι προτίθεται να παραμείνει ενεργή στην πολιτική. Το ζήτημα, ωστόσο, είναι πώς όλα τα παραπάνω μπορούν να συνδυαστούν ώστε να διαμορφωθεί η τελική εξίσωση. Αν δεν υπάρξει συμφωνία με το ΑΚΕΛ, θεωρείται δεδομένο ότι θα συμπορευθεί με τον Οδυσσέα Μιχαηλίδη και θα είναι υποψήφια στις επόμενες εκλογές; Ούτε αυτό είναι βέβαιο.

Ένα εναλλακτικό σενάριο, που ενισχύεται από διάφορες πληροφορίες, θέλει την Ειρήνη Χαραλαμπίδου να διεκδικεί την Προεδρία της Δημοκρατίας. Ένα σενάριο που επίσης θα δημιουργούσε νέα δεδομένα, τόσο για τον υποψήφιο του ΑΚΕΛ όσο και για τον Οδυσσέα Μιχαηλίδη..

Η κυβέρνηση στο νέο σκηνικό

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης έχει εντατικοποιήσει τις δημόσιες εμφανίσεις και περιοδείες, επιχειρώντας να ενισχύσει την απευθείας σχέση του με την κοινωνία, χωρίς να εξαρτάται από κομματική στήριξη. Επιδιώκει να χτίσει δική του εκλογική βάση, προσεγγίζοντας ψηφοφόρους από το Κέντρο και τη Δεξιά.

Η μείωση των ποσοστών του ΔΗΣΥ τον ευνοεί, ενισχύοντας το αφήγημα του ως ανεξάρτητου υποψηφίου με ερείσματα στον χώρο της Δεξιάς. Σε αυτό αποδίδεται και η κατηγορία ότι συνέβαλε στην άνοδο του ΕΛΑΜ. Ο αντίλογος υποστηρίζει ότι η διαρροή ψηφοφόρων του ΔΗΣΥ προς το ΕΛΑΜ οφείλεται στη δυσαρέσκεια για τη γραμμή της ηγεσίας του κόμματος.

Παρόμοια επιχειρήματα ακούγονται και από τα συμπολιτευόμενα κόμματα, που αποδίδουν τη μείωση των ποσοστών τους στη συμμετοχή τους στην κυβέρνηση. Άλλοι ωστόσο υποστηρίζουν ότι αυτό αποτελεί προσχηματική ανάγνωση, προκειμένου να αποκρύψουν εσωκομματικά προβλήματα.

Σε κάθε περίπτωση, με τον χώρο της ευρύτερης Δεξιάς κατακερματισμένο και πολλούς υποψηφίους στον ορίζοντα, ο Νίκος Χριστοδουλίδης παραμένει υπολογίσιμη δύναμη για τον δεύτερο γύρο. Το ερώτημα είναι πώς θα κυβερνήσει με μία Βουλή στην οποία ενδέχεται να μην έχει συμμάχους και χωρίς σταθερή πλειοψηφία για την ψήφιση νομοσχεδίων και προϋπολογισμών.

Σε αυτό το σημείο επανέρχεται ως καθοριστικός παράγοντας η στάση του ΕΛΑΜ και η εκλογική του δύναμη στη νέα Βουλή.