Στις φλέβες του τρέχει ιρλανδικό αίμα, όμως εδώ και πάνω από 4 δεκαετίες έχει ριζώσει στην Κρήτη, απ’ όπου μπορεί να ζει και να λειτουργεί ως πολίτης και μουσικός του κόσμου. Στην Κύπρο έρχεται τακτικά από το 1987, όμως αυτή τη φορά η επίσκεψή του συνδυάστηκε με την πολυπόθητη για τους λάτρεις της τροπικής μουσικής, έναρξη του μουσικού εργαστηρίου Λαβύρινθος.

Σε μια κουβέντα με τον Ρος Ντέιλι  μπορεί κάποιος να προβληματιστεί σχετικά με την πεποίθηση ότι η μουσική προϋπάρχει κι απλώς την ανακαλύπτουμε ή ότι η σημασία της στη ζωή μας έχει να κάνει με το τι ζητάμε από αυτή. Αλλά μπορεί να οδηγηθεί και σε θεματικά μονοπάτια σχετικά με τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, τη ματαιότητα, τη νοσταλγία, τη φθορά. Επιμένει ότι το «εγώ» μπλοκάρει την έμπνευση κι αυτό είναι μέρος της κοσμοθεωρίας του σύμφωνα με την οποία το ανώτατο αξίωμα που μπορεί να φτάσει άνθρωπος είναι αυτό του υπηρέτη. 
 
Πώς ξεκίνησε η ιδέα για ίδρυση παραρτήματος του Λαβύρινθου στην Κύπρο; Όλα τα παραρτήματα του Λαβύρινθου προκύπτουν κυρίως από ανθρώπους που έχουν υπάρξει μαθητές του για χρόνια. Στην προκειμένη περίπτωση είναι η Χριστίνα Πολυκάρπου, που μαθαίνει λύρα κοντά μας εδώ και πολλά χρόνια. Συχνά στους μαθητές γεννιέται η επιθυμία να μεταφέρουν αυτή την εμπειρία και στον δικό τους τον τόπο, να μεταφέρουν τον σπόρο για να αναπτυχθεί κάτι κι εκεί. Η Χριστίνα ενέπνευσε και την αδερφή της τη Στέφανη, που έχει μεγάλη εμπειρία σε διοργανώσεις. Έχουμε μια πολύ καλή ομάδα εδώ και πολλούς φίλους και συναδέλφους από δίπλα που βοηθούν ο καθένας με τον τρόπο του.
 
Πώς συνδέεται η κυπριακή με την κρητική μουσική; Οι μουσικές της ανατολικής μεσογείου έχουν όλες σχέση μεταξύ τους. Συγγενεύουν και είναι οικείες ως ακούσματα στους ανθρώπους. Η κυπριακή μουσική, συγκεκριμένα, συνδέεται με τις διάφορες μουσικές παραδόσεις της Μικράς Ασίας, της Σμύρνης. Αυτά είναι και για εμάς πολύ οικεία ακούσματα.
 
Όταν λέτε «εμάς» εννοείτε τους Κρητικούς; Φυσικά.
 
Πότε έγιναν αυτά τα ακούσματα οικεία για σας; Εδώ και πολλά χρόνια. Άρχισα να ασχολούμαι με τα ηχοχρώματα αυτού του τύπου, με την τροπική μουσική, από τα 14 μου χρόνια. Σήμερα είμαι 65.
 
Πόσο σας επηρέασε σ’ αυτή την πορεία το οικογενειακό σας περιβάλλον; Απ’ όσο γνωρίζω το αντικείμενο του πατέρα σας ήταν οι θετικές επιστήμες. Η μητέρα μου, όμως, ήταν μουσικός. Αλλά κι ο πατέρας μου, παρότι ήταν φυσικός μαθηματικός και ασχολούνταν με την ανάπτυξη των υπολογιστών, ήταν φιλόμουσος άνθρωπος και είχε μια τεράστια συλλογή δίσκων από διάφορους μουσικούς. Εξάλλου, ήταν λόγω της δουλειάς του που αλλάζαμε τόσο συχνά τόπους διαμονής στον κόσμο.
 
Συνδέεται πιστεύετε με κάποιον τρόπο το αντικείμενο του πατέρα σας με το δικό σας; Όλες οι ενασχολήσεις του ανθρώπου, εφόσον γίνονται με αγάπη, έχουν σχέση μεταξύ τους. Για μένα αυτός είναι ο κοινός παρονομαστής.
 
Πού στοχεύει η δημιουργία του Λαβύρινθου; Ο Λαβύρινθος ξεκίνησε με αντικείμενο όλες τις τροπικές μουσικές παραδόσεις, από τη Βόρειο Αφρική μέχρι την Κίνα. Είναι μια μουσική οικογένεια που μ’ ενδιέφερε από μικρό. Όλη η προσπάθεια ξεκίνησε από την ανάγκη να ανταποκριθούμε στα ζητούμενα και τις επιθυμίες των μαθητών. Σε κάθε τόπο που μεταλαμπαδεύεται, είτε εδώ στην Κύπρο, είτε στον Καναδά, ο στόχος του Λαβύρινθου είναι ο ίδιος: Να ανταποκριθεί στις ανάγκες και τις επιθυμίες των μαθητών. Δεν είναι καθόλου σκοπός μας τα διάφορα παραρτήματα που προκύπτουν να είναι το καθένα αντίγραφο του άλλου. Αναπτύσσεται στον εκάστοτε τόπο σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες των ανθρώπων του τόπου αυτού.
 
Ποιες ιδιαιτερότητες και ανάγκες εντοπίσατε στο νησί; Εδώ και 2-3 δεκαετίες υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που ενδιαφέρονται πολύ σοβαρά ν’ αναπτύξουν τη σχέση μ’ αυτό που γενικώς ονομάζουμε παραδοσιακή μουσική. Έχω την αίσθηση ότι πολλοί Κύπριοι ένιωσαν σε κάποιο χρονικό σημείο ότι κάπου είχαν χάσει την επαφή τους με την παράδοση και ένιωσαν την ανάγκη να την αποκαταστήσουν. Και δεν εννοώ μόνο την παράδοση της Κύπρου, αλλά και της Ελλάδος ή και ευρύτερα.
 
Ποιο ρόλο παίζει προς αυτή την κατεύθυνση η πολιτική ιδιαιτερότητα; Κάποιοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν αυτή την πρόκληση με διαφορετικούς τρόπους. Διαπίστωσα ότι για αρκετά νέα παιδιά εδώ, ένας τρόπος να αντιμετωπίσουν αυτή την πρόκληση είναι να μάθουν περισσότερα πράγματα για τη μουσική και γενικότερα την παράδοση του γείτονα, ώστε σιγά- σιγά να συμβάλλουν στη βελτίωση των σχέσεων μέσα από την κοινή κατανόηση. Κάποιοι άλλοι δεν το βλέπουν καθόλου υπό αυτό το πρίσμα, αλλά απλώς τους αρέσει η μουσική αυτού του τύπου και ακούν οτιδήποτε, από αραβικά μέχρι ινδικά. Ο καθένας το προσεγγίζει με τον δικό του τρόπο κι αυτό μας ενδιαφέρει. Εμείς δεν θέλουμε να υποδείξουμε, πόσο μάλλον να επιβάλλουμε κάποια γραμμή. Μας ενδιαφέρει ο καθένας μέσα από τη δική του ιδιαιτερότητα να αποκτήσει την επιθυμητή σχέση με τη μουσική.
 
Πώς βλέπετε να διαμορφώνεται το μουσικό τοπίο στην Ελλάδα; Πόσο το έχει επηρεάσει η οικονομική κρίση; Η κρίση δημιουργεί κάποιες ιδιαίτερες δυσκολίες, αλλά θα μπορούσα να πω ότι ίσως μ’ έναν περίεργο τρόπο μέσα από τις δυσκολίες ταυτόχρονα να λειτουργεί και ευεργετικά. Υπάρχει η αρνητική διάσταση ότι η μουσική στην Ελλάδα πλέον δεν υφίσταται ως βιοποριστικό επάγγελμα. Κανείς δεν μπορεί να ζήσει μόνο με τη μουσική κι αυτό είναι κακό γιατί ένας καλλιτέχνης χρειάζεται να αφιερώσει χρόνο για να φτάσει εκεί που θέλει και να γίνει επαγγελματίας μουσικός. Αυτό γίνεται όλο και πιο δύσκολο. Ειδικά για τα νέα παιδιά που δεν έχουν καταξιωθεί και ψάχνουν ευκαιρίες να βγουν στο προσκήνιο. Η κατάσταση αυτή τους κόβει τη φόρα, την εξέλιξη.
 
Πώς δηλαδή λειτουργεί ευεργετικά; Μέσα από την αντίληψη της προηγούμενης εποχής περί της δήθεν ευμάρειας και με τη φαντασίωση μιας ζωής πλούσιας σε υλικό επίπεδο, ο κόσμος αντιμετώπιζε τη μουσική ως κάτι ευτελές. Πλέον αναζητούν κάτι πιο ουσιαστικό μέσα από την επαφή με τη μουσική. Και αναφέρομαι τόσο στους μουσικούς όσο και στους ακροατές. Η σημασία της μουσικής στη ζωή ενός ανθρώπου έχει να κάνει με το τι ζητά ο ίδιος από τη μουσική. Μπορείς να ζητήσεις ό,τι θέλεις και μπορεί να σου το δώσει κιόλας. Αλλά πρέπει να το ζητάς. Αν ζητάς απλώς να συνοδεύει τη διασκέδασή σου, αυτό θα σου προσφέρει και τίποτα παραπάνω. Αν ζητάς μια βαθύτερη και πιο ουσιαστική εμπειρία, αν ζητάς ακόμη να σε πάρει και πέρα από τα όρια του εαυτού σου, πάλι μπορεί να το κάνει.
 
Εσείς τι ζητάτε από τη μουσική; Για μένα είναι μια γλώσσα συνομιλίας με ό,τι θεωρώ ιερό. Με την ευρύτερη έννοια, όχι τη στενά θρησκευτική. Οτιδήποτε διαθέτει κάτι το μαγικό και ξεχωριστό, καταφέρνω μέσω της μουσικής να συνομιλήσω μ’ αυτό και να εντοπίσω τη σχέση μ’ αυτή την ιδιαίτερη πλευρά των πραγμάτων.
 
Και η μουσική τι ζητά από εσάς; Η μουσική πάντα ζητά κάτι από εμάς. Απαιτεί αφοσίωση και σκληρή δουλειά. Να δίνεις ανάλογα για να μπορείς να εισπράξεις.
 
Ποια τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που ασχολούνται επαγγελματικά με τη μουσική; Διαφέρουν από τους άλλους ανθρώπους; Δεν θα το ‘λεγα. Όλοι είμαστε ξεχωριστά πλάσματα. Οι μουσικοί μπορεί να έχουν κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που σε μας τουλάχιστον είναι αναγνωρίσιμα, αλλά νομίζω ότι λ.χ. κι ένας υδραυλικός ξεχωρίζει μέσα σ’ ένα σύνολο ανθρώπων. Γενικώς, οι άνθρωποι έχουν μια ευχέρεια να ξεχωρίζουν τους όμοιούς τους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι είναι κάτι το ιδιαίτερο. Όλοι μαζί είμαστε ένα μωσαϊκό κι αυτό είναι που έχει αξία.
 
Δεν πιστεύετε ότι οι καλλιτέχνες έχουν πιο ευαίσθητες κεραίες; Όχι. Καταρχήν, καλλιτέχνη θα ονόμαζα οποιονδήποτε άνθρωπο κάνει μια δουλειά με αγάπη. Δεν το περιορίζω στις λεγόμενες «καλές τέχνες». Κι εφόσον κάποιος κάνει κάτι με αγάπη, τότε νομίζω ότι εξ ορισμού είναι ευαίσθητος άνθρωπος.

Το «εγώ» μπλοκάρει την έμπνευση

Υπάρχει μια αντίληψη, ένας μύθος αν θέλετε, ότι η ενασχόληση με την τέχνη γενικότερα προϋποθέτει ένα πιο ισχυρό «εγώ» που είναι δύσκολο να τιθασευτεί. Συμφωνείτε; Σε καμία περίπτωση. Στο είδος της μουσικής που ασχολούμαι εγώ και με τον τρόπο που την αντιμετωπίζω, ο στόχος είναι να σε πάει πέρα από το «εγώ» κι όχι να σ’ εγκλωβίζει εκεί μέσα. Προσωπικά, δεν θεωρώ καν ότι η μουσική είναι ένα ανθρώπινο δημιούργημα. Είναι απλώς μια ανθρώπινη ανακάλυψη. Κάθε τι στη μουσική είναι συγκεκριμένο, τα ρυθμικά σχήματα είναι συγκεκριμένα, ο αριθμός των φθόγγων, οι συνδυασμοί υπάρχουν ήδη ως μαθηματικές πιθανότητες. Συνεπώς δεν τη δημιουργούμε, την ανακαλύπτουμε.
 
Υπήρχε ήδη δηλαδή και ήρθε κάποιος και τη βρήκε; Ακριβώς. Προϋπάρχει. Απλώς μέσω εμάς εμφανίζεται στον κόσμο και μπορούν να τη μοιραστούν όλοι οι άνθρωποι.
 
Δυνητικά, μπορεί κάποτε να εξαντληθεί; Δεν το ξέρω, αλλά δεν νομίζω. Πάντως, το «εγώ» είναι πολλές φορές το εμπόδιο της έμπνευσης. Αν υποθέσουμε ότι είμαστε ένας αγωγός μέσω του οποίου έρχονται στον κόσμο αυτά που προϋπάρχουν στο χώρο των πιθανοτήτων, στον βαθμό που τοποθετούμε στο μέσο αυτού του αγωγού τον εαυτό μας, τον μπλοκάρουμε. Το «εγώ» μπλοκάρει την έμπνευση. Αντίθετα, όταν το κάνεις στην άκρη, αφήνεις χώρο στην έμπνευση για να διέλθει.
 
Τι είναι η έμπνευση για εσάς; Είναι από τα πράγματα που δεν μπορώ να εξηγήσω ή να περιγράψω. Νομίζω ότι ο καθένας το βιώνει με διαφορετικό τρόπο. Κάθομαι και γρατζουνώ το όργανο και ξαφνικά έρχεται ένα νέο κομμάτι. Μπορεί να γίνει από τη μια στιγμή στην άλλη ένα ολόκληρο κομμάτι, αλλά μπορεί να είναι μόνο μια μουσική φράση που να στριφογυρίζει στο μυαλό έως και για μια πενταετία και μια μέρα να έρχεται αβίαστα όλο το υπόλοιπο κομμάτι. Ή πάλι μπορεί να έχεις μια αρχική ιδέα που να τη δουλεύεις, να την αναπτύσσεις και να προχωρεί σταδιακά.

Ανώτερο αξίωμα για τον άνθρωπο είναι αυτό του υπηρέτη

Αισθάνεστε να υπάρχει ένας ανώτερος σκοπός στην ενασχόλησή σας με τη μουσική; Ένας ευγενικός αγώνας στον οποίο έχετε ταχθεί; Για μένα ο ανώτερος σκοπός του ανθρώπου είναι να φτάσει σε μια θέση από την οποία να μπορεί να υπηρετεί τους άλλους ανθρώπους και τη φύση. Ανώτερο αξίωμα για τον άνθρωπο είναι αυτό του υπηρέτη. Εμείς παίζουμε και διδάσκουμε μουσική και θέλουμε να προσφέρουμε κάτι στους ανθρώπους. Αν το πετύχεις αυτό, συνειδητά ή ασυνείδητα, με κάποιον τρόπο καλύπτονται και οι δικές σου υπαρξιακές ανάγκες.
 
Νιώσατε ποτέ ότι αγωνίζεστε μάταια; Όχι ποτέ. Πάντα αισθανόμουν ότι έχω κάτι να δώσω. Η προσπάθεια πάντα αξίζει. Επιπλέον, έχω και την πολύ καλή τύχη να ασχολούμαι από το πρωί μέχρι το βράδυ με το αντικείμενο που αγαπώ πολύ. Αυτό για μένα είναι το μεγαλύτερο ευτύχημα.
 
Το βλέπετε και ως πολιτική πράξη; Τα πάντα έχουν μια πολιτική απόχρωση. Εγώ δεν το σκέφτομαι έτσι, αλλά κάποιος θα μπορούσε να το πει.
 
Αυτό, υποθέτω, δεν σημαίνει ότι δεν σας ενδιαφέρει τι συμβαίνει στον κόσμο. Κάθε άλλο. Με ενδιαφέρει πολύ και σχολιάζω τα πάντα που επηρεάζουν τη ζωή των ανθρώπων και το περιβάλλον. Ταξιδεύω συνέχεια σε πολλές και διάφορες χώρες κι αυτή η εμπειρία μου έχει δώσει ξεκάθαρα να καταλάβω ότι οι απλοί άνθρωποι είναι παντού ακριβώς το ίδιο και δεν έχουν απολύτως τίποτα να χωρίσουν. Το πρόβλημα είναι οι πολιτικές που διαμορφώνονται από τις οντότητες που ονομάζονται κράτη καθώς και τους εξουσιαστές που εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους. Αυτά έχουν τεράστιες συνέπειες στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Ας δούμε τι γίνεται στη Συρία, όπου όλοι σκοτώνονται κι έχουν χάσει τον λογαριασμό ποιος τα έχει με ποιον και γιατί.
 
Μήπως ο άνθρωπος δεν έχει κάνει τα απαραίτητα βήματα προς τον πολιτισμό; Σίγουρα, όχι. Δώσαμε έμφαση σε λάθος πράγματα. Αντί να εστιάσουμε στην πνευματική μας ανάπτυξη με τη σφαιρική έννοια, εστιάσαμε στην υλική πρόοδο, που τη λέμε πρόοδο αλλά αυτό είναι συζητήσιμο μιας και συνδέεται με τις μεγαλύτερες καταστροφές. Οι άνθρωποι του δικού μας πολιτισμού υποτιμούν και φέρονται αποικιοκρατικά στις πρωτόγονες φυλές που ζουν σε πιο αρμονική σχέση με τη φύση, ενώ αποδείχτηκε ότι αυτοί ήταν σοφότεροι από εμάς. Μας καταστρέφει η απληστία και η εγωιστική διάθεση, που είναι χαρακτηριστικά πνευματικά υποανάπτυκτων, που βρίσκονται στα θεωρητικά πιο ανεπτυγμένα σημεία του κόσμου.
 
Σας ανησυχεί η καταστροφή της φύσης; Είναι λάθος να λέμε ότι ο άνθρωπος καταστρέφει τη φύση. Στην πραγματικότητα καταστρέφει μόνο το τμήμα της φύσης που τον συντηρεί. Είναι ένα πλάσμα εντελώς αυτοκαταστροφικό. Η φύση δεν καταστρέφεται. Με κάποιον τρόπο κάποτε θα μας αποτινάξει και θα συνεχίσει τον δρόμο της.

Η νοσταλγία είναι παγίδα