Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης είχε μόλις επιστρέψει από την επίσημη επίσκεψη στην Ιταλία και ο υπουργός Εξωτερικών ήταν ακόμα καθοδόν, όταν ξέσπασε η νέα κρίση στην ευρύτερη Μέση Ανατολή με τις επιθέσεις κατά του Ιράν. Η Ιταλία ήταν μια από τις χώρες που ανταποκρίθηκαν για να συνδράμουν με σύγχρονα στρατιωτικά μέτρα, προηγήθηκαν Ελλάδα και Γαλλία, ακολούθησε η Ισπανία.
Στη νέα αυτή κρίση φάνηκαν οι συμμαχίες που κατάφερε να κτίσει η Κύπρος εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πολλές εκ των οποίων ισχυροποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια. Την ίδια ώρα φάνηκαν και οι εσωτερικές αδυναμίες, ιδιαίτερα από υπηρεσίες πάνω στις οποίες οι πολίτες θα στηριχθούν για βοήθεια και προστασία.
Ένα από τα στοιχεία που αναδεικνύονται μέσα από τη νέα κρίση είναι η πασιφανής αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να δράσει συλλογικά και να καλύψει ένα κράτος μέλος της. Αυτό βεβαίως η Κύπρος το αντιλήφθηκε πολύ καλά το περασμένο καλοκαίρι με τις καταστροφικές πυρκαγιές στη Λεμεσό.
Εμφανείς οι αδυναμίες της ΕΕ
Εκεί φάνηκε πως η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ακόμα σε θέση να παίρνει γρήγορες και αποτελεσματικές αποφάσεις για να βοηθήσει τα κράτη μέλη της σε δύσκολες στιγμές. Γι’ αυτό στην παρούσα φάση η Λευκωσία κινήθηκε απευθείας στους εταίρους της, και η ανταπόκριση ήταν άμεση και ουσιαστική.
Αυτή την εβδομάδα είναι προγραμματισμένο να πραγματοποιηθεί στη Λευκωσία το άτυπο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων σε επίπεδο υπουργών Άμυνας. Για την κυπριακή πλευρά, μεσούσης της κρίσης στην ευρύτερη περιοχή, το ΣΕΥ/ΥΠΑΜ είναι μια άριστη ευκαιρία να θέσει τα ζητήματα όπως ακριβώς συνέβησαν αυτή την εβδομάδα. Να αναδειχθεί το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος της ΕΕ που μπορεί να βρεθεί ανά πάσα στιγμή αντιμέτωπο με κίνδυνο, εάν δεν κινηθεί ατομικά προς εταίρους η ΕΕ ως σύνολο αδυνατεί να το πράξει.
Στο επόμενο διάστημα θα υπάρξουν για τη Λευκωσία και άλλες πολύ καλές ευκαιρίες για να τονιστούν αυτές οι αδυναμίες:
- Είναι το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων στις Βρυξέλλες, κατά το οποίο θεωρείται σίγουρο ότι θα συζητηθεί η νέα κρίση εκτενώς και δεν θα περιοριστεί στο προσφιλές θέμα της Κάγια Κάλας που είναι «Ουκρανία-Ρωσία».
- Είναι και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αμέσως μετά όπου και σε επίπεδο αρχηγών κρατών δίνεται και πάλι η ευκαιρία στην Κύπρο να αναδείξει αυτές τις αδυναμίες καθότι η ίδια είναι παθούσα.
Οι φιλίες φάνηκαν στα δύσκολα
Η Ελλάδα ήταν η πρώτη που ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα της Κύπρου για συνδρομή. Η συνδρομή της ήταν άμεση, ουσιαστική και καθοριστικής σημασίας όσον αφορά το επιχειρησιακό κομμάτι. Η ελληνική ανταπόκριση ήρθε σε μια στιγμή κατά την οποία η κοινή γνώμη στο νησί αισθανόταν ότι η Αθήνα προσπαθεί να μένει μακριά από την Κύπρο.
Η δεύτερη χώρα που ανταποκρίθηκε ήταν η Γαλλία, η οποία είχε τους δικούς της λόγους να ενισχύσει την παρουσία της στην περιοχή βοηθώντας παράλληλα και την Κύπρο. Η απευθείας επικοινωνία μεταξύ των Προέδρων των δύο χωρών είχε αποτέλεσμα και μάλιστα άμεσο.
Η ανταπόκριση της Γαλλίας επιβεβαίωσε ότι η απευθείας επικοινωνία με τους ηγέτες είναι η σωστή διαδρομή για να εξασφαλίσει η Λευκωσία τη βοήθεια που επιζητούσε. Γι’ αυτό και ακολούθησαν αμέσως μετά απευθείας επικοινωνίες με τους ηγέτες των χωρών εκείνων που η Κύπρος εκτιμούσε ότι μπορούσαν να βοηθήσουν.
Η Ιταλία ήρθε αμέσως μετά και ταυτόχρονα και η Ισπανία. Οι σχέσεις Κύπρου και Ιταλίας πολύ καλά γνωστές, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης μόλις είχε επιστρέψει από το ταξίδι του στην Ιταλία όταν ξέσπασε ο πόλεμος και η Τζόρτζια Μελόνι δεν είχε κανένα ενδοιασμό να βοηθήσει την Κύπρο, γι’ αυτό εξασφάλισε και την απαραίτητη πλειοψηφία στα νομοθετικά σώματα της χώρας. Εξίσου σημαντική και η κίνηση της Ισπανίας να στείλει βοήθεια, καθώς αποτελεί ένα δείγμα ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Οι σχέσεις της Κύπρου με την Ισπανία σίγουρα δεν είναι στο επίπεδο που είναι με τη Γαλλία και την Ιταλία, γι’ αυτό και η κίνηση της Μαδρίτης έχει και μια ευρύτερη διάσταση.
Από την άλλη η Γερμανία, αν και θετική τελικά έμεινε μακριά με βασική δικαιολογία τις νομοθετικές ρήτρες που διέπουν την αποστολή στρατευμάτων στο εξωτερικό. Το σύνταγμα της Γερμανίας, πρόνοιες του οποίου επικαλέστηκε το Βερολίνο, προνοεί ότι στρατεύματα στέλνονται εκτός σε δύο περιπτώσεις: (α) όταν είναι αποστολή του ΝΑΤΟ, και (β) εάν προκύπτει μέσα από απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Κάτι που δεν υπήρχε στην περίπτωση της Κύπρου.
Το σκωτσέζικο ντους των Βρετανών
Λίγο μετά τα μεσάνυκτα της Κυριακής ένα μικρό ντρόουν έπληττε τις βρετανικές βάσεις στο Ακρωτήρι. Ο πανικός και η ένταση που ακολούθησαν ήταν πολύ μεγαλύτεροι της ζημιάς που προκάλεσε το συγκεκριμένο UAV το οποίο είχε εκτοξευθεί από το Λίβανο. Το γεγονός ότι κατάφερε να φτάσει στον στόχο του κατέδειξε τα κενά που υπήρχαν μέχρι εκείνη τη στιγμή, αλλά συνέβαλε στο να στηθεί μια ασπίδα το αμέσως επόμενο διάστημα με τη συνδρομή της Κυπριακής Δημοκρατίας, των Βρετανών, της Ελλάδας, της Γαλλίας και όσων άλλων έστειλαν βοήθεια προς το νησί.
Ακολούθησε ένα μίνι διπλωματικό θρίλερ το οποίο λίγο έλειψε να διαταράξει τις πολύ καλές σχέσεις που έχουν αναπτύξει εδώ και καιρό οι κυβερνήσεις Κύπρου και Βρετανίας. Το πρώτο ζήτημα που προέκυψε ήταν το γεγονός ότι οι βάσεις δεν ενημέρωσαν ή δεν ενημέρωναν διαχρονικά τις κοινότητες που βρίσκονται στο έδαφός τους. Ενώ σήμανε συναγερμός εντός των βάσεων τα μεσάνυκτα της Κυριακής στη γειτονική κοινότητα Ακρωτηρίου, οι πολίτες δεν έλαβαν καμιά ειδοποίηση.
Μετά το περιστατικό ακολούθησαν τοποθετήσεις Βρετανών αξιωματούχων (υπουργός Άμυνας και πρωθυπουργός) οι οποίες προκάλεσαν την έντονη δυσφορία της Λευκωσίας καθώς από τη μια δίνονταν διαβεβαιώσεις προς τη Λευκωσία και από την άλλη γίνονταν δηλώσεις για συνδρομή των βάσεων στις αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν.
Η δυσαρέσκεια για τους Βρετανούς όπως αυτή καταγράφηκε από τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη κατά το Εθνικό Συμβούλιο της περασμένης Δευτέρας είχε να κάνει:
- Με το ότι ενώ διαβεβαίωναν σε ανώτατο επίπεδο ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν οι βάσεις από τους Αμερικανούς την ίδια ώρα γίνονταν δηλώσεις που έλεγαν τα αντίθετα.
- Στο περιστατικό της Κυριακής ενημέρωσαν μόνο τους Βρετανούς που ζουν και εργάζονται στις βάσεις και όχι τους Κύπριους που μένουν λίγα μέτρα πιο κάτω και βρίσκονται εντός της ακτίνας που μπορεί να πληγεί.
Ακολούθησε ένας μαραθώνιος διπλωματικών ενεργειών και νέος κύκλος επαφών σε επίπεδο Προέδρου Δημοκρατίας και υπουργού Εξωτερικών. Αυτό που επιτεύχθηκε ήταν να ξεκαθαρίσει πως δεν θα χρησιμοποιηθούν οι βάσεις για πολεμική δραστηριότητα κατά του Ιράν και κυρίως ξεκίνησε μια επιχειρησιακή συνεργασία σε στρατιωτικό επίπεδο για αντιμετώπιση πιθανών κινδύνων.
Η Λευκωσία ξεκαθάρισε προς το Λονδίνο πως τα όποια ζητήματα ασφάλειας προκύπτουν έχουν να κάνουν με την παρουσία και το ρόλο των βρετανικών βάσεων και είναι ένα ζήτημα που δεν μπορεί να παραγνωρίζεται. Παράλληλα ξεκαθάρισε πως πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη ότι δεν κινδυνεύουν μόνο οι βρετανικές βάσεις αλλά και η γύρω από αυτές περιοχή.
Αδύναμες υπηρεσίες περί άλλων τυρβάζουν
Ενώ η Λευκωσία έτρεχε να εξασφαλίσει εξωτερική υποστήριξη και ενίσχυση της αεράμυνάς της μέσω φίλων χωρών είχε την ίδια ώρα να αντιμετωπίσει και μια σειρά άλλα προβλήματα, γιατί κάποιες υπηρεσίες διαχρονικά δεν είχαν φροντίσει να κάνουν σωστά τη δουλειά τους.
Κυρίως σ’ ό,τι αφορά την προστασία των πολιτών οι οποίοι: (α) δεν μπορούν να ενημερωθούν έγκαιρα, και (β) δεν έχουν τα απαραίτητα μέτρα πολιτικής προστασίας.
Το βράδυ της Τρίτης σ’ ένα πηγαδάκι στον Λόφο ο υπουργός Εσωτερικών, Κωνσταντίνος Ιωάννου, παραδεχόταν πως η Πολιτική Άμυνα δεν είχε μέχρι τότε δώσει τη σωστή και πραγματική εικόνα όσον αφορά την κατάσταση των καταφυγίων στην Κύπρο. Παραδέχθηκε ότι υπάρχουν εγγεγραμμένοι χώροι οι οποίοι υποδεικνύονται ως καταφύγια και βρίσκονται σε κτίρια/πολυκατοικίες που έχουν εδώ και χρόνια εγκαταλειφθεί.
Εύλογο ήταν το ερώτημα των παρευρισκόμενων γιατί η Πολιτική Άμυνα όλα αυτά τα χρόνια δεν έκανε τακτικούς ελέγχους ώστε να διαπιστωθεί η καταλληλότητα των χώρων που υπάρχουν στα χαρτιά ως καταφύγια. Και για να γίνουν έλεγχοι στη διάρκεια της εβδομάδας χρειάστηκε να γίνει κακός-χαμός σε πρωινάδικο με την τηλεπαρουσιάστρια έξαλλη να φωνάζει δείχνοντας ένα καταφύγιο και να το προσομοιάζει με τον γουμά της γιαγιάς της!
Αποθήκες για παντός είδους υλικά
Και για κάτι που έπρεπε να γίνεται κάθε ένα-δύο χρόνια από Πολιτική Άμυνα και τοπικές αρχές, εν τέλει έτρεχαν την τελευταία στιγμή για να ελέγξουν τα υφιστάμενα καταφύγια και να δουν σε ποια κατάσταση βρίσκονταν. Και εκεί ανακάλυψαν ότι πολλά από τα δηλωμένα καταφύγια είτε βρίσκονταν σε πολυκατοικίες είτε σε οικίες είχαν μετατραπεί σε αποθηκευτικούς χώρους με παντός είδους υλικά μέσα.
Η ευθύνη για τη συντήρηση και τη διατήρηση του καταφυγίου, όπως εξήγησε ο υπουργός Εσωτερικών στη βάση και της ενημέρωσης που είχε από την πλευρά των αρμοδίων της Πολιτικής Άμυνας, την έχουν οι ιδιοκτήτες των χώρων όπου βρίσκεται ένα καταφύγιο. Κάτι που σημαίνει ότι στο μεταξύ, και για να μετατραπούν σε αποθήκες, τα καταφύγια κανένας δεν πήγε εκεί για να ελέγξει και να ζητήσει συμμόρφωση προς τις πρόνοιες της νομοθεσίας. Γιατί ο κάθε ιδιοκτήτης μιας οικοδομής που φτιάχνεται καταφύγιο υπογράφει συμβόλαιο στο οποίο υπάρχουν συγκεκριμένες πρόνοιες.
Έψαχναν να βρουν ασφαλείς χώρους
Δείγμα της απουσίας μελετών και σωστού σχεδιασμού από πλευράς υπηρεσιών πολιτικής προστασίας ήταν και το γεγονός ότι μετά το περιστατικό στη βάση Ακρωτηρίου, ξεκίνησαν μια διαδικασία εντοπισμού άλλων χώρων εκτός βάσεων όπου θα μπορούσαν να μετακινηθούν Ελληνοκύπριοι.
Στελέχη της ΠΑ, όπως είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, είχαν επικοινωνήσει με τον επικεφαλής τοπικής αρχής για να τον ρωτήσουν εάν μπορεί να φιλοξενήσει κόσμο, Ελληνοκύπριους, στην κοινότητά του. Τους εξήγησε ποιοι χώροι υπάρχουν και μπορεί να χρησιμοποιηθούν κ.λπ.
Χωρίς να του πουν περαιτέρω, το επόμενο που ο ίδιος έμαθε ήταν πως η ΠΑ είχε ενημερώσει την τοπική αρχή άλλης κοινότητας που βρίσκεται εντός του εδάφους των βάσεων, πως εάν προκύψει οποιοδήποτε περιστατικό τότε οι κάτοικοι θα πρέπει να μετακινηθούν στο συγκεκριμένο δημοτικό διαμέρισμα.
Είναι και αυτό ένα ακόμα δείγμα της έλλειψης σωστής οργάνωσης και μελέτης για τη λειτουργία ενός ασφαλούς συστήματος πολιτικής προστασίας. Δείγμα του ότι ήταν μια λύση που αναζητήθηκε την τελευταία στιγμή για να φανεί κάτι έγινε και όχι κάτω από μια σωστή μελέτη: η μετακίνηση πολιτών μερικά χιλιόμετρα έξω από τις βάσεις δεν διαφοροποιούσε κατά πολύ τα δεδομένα ασφάλειας, απλώς ήταν να ξεσπιτωθεί ο κόσμος.
Η Εθνική Φρουρά έδειξε ικανότητες
Από τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες που έδειξε ότι είναι σε θέση να αντιμετωπίσει, στο μέτρο του δυνατού, εξωτερικές απειλές όπως την παρούσα, είναι η Εθνική Φρουρά. Τα συστήματα αεράμυνας που φρόντισε να αποκτήσει τα τελευταία χρόνια σε συνδυασμό με την παρουσία αυτές τις ημέρες ξένων δυνάμεων κατάφερε να δημιουργήσει μια ασπίδα προστασίας που μπορεί να βοηθήσει ικανοποιητικά. Γιατί σίγουρα 100% ασφάλεια καμιά χώρα και καμιά δύναμη δεν μπορεί να δώσει.
Την ίδια ώρα οι Κύπριοι αξιωματικοί που είχαν αναλάβει ένα σημαντικό ρόλο ευθύνης τόσο στην αεροπορική βάση όσο και ως σύνδεσμοι με τις άλλες δυνάμεις, έδειξαν ότι έχουν τις ικανότητες για την αντιμετώπιση ανάλογων κρίσεων. Γιατί είναι η πρώτη ίσως φορά που βρέθηκαν να λειτουργούν σε πραγματικό επεισόδιο και όχι στο πλαίσιο μιας άσκησης.
Οι χώρες που ήρθαν ή έστειλαν δυνάμεις στην περιοχή έχουν ένα κοινό: είναι όλες χώρες μέλη του ΝΑΤΟ (Ελλάδα, Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία). Οι χώρες αυτές έχουν ως μέλη του ΝΑΤΟ τα δικά τους συστήματα επικοινωνίας σε περιπτώσεις κρίσεων ή συρράξεων, ενώ οι πολλαπλές ασκήσεις που κάνουν τους διευκολύνουν ακόμα περισσότερο.
Η Κύπρος, πρώτον δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ και δεύτερον, δεν έχει ναυτικό και αεροπορία αντίστοιχη με τις πιο πάνω χώρες.
Αυτό που καταγράφεται από την εμπειρία της εβδομάδας που πέρασε είναι ότι δεν υπήρξε κανένα απολύτως πρόβλημα επικοινωνίας και ο συντονισμός ήταν πρωτοφανής ανάμεσα στις δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς, των βάσεων και όσων βρίσκονται στην περιοχή.
Ορατό το ενδεχόμενο ενός τρομοκρατικού κτυπήματος
Από την έναρξη των επιχειρήσεων Αμερικανών και Ισραηλινών κατά του Ιράν η Κύπρος κατάφερε να εξασφαλίσει ικανοποιητικά την αεράμυνά της με τη συνδρομή φίλιων χωρών. Αυτό από μόνο του δεν εξαλείφει τους κινδύνους από μια πιθανή αντίδραση του Ιράν με πρόθεση να πλήξει οποιονδήποτε και οπουδήποτε.
Το ενδεχόμενο ενός τρομοκρατικού κτυπήματος και στην Κύπρο δεν μπορεί να αποκλειστεί. Και όπως προκύπτει και μέσα από την ενημέρωση της πολιτικής ηγεσίας την περασμένη Δευτέρα ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης δεν απέκρυψε την έγνοια του αυτή, ότι δηλαδή περισσότερο ανησυχεί για μια πιθανή τρομοκρατική ενέργεια παρά ένα άλλο κτύπημα.
Και η ανησυχία αυτή δεν είναι τυχαία εάν ληφθεί υπόψη η μαύρη τρύπα των κατεχομένων. Στα κατεχόμενα υπάρχει, σύμφωνα με πληροφορίες που τέθηκαν ενώπιον της πολιτικής ηγεσίας, γραφείο της τρομοκρατικής οργάνωσης Χαμάς, της οποίας είναι γνωστές οι σχέσεις με την κυβέρνηση Ερντογάν.
Επίσης υπάρχουν χιλιάδες άτομα ιρανικής αλλά και συριακής καταγωγής.
Επειδή είναι πολίτες τρίτων χωρών, δεν μπορούν να εισέλθουν από τα σημεία διέλευσης και συνήθως περνούν στο έδαφος της Δημοκρατίας μέσω της νεκρής ζώνης και παράνομα.
Υπήρξαν και από την άλλη οι περιπτώσεις Αζέρων που είχαν στρατολογηθεί από το Ιράν και οι οποίοι επιχείρησαν να εισέλθουν στο έδαφος της Δημοκρατίας μέσω των νόμιμων εισόδων. Αποτελεί πάγια πρακτική των Ιρανών να χρησιμοποιούν τρίτους και όχι Ιρανούς προκειμένου να προβούν σε τρομοκρατικές ενέργειες.
Όπως χαρακτηριστικά σημείωναν προσφάτως αμερικανικές πηγές, το Ιράν θα επιχειρήσει να στραφεί και να τιμωρήσει όχι μόνο τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, αλλά και όσους θεωρεί ότι τους έχουν βοηθήσει. Το πότε θα γίνει αυτό κανείς δεν το γνωρίζει. Η τακτική της χρήσης «μοναχικών λύκων» για τρομοκρατικές ενέργειες είναι καλά γνωστή, γι’ αυτό και παράλληλα με τη στρατιωτική δράση αναπτύσσεται και ένα δίκτυο συνεργασίας των χωρών προκειμένου να συντονιστούν για την αντιμετώπιση πιθανών τρομοκρατικών κτυπημάτων.
