Κατασκευή νέων υποδομών αλλά και βελτίωση υφιστάμενων, συζήτηση για αμυντικό εξοπλισμό και εκπαίδευση προσωπικού, είναι μερικές από τις κινήσεις που προωθούνται από αμερικανικής πλευράς στην Κύπρο, στο πλαίσιο της συνεργασίας των δύο χωρών.
Τα επόμενα βήματα σ’ όλο το φάσμα της αμυντικής συνεργασίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κυπριακή Δημοκρατία καταγράφονται σε αμερικανικό σημείωμα, το περιεχόμενο του οποίου ο «Φ» έλαβε γνώση. Τα τέσσερα βασικά σημεία της συνεργασίας, όπως αναφέρονται και στο αμερικανικό σημείωμα, αφορούν:
- Αμυντικές υποδομές, αμυντικό εξοπλισμό.
- Στρατιωτική εκπαίδευση.
- Πρόγραμμα στρατιωτικής συνεργασίας.
Όσον αφορά τις αμυντικές υποδομές η έμφαση δίνεται σε τρία σημεία:
- Την αεροπορική βάση της Πάφου με ζητούμενο την αναβάθμιση ώστε να είναι επιχειρησιακά χρήσιμη τόσο για την Κυπριακή Αεροπορία όσο και για ΕΕ και ΝΑΤΟ.
- Τη ναυτική βάση στο Μαρί και την κατασκευή ελικοδρομίου.
- Και το ΚΕΝ Λάρνακας ως προς την κατασκευή εγκατάστασης πολλαπλών χρήσεων.
Σ’ ό,τι αφορά τον αμυντικό εξοπλισμό ξεχωρίζει η πρώτη επίσκεψη αυτό τον μήνα αντιπροσωπείας του DSCA για σκοπούς ενημέρωσης των Κυπρίων για τα προγράμματα FMS και EDA.
Ως προς τη στρατιωτική εκπαίδευση, ανοίγει πλέον το διάσημο West Point για Κύπριους στρατιωτικούς καθώς επίσης και η στρατιωτική αεροπορική ακαδημία. Πέρσι η Κύπρος είχε δικαίωμα για πρώτη φορά στη ναυτική ακαδημία και αυτή από φέτος διευρύνεται.
Όσον αφορά το πρόγραμμα κρατικής συνεργασίας συνεχίζονται τα προγράμματα εκπαίδευσης και ξεχωρίζει η προώθηση της εκπαίδευσης στην αεροπυρόσβεση.
Οι τέσσερις άξονες της αμυντικής συνεργασίας ανάμεσα σε Κύπρο και Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με το αμερικανικό σημείωμα διαλαμβάνουν:
Σημαντικές οι χρηματοδοτήσεις για αμυντικές υποδομές
Σημαντικές είναι οι χρηματοδοτήσεις από πλευράς Ηνωμένων Πολιτειών προκειμένου να καταφέρει η Κύπρος να προχωρήσει σε αναβάθμιση των αμυντικών υποδομών ώστε αυτές να μπορούν να ανταποκριθούν στις σύγχρονες ανάγκες είτε της Εθνικής Φρουράς είτε συμμάχων και εταίρων.
Η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ στην Ευρώπη (USAFE-United States Air Forces in Europe) χρηματοδότησε την πραγματοποίηση μιας ολοκληρωμένης αξιολόγησης υποδομών στην Αεροπορική Βάση Ανδρέας Παπανδρέου. Ζητούμενο η ανάπτυξη μακροπρόθεσμων σχεδίων επέκτασης της βάσης προκειμένου να ανταποκρίνονται στις τρέχουσες και μελλοντικές απαιτήσεις της Κυπριακής Πολεμικής Αεροπορίας και επιτρέπουν αεροπορικές επιχειρήσεις εταίρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ.
Όπως είχε αποκαλύψει ο «Φ» (τον περασμένο Αύγουστο), Αμερικανοί ειδικοί με έδρα την Φραγκφούρτη, επισκέφθηκαν ήδη δύο φορές την Κύπρο για «αυτοψία» στην αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» και προχώρησαν στη διαμόρφωση των σχεδιασμών τους σε συνεργασία με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η Διοίκηση Μηχανικών Συστημάτων Ναυτικών Εγκαταστάσεων (NAVFAC – Naval Facilities Engineering Systems Command) χρηματοδότησε την κατασκευή εγκατάστασης πολλαπλών χρήσεων στο ΚΕΝ Λάρνακας και ελικοδρομίου στη Ναυτική Βάση Ευάγγελου Φλωράκη.
Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στο αμερικανικό σημείωμα: Αυτές οι επενδύσεις επιτρέπουν στην άμεση διεξαγωγή ασκήσεων και επιχειρήσεων που σχετίζονται με επιχειρήσεις εκκένωσης αμάχων (NEO), περιφερειακή αντιμετώπιση κρίσεων και άλλες δραστηριότητες των ΗΠΑ που μπορούν να υποστηρίξουν την Κυπριακή Δημοκρατία στην εκτέλεση του προγράμματα «Εστία» και άλλων εθνικών σχεδίων.
Ο λειτουργικός έλεγχος και των υποδομών, η αξία των οποίων μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής των εγκαταστάσεων υπολογίζεται σε εκατομμύρια δολάρια, θα ανήκει στην Κυπριακή Δημοκρατία.
Το κυπριακό ενδιαφέρον για αμυντικές πωλήσεις
Όπως είναι σε θέση να γνωρίζει ο «Φ», από το περιεχόμενο του αμερικανικού σημειώματος, εντός Ιανουαρίου θα πραγματοποιηθεί η εναρκτήρια επίσκεψη αντιπροσωπείας του Οργανισμού Συνεργασίας για την Αμυντική Ασφάλεια (DSCA-Defense Security Cooperation Agency). Αυτή η πρώτη επίσκεψη θα αποσκοπεί στο ενημερωθούν οι Κυπριακές αρχές, μέσα από την πραγματοποίηση σεμιναρίου σχετικά με τα προγράμματα Foreign Military Sales (FMS) και Excess Defense Articles (EDA).
Ως γνωστό Κύπρος και οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε προχωρημένες συζητήσεις για ευκαιρίες σχετικά με το αμερικανικό πρόγραμμα «Ξένων Στρατιωτικών Πωλήσεων». Οι συζητήσεις αφορούν τη συμπερίληψη στρατιωτικών φορτηγών μεταφοράς EDA τα οποία θα μπορούν να αποκτηθούν με μειωμένο κόστος.
Στο πλαίσιο των αμυντικών πωλήσεων εντάσσονται σχέδια που ήδη είναι έτοιμα και αφορούν την επέκταση της Αεροπορικής Βάσης Παπανδρέου και το λογισμικό Επιχειρήσεων Έρευνας και Διάσωσης (SAROPS) το οποίο αφορά την ενίσχυση της ικανότητας έρευνας και διάσωσης του JRCC.
Πρώτοι Κύπριοι στο West Point
Το πρόγραμμα Διεθνούς Στρατιωτικής Εκπαίδευσης & Κατάρτισης (IMET-International Military Education and Training) συνεχίζεται με μεγάλη επιτυχία, όπως υπογραμμίζεται στο σχετικό σημείωμα. Υπολογίζεται ότι κατά μέσο όρο 30 Κύπριοι φοιτητές ετησίως παρακολουθούν στρατιωτική εκπαίδευση και κατάρτιση σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις των ΗΠΑ. Το κόστος για την εκπαίδευση των Κυπρίων στρατιωτικών μοιράζεται ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κύπρο.
Για το ακαδημαϊκό έτος 2026, η Κύπρος δικαιούται να υποβάλει υποψηφίους για τρεις ακαδημίες υπηρεσιών των ΗΠΑ. Έχουν υποβληθεί υποψηφιότητες για τη Στρατιωτική Ακαδημία των ΗΠΑ στο West Point, τη Ναυτική Ακαδημία στην Αννάπολη και την Ακαδημία Πολεμικής Αεροπορίας. Σημειώνεται ότι πέρυσι, η Κύπρος είχε δικαίωμα υποβολής υποψηφίων μόνο στη Ναυτική Ακαδημία. Η παροχή δικαιώματος σε δύο ακόμη στρατιωτικές ακαδημίες θεωρείται ως μια σημαντική εξέλιξη στο τομέα της στρατιωτικής εκπαίδευσης.
Υπογραμμίζεται πως είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστική η εισαγωγή στις εν λόγω σχολές κάτι που σημαίνει πως η ένταξη δεν θεωρείται εγγυημένοι για τον οποιονδήποτε. Ωστόσο η αμερικανική πλευρά σημειώνει πως οι Κύπριοι υποψήφιοι είναι πολύ δυνατοί και θα πρέπει να υπάρχει αισιοδοξία ότι θα καταφέρουν να εισαχθούν στις αμερικανικές στρατιωτικές ακαδημίες.
Πολυεπίπεδη εφαρμογή του προγράμματος κρατικής συνεργασίας
Η Εθνική Φρουρά του Νιου Τζέρσεϊ και η Εθνική Φρουρά της Κυπριακής Δημοκρατίας συνεχίζουν να συνεργάζονται σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της εξουδετέρωσης και χειρισμού εκρηκτικών μηχανισμών, της εκπαίδευσης ιατρικής μάχης (combat medical training), των στρατιωτικών πληροφοριών και της άμυνας στον κυβερνοχώρο.
Με βάση την αρχική υποστήριξη των ΗΠΑ στις περσινές προσπάθειες πυρόσβεσης καταστροφικών πυρκαγιών στην Κυπριακή Δημοκρατία, το Γραφείο Διαχείρισης Εκτάκτων Αναγκών του Νιου Τζέρσεϊ, η Δασική Πυροσβεστική Υπηρεσία του Νιου Τζέρσεϊ και η Εθνική Φρουρά του Νιου Τζέρσεϊ συνεργάζονται με την Εθνική Φρουρά της Κύπρου και την Κεντρική Υπηρεσία Πολιτικού Σχεδιασμού Έκτακτης Ανάγκης (ΚΥΠΣΕΑ) του κυπριακού Υπουργείου Άμυνας για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών στην εναέρια πυρόσβεση και τις κοινές πολιτικοστρατιωτικές επιχειρήσεις.
Σημαντικά βήματα αναβάθμισης
Η παρούσα κατάσταση πραγμάτων ως προς την αμυντική συνεργασία ανάμεσα σε Κυπριακή Δημοκρατία και Ηνωμένες Πολιτείες καταδεικνύει από τη μια τα σημαντικά βήματα που έχουν γίνει προς τα εμπρός και από την άλλη τις προοπτικές που ανοίγονται στη συνέχεια, με την υλοποίηση όλων των συμφωνηθέντων.
Το αμερικανικό σημείωμα ερμηνεύεται από τη Λευκωσία ως μια ισχυρή ψήφος εμπιστοσύνης από τη μια σ’ ό,τι αφορά τη συνεργασία Κυπριακής Δημοκρατίας και Ηνωμένων Πολιτειών αλλά και σε σχέση με τις κινήσεις της Κύπρου για αναβάθμιση των αμυντικών της δυνατοτήτων.
Οι πολιτικές προεκτάσεις της συνεργασίας
Η διατήρηση και η αναβάθμιση της στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ της Κύπρου και των Ηνωμένων Πολιτειών σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιλογές του Αμερικανού Προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, προκαλούν αναταράξεις παγκοσμίων, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία με πολλαπλές διαστάσεις.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον η Κύπρος αναδεικνύεται ως ένα στρατηγικό πλεονέκτημα για τις ΗΠΑ, καθώς για την αμερικανική πλευρά είναι μια περιοχή με τεράστια πρακτική αξία χωρίς ουσιαστικό κόστος. Και αυτό σε αντίθεση με τις κατηγορίες Τραμπ προς τους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ ότι «δεν πληρώνουν το λογαριασμό τους».
Η Κύπρος προσφέρει:
- (α) άμεση γεωγραφική πρόσβαση στη Μέση Ανατολή,
- (β) λιμενικές και αεροπορικές εγκαταστάσεις σε ένα κρίσιμο σημείο,
- (γ) δυνατότητα δημιουργίας ανθρωπιστικού διαδρόμου, κάτι που ήδη λειτούργησε κατά την κρίση στη Γάζα, και
- (δ) πλατφόρμα πραγματοποίηση εκκενώσεων αλλά και επιχειρήσεων που δεν περνούν μέσα από τη γραφειοκρατία των μεγάλων συμμάχων.
Η προθυμία συνεργασίας, η λήψη γρήγορων αποφάσεων είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά ευνοούν την ανάπτυξη των σχέσεων των δύο χωρών καθώς μπαίνουν σε αντιπαραβολή με την «αργή Ευρώπη» με την οποία ο Τραμπ έχει δυσανασχετήσει πολλές φορές.
Τα οφέλη για την Κύπρο
Για την ίδια την Κύπρο τα οφέλη είναι πολλαπλά και πάνε πέραν από την απόκτηση σύγχρονου και σημαντικού στρατιωτικού υλικού. Αναβαθμίζει το γεωστρατηγικό ρόλο της Κύπρου σε μια δύσκολη περιοχή, κρατώντας τις σχέσεις με τις ΗΠΑ σε υψηλό επίπεδο προκύπτουν πολλαπλά παράλληλα οφέλη σε οικονομικό επίπεδο. Επιπρόσθετα δείχνει αυτή η εξέλιξη ότι η Κύπρος μπορεί να έχει στρατιωτικά οφέλη χωρίς την ίδια ώρα να είναι μέλος του ΝΑΤΟ, σε μια περίοδο μάλιστα που και η ίδια η Συμμαχία διέρχεται κρίση.
Η παρούσα κατάσταση πραγμάτων άρχισε να διαμορφώνεται εντός του 2024 με κορυφαία στιγμή των επίσκεψη του Προέδρου Χριστοδουλίδη στον Λευκό Οίκο και τη συνάντηση με τον Πρόεδρο Τζο Μπάιντεν. Συνάντηση που έβαλε στα σκαριά την αναβάθμιση των στρατιωτικών εγκαταστάσεων Πάφου και Μαρί καθώς και την παροχή για την αντικατάσταση του ρωσικού οπλισμού.
Της συνάντησης Μπάιντεν-Χριστοδουλίδη τον Οκτώβριο του 2024 είχε προηγηθεί μια ιδιαίτερα σημαντική επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών, Κωνσταντίνου Κόμπου, στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Στη συνάντηση με τον ΥΠΕΞ Άντονι Μπλίνκεν συμφωνήθηκε η θεσμοθέτηση Στρατηγικού Διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών, σηματοδοτώντας την εμβάθυνση της συνεργασίας. Εντός Οκτωβρίου 2024 πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία ο πρώτος επίσημος Στρατηγικός Διάλογος ανάμεσα στην Κυπριακή Δημοκρατία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ένα χρόνο μετά, το Νοέμβριο του 2025 ο Κωνσταντίνος Κόμπος επιστρέφει στην Ουάσιγκτον για συνάντηση με τον ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο. Μια συνάντηση όπου επιβεβαιώθηκε η συνέχεια και η σταθερότητα των διμερών σχέσεων ανεξαρτήτως πολιτικών αλλαγών στην Ουάσιγκτον.
