Η όποια, έστω και μικρή, κινητικότητα που καταγράφεται στο ραντάρ του Κυπριακού προέκυψε από σειρά πρωτοβουλιών της Λευκωσίας. Ωστόσο η τακτική που εφάρμοσε η τουρκική πλευρά από την επομένη του Κραν Μοντανά δεν άφησαν κάποιο παράθυρο για επίτευξη προόδου, αφού από την τουρκοκυπριακή ηγεσία και την Άγκυρα δεν υπήρξε ουσιαστική ανταπόκριση.
Στη διάρκεια της τριετίας σημείο αναφοράς αποτελούν από τη μια ο διορισμός προσωπικής απεσταλμένης από το Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών και για πρώτη φορά απεσταλμένο από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ενεργότερη εμπλοκή της ΕΕ ήταν από τις πρώτες κινήσεις που είχαν γίνει από το Νίκο Χριστοδουλίδη όταν ανέλαβε την Προεδρία της Δημοκρατίας την 1η Μαρτίου του 2023.
Η στρατηγική Χριστοδουλίδη από την πρώτη στιγμή ήταν να καταφέρει να εμπλέξει τον παράγοντα Ευρωπαϊκή Ένωση η οποία αυτοπεριοριζόταν μέχρι εκείνη περίοδο σε ρόλο θεατή στο Κυπριακό, χωρίς ουσιαστική ή καθοριστική ανάμιξη. Η ΕΕ θεωρούσε διαχρονικά το Κυπριακό ως πρόβλημα αποκλειστικής ευθύνης των Ηνωμένων Εθνών.
Κατά των πρώτο χρόνο της διακυβέρνησής του ο Νίκος Χριστοδουλίδης, όπως και ο προκάτοχός του Νίκος Αναστασιάδης, είχε να αντιμετωπίσει την παντελή άρνηση της τουρκικής πλευράς για διάλογο. Η επιμονή του Ερσίν Τατάρ, σύμφωνα πάντα με τις υποδείξεις της Άγκυρας, για αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας των Τουρκοκυπρίων και το ίσο διεθνές καθεστώς, λειτουργούσαν ως αρνητικός παράγοντας στο Κυπριακό. Η απαίτηση της τουρκικής πλευράς, που παρέπεμπε σε λύση δύο κράτη, μπλόκαραν την όποια προσπάθεια για συνομιλίες.
Ο διορισμός Ολγκίν έδωσε μερική ώθηση
Πέρασε ένας ολόκληρος χρόνος προσπαθειών μέχρι να αρχίσουν να αλλάζουν τα δεδομένα. Τον Ιανουάριο του 2024 ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες ανακοινώνει τελικά τον διορισμό της Μαρία Άνχελα Ολγκίν ως προσωπική απεσταλμένη του στο Κυπριακό. Η πρώην υπουργός Εξωτερικών της Κολομβίας είχε μια εξάμηνη εντολή για να διερευνήσει την ύπαρξη κοινού εδάφους μεταξύ των δύο πλευρών.
Του διορισμού Ολγκίν είχε προηγηθεί ένα έντονο παρασκήνιο καθώς η τουρκική πλευρά αντιδρούσε σε διορισμό απεσταλμένου ο οποίος θα ενεργούσε μέσα στο πλαίσιο των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών. Στρατηγική της τουρκικής πλευράς ήταν η όποιες κινήσεις γίνονται στο Κυπριακό να είναι εκτός πλαισίου των ψηφισμάτων. Από την άλλη στρατηγική της Λευκωσίας ήταν εξ αρχής το Κυπριακό και οι όποιες συζητήσεις να είναι εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.
Ο διορισμός Ολγκίν επιδιώχθηκε να είναι κάπου στο μέσο των δύο θέσεων ή τουλάχιστον να επιτρέπει στα μέρη να τον ερμηνεύουν με το δικό τους τρόπο. Ήταν ωστόσο σαφές ότι ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών δεν μπορούσε σε καμιά περίπτωση να προχωρήσει σε έναν διορισμό που να είναι εκτός του πλαισίου που ο ίδιος ο οργανισμός είχε καθορίσει.
Τον Ιούλιο του 2024 η Ολγκίν ολοκληρώνει την αποστολή της και υπέβαλε έκθεση προς τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, η οποία ουδέποτε δημοσιοποιήθηκε. Αυτό που έγινε μέσω ενημερώσεων γνωστό ήταν πως η Ολγκίν σημείωσε την έλλειψη προόδου και την ανάγκη οικοδόμησης εμπιστοσύνης μέσων διαφόρων καθημερινών πράξεων.
Ήταν παράλληλα εμφανές ότι η τουρκική στάση και η άρνηση για επαναφορά του Κυπριακού σε πορεία διαπραγματεύσεων καθιστούν δύσκολη την όποια άλλη προσπάθεια στο Κυπριακό. Γεγονός που αναγκάζει όλους να συμβιβαστούν με το μίνιμουμ, που ήταν τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Ο Τατάρ δέχθηκε τελικά να πάει σε άτυπο δείπνο
Ύστερα από μια προσπάθεια που κράτησε ενάμιση χρόνο ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων προσκαλεί τους δύο ηγέτες σε δείπνο στη Νέα Υόρκη. Στόχος του μέσα από μια άτυπη διαβούλευση με τους δύο ηγέτες να συμφωνήσουν κάποια βήματα τα οποία θα κρατούσαν ανοικτή την προοπτική στο Κυπριακό.
Οι δύο ηγέτες, στην παρουσία του Αντόνιο Γκουτέρες, συμφώνησαν στην προώθηση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης και κυρίως το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης. Ωστόσο και αυτή η προσπάθεια σκόνταψε στην εμμονή και τις απαιτήσεις της τουρκικής πλευράς η οποία συνεχίζει να επιμένει στο άνοιγμα ενός μόνο οδοφράγματος στη Μια Μηλιά.
Το εγχείρημα των διευρυμένων
Το 2025 θεωρείται μια χρονιά κατά την οποία υπήρξε ικανοποιητική κινητοποίηση στο Κυπριακό μέσα από δύο άτυπες πολυμερείς συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν τον Μάρτιο και τον Ιούλιο. Ήταν οι πρώτες συναντήσεις για το Κυπριακό στην παρουσία των εγγυητριών δυνάμεων μετά το Κραν Μοντανά, οκτώ χρόνια μετά.
Το σημαντικό που κρατά η Λευκωσία από τις συναντήσεις αυτές είναι το ξεκαθάρισμα από πλευράς Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών ως προς την προσωπική του εμπλοκή. Κι αυτό γιατί όλο το προηγούμενο διάστημα με τον ένα ή τον άλλο τρόπο η τουρκική πλευρά με την πολιτικής της προσπαθούσε να κρατήσει το Κυπριακό εκτός της ατζέντας του Αντόνιο Γκουτέρες.
Στο τραπέζι της συνάντησης του Μαρτίου 2025 μπαίνει ένας οδικός χάρτης ενεργειών με ορίζοντα αρχικά τον Ιούλιο του του ίδιου έτους οπόταν ο Γενικός Γραμματέας θα καλούσε μια δεύτερη συνάντηση με το ίδιο σχήμα προκειμένου να εξεταστεί η πορεία των εξελίξεων.
Τα ΜΟΕ παραμένουν στην κορυφή της ατζέντας καθώς ήταν το μόνο πεδίο όπου θα μπορούσε να καταγραφεί μια κινητικότητα. Τα μέτρα που συμφωνήθηκαν αφορούσαν τόσο το άνοιγμα σημείων διέλευσης όσο και συγκεκριμένα δικοινοτικά έργα που θα μπορούσαν να προωθηθούν προς όφελος των δύο κοινοτήτων.
Τον Ιούλιο του 2025 επαναλαμβάνεται η άτυπη πολυμερής η οποία λειτούργησε περισσότερο ως διατήρηση της όλης προσπάθειας που είχε ξεκινήσει τον προηγούμενο Μάρτη. Η επαναβεβαίωση από πλευράς Γενικού Γραμματέα της δέσμευσής του στο Κυπριακό, η συνέχιση των προσπαθειών για ΜΟΕ και η διατήρηση του οδικού χάρτη ήταν τα σημαντικά από τη συγκεκριμένη σύνοδο.
Ωστόσο όλοι συμφωνούσαν ότι η ψηφοφορία στα κατεχόμενα, τον Οκτώβρη, περιόριζε τη λήψη αποφάσεων ή κάποιων πρόσθετων πρωτοβουλιών. Η ελπίδα τόσο της ελληνοκυπριακής πλευράς όσο και των Ηνωμένων Εθνών αλλά και του διεθνούς παράγοντα ήταν πως μια πιθανή αλλαγή στην τουρκοκυπριακή ηγεσία θα διευκόλυνε τα πράγματα. Όχι τυχαίο το γεγονός ότι ο ΓΓ του ΟΗΕ ήθελε μετά την ψηφοφορία στα κατεχόμενα να επανέλθουν σε φόρματ 5+1 πριν το τέλος του χρόνου για συνέχιση του διαλόγου.
Λογάριαζαν χωρίς την Άγκυρα
Η τουρκική πλευρά αν και παρούσα στις δύο άτυπες διευρυμένες, Μαρτίου και Ιουλίου, είχε απ’ ό,τι φαίνεται διαφορετικά σχέδια στα οποία δεν περιλαμβανόταν μια τρίτη άτυπη πολυμερής 5+1. Γι’ αυτό και φρόντισε στη συνέχεια να μπλοκάρει με κάθε τρόπο την όλη προσπάθεια.
Η ανάδειξη του Τουφάν Έρχιουρμαν, την οποία πολλοί εντός και εκτός Κύπρου ανέμεναν και ήλπιζαν ότι θα αλλάξει τα δεδομένα κάθε άλλο παρά λειτούργησε προς όφελος του Κυπριακού.
Η επάνοδος της Ολγκίν στο προσκήνιο, αφού επαναδιορίστηκε τον Μάιο του 2025, δεν φάνηκε να δίνει ώθηση στη διαδικασία, παρά το γεγονός ότι το ζητούμενο από τη νέα της αποστολή ήταν να προετοιμάσει το έδαφος για μια να συνάντηση 5+1. Αντ’ αυτού η προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ ΟΗΕ επέλεξε να κινηθεί εντός του πλαισίου που ήθελε η τουρκική πλευρά.
Με άρθρο της στο τέλος της επίσκεψής της στο νησί αρχές 2026 η Ολγκίν αποφάνθηκε ότι ένεκα της Κυπριακής Προεδρίας ΕΕ και των βουλευτικών εκλογών του Μαΐου δεν μπορούσε να προχωρήσει η προσπάθεια στο Κυπριακό. Ενώ υποστήριξε επίσης ότι θα πρέπει να δοθεί κι άλλος χρόνος στον Έρχιουρμαν.
Στρέφεται και πάλι προς Γκουτέρες
Η Λευκωσία στρέφεται και πάλι, όπως και τρία χρόνια προηγουμένως, προς την κατεύθυνση του Γενικού Γραμματέα προκειμένου να δοθεί εκ νέου ώθηση στο Κυπριακό. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης απευθύνθηκε με επιστολή προς τον Αντόνιο Γκουτέρες ξεκαθαρίζοντας του ότι οι αιτιάσεις που επικαλέστηκε η Ολγκίν δεν ευσταθούν καθώς ούτε η Προεδρία αλλά ούτε και οι βουλευτικές αποτελούν εμπόδιο για συνομιλίες στο Κυπριακό.
Τον Μάρτιο του 2023 ο Νίκος Χριστοδουλίδης συνάντησε τον Αντόνιο Γκουτέρες στις Βρυξέλλες, μια συνάντηση που συνέβαλε στο να ξεκινήσει μια νέα προσπάθεια στο Κυπριακό. Τρία χρόνια μετά, σε μια νέα συνάντηση Χριστοδουλίδη-Γκουτέρες αναμένεται να δοθεί εκ νέου η απαραίτητη ώθηση για συνέχιση των προσπαθειών στο Κυπριακό.
