«Μουσικοί Τιτάνες» από τη Συμφωνική Ορχήστρα

Σημαντικά έργα των Μότσαρτ και Μπετόβεν παρουσιάζει η Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου σε τρεις πόλεις, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Γενς Γκέοργκ Μπάχμαν.

Οι τρεις βραδινές συναυλίες δίνονται σε Πάφο, Λεμεσό και Λευκωσία από τις 30 Μαΐου μέχρι την 1η Ιουνίου.

Το πρόγραμμα

K. Roustom: Dabke για ορχήστρα εγχόρδων [μόνο στη Λευκωσία]
W. A. Mozart: Συμφωνία αρ. 39 σε Μι ύφεση μείζονα, K. 543
L. v. Beethoven: Συμφωνία αρ. 5 σε Ντο ελάσονα, έργο. 67

Στη συναυλία της Λευκωσίας η Σ.Ο.Κ. θα ερμηνεύσει το έργο «Dabke» του Σύριου συνθέτη Καρίμ Ρουστόμ (κτύπημα των ποδιών στο έδαφος), έναν παραδοσιακό χορό του Λεβάντε, που ακούγεται σε γάμους και γιορτές.

Η Συμφωνία αρ. 39 του Μότσαρτ είναι ίσως η λιγότερο δημοφιλής από τις τρεις τελευταίες συμφωνίες του συνθέτη, αλλά αυτό δεν την καθιστά και λιγότερο αριστουργηματική. Δεκτό, δεν διαθέτει την τραγική ρομαντικότητα της 40^ης, ούτε και τους ηρωισμούς της 41^ης («του Διός»), αν και τα χαρακτηριστικά της δεν υστερούν καθόλου σε μουσικότητα· απλά, δεν είναι τόσο άμεσα αντιληπτά από τον ακροατή. Η 39^η συμφωνία είναι ένα έργο αδικαιολόγητα υποτιμημένο…

Όσον αφορά στην 5^η του Μπετόβεν, αυτή είναι ίσως το πιο γνωστό έργο Δυτικής μουσικής στον κόσμο. Οι περίφημες τέσσερις αρχικές νότες είναι τόσο χαραγμένες στο μυαλό του κόσμου που έχουν καταστεί το κατ’ εξοχήν παράδειγμα κλασσικής μουσικής. Κι ας μη μας ξενίζει αυτό… Το μοτίβο αυτό αποτελεί και τη βάση για ολόκληρη τη Συμφωνία η οποία, παρεμπιπτόντως, στην πορεία του «ξεδιπλώματός» της προχωρά από το καλό στο καλύτερο.

Πάφος: Τετάρτη 30 Μαῒου, Μαρκίδειο Θέατρο, 20:30
Λεμεσός: Πέμπτη 31 Μαῒου, Θέατρο Ριάλτο, 20:30, 77777745
Λευκωσία: Παρασκευή 1 Ιουνίου, Θέατρο Παλλάς, 20:30, 410181
Τιμές εισιτηρίων: €12, €7 (18-26 ετών, συνταξιούχοι), €5 (κάτω των 18)

Σημειώσεις της δρος Χριστίνας Μιχαήλ:

Kareem ROUSTOM (1971-): Dabke για Ορχήστρα Εγχόρδων
Το Dabke του Σύριο-Αμερικανού Καρίμ Ρουστόμ αποτελεί την τρίτη κίνηση του έργου του A Voice Exclaiming, που έγραψε το 2013, κατόπιν ανάθεσης από τα μουσικά σύνολα Kronos Quartet και Community Music Works. Το έργο είναι ενορχηστρωμένο για ορχήστρα εγχόρδων, παρόλο που αρχικά η σύνθεση αφορούσε τριπλό κουαρτέτο εγχόρδων. Στο έργο αποκαλύπτεται η μουσική διγλωσσία του συνθέτη, αφού είναι εμφανής τόσο η βαθιά του γνώση για τη μουσική της Εγγύς Ανατολής, όσο και η ακαδημαϊκή του εκπαίδευση στη Δυτική συμφωνική μουσική.

Ο ορισμός dabke αναφέρεται στον Αραβικό και Μεσανατολικό ομαδικό δημοτικό χορό, ο οποίος συνδυάζει κυκλική και γραμμική κίνηση, και συνήθως χορεύεται σε εορταστικές περιστάσεις. Παρουσιάζοντας ιδιαίτερη ρυθμική και μουσική ποικιλία, η κίνηση είναι βασισμένη σε μια παραλλαγή του dabke σε έξι κτύπους, που ονομάζεται sudaasi. Ο συνθέτης συνδυάζει τη δική του μουσική κουλτούρα με τη σύγχρονη έντεχνη μουσική, δημιουργώντας ένα ενδιαφέρον αμάλγαμα Ανατολής και Δύσης, δημοτικής και έντεχνης μουσικής. Το νεωτεριστικό του μουσικό ύφος στο Dabke θυμίζει μελωδικές και ρυθμικές γραμμές του πρωτοπόρου Stravinsky, ιδιαίτερα στις εκρηκτικές στιγμές του κομματιού. Την ίδια στιγμή, το έργο χαρακτηρίζεται από ένα βαθύ ρομαντισμό και μια κινηματογραφική ατμόσφαιρα. Πέραν από τη μουσική και τεχνική αξία του κομματιού αυτού, αποτελεί επίσης και μια έκφραση ελπίδας για τη Συρία, τη χώρα καταγωγής του συνθέτη. Σύμφωνα με τον ίδιο, η έμπνευση που θα ήθελε να μεταφέρει σε αυτό το έργο του είναι «η απόρριψη της άγνοιας…και η παθιασμένη αναζήτηση για ένα βαθύτερο νόημα».

Ludwig van BEETHOVEN (1770-1827): Συμφωνία Αρ. 5 σε Ντο ελάσσονα, έργο. 67

Τέσσερις εμβληματικές νότες έχουν καθιερώσει την Πέμπτη Συμφωνία ως το πλέον συμβολικό και αναγνωρισμένο έργο κλασσικής μουσικής σήμερα. Ο Beethoven συνέθεσε την Πέμπτη Συμφωνία στο διάστημα τεσσάρων χρόνων (1804-1808), κατά το οποίο έχαιρε εκτίμησης αλλά δεν είχε ακόμη αποκτήσει την τεράστια δημοτικότητα που κέρδισε αργότερα. Παράλληλα, ο Beethoven είχε επηρεαστεί σοβαρά από την αυξανόμενη κώφωσή του. Τελικά, η Πέμπτη Συμφωνία παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 22 Δεκεμβρίου, 1808 στο Theater an der Wien, μαζί με την Έκτη Συμφωνία και άλλα έργα του Beethoven, σε μια συναυλία διάρκειας τεσσάρων ωρών, η οποία είχε μια όχι και τόσο θετική υποδοχή σύμφωνα με όλες τις αναφορές. Παρόλα αυτά η παρέμβαση του συγγραφέα E.T.A Hoffman λίγο μετά την πρεμιέρα, ήταν η αρχή μιας καθολικής εκτίμησης του έργου, η οποία παραμένει αναλλοίωτη μέχρι σήμερα. Ο Hoffman εξύμνησε την Πέμπτη Συμφωνία, περιγράφοντας την ως «ένα από τα πιο σημαντικά έργα της εποχής». Η πρόσληψη του έργου τους επόμενες δυο αιώνες, σε συνδυασμό με τον μουσικό συμβολισμό που συνδέθηκε με αυτό είναι δύσκολο να παραβλεφθούν σήμερα. Παρόλα αυτά, η ακρόαση της συμφωνίας αυτής καθεαυτής είναι στην πραγματικότητα μια από τις βαθύτερες και πλέον αιφνιδιαστικές εμπειρίες.

Όπως πολύ εύστοχα το διατυπώνει ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής και Μαέστρος της Σ.Ο.Κ. «η αριστουργηματικότητα της 5ης Συμφωνίας του Beethoven έγκειται στο γεγονός ότι οι πρώτες τέσσερις νότες που ακούγονται σαν παλμός διαπερνούν ολόκληρο το έργο από την αρχή μέχρι το τέλος περνώντας μέσα από μία μεταμόρφωση: από ένα απειλητικό και σκοτεινό μοτίβο στην πρώτη η κίνηση σε ένα γαλήνιο και παρηγορητικό στη δεύτερη κίνηση, το οποίο επιστρέφει με απειλητική διάθεση και σφοδρότητα στην τρίτη κίνηση και τέλος, μετατρέπεται σε μοτίβο θριάμβου και δόξας στο φινάλε, το οποίο θα αφήσει όλους με ψυχική ανάταση και ανεβασμένη ενέργεια.» Η μετατροπή του σκοταδιού της ελάσσονας τονικότητας σε φωτεινότητα της μείζονας, θέτει το κομμάτι ως ένα εξαιρετικό παράδειγμα δομής και ύφους, όπου η κάθε κίνηση εξυπηρετεί στο να οδηγήσει προοδευτικά το έργο στο αναπόφευκτο τέλος. Παράλληλα, η Πέμπτη συμφωνία αφηγείται μια ιστορία, μία πανανθρώπινη ιστορία για το ακατανίκητο του ανθρώπινου πνεύματος, για την ανθεκτικότητα του ανθρώπινου μυαλού να παλεύει, όπως και ο Beethoven πάλεψε με την κώφωσή του, δίνοντας την ιδιότητα στο έργο να μιλά άμεσα σε κάθε ακροατή ξεχωριστά.

Wolfgang Amadeus MOZART (1756-1791): Συμφωνία Αρ. 39 σε Μι ύφεση Μείζονα, K. 543
Παράλληλα με τις άλλες δύο τελευταίες συμφωνίες του Μότσαρτ (αρ. 40 και αρ. 41), η 39η Συμφωνία παραμένει ένα μυστήριο των ζοφερών τελευταίων χρόνων του συνθέτη. Το έργο ολοκληρώθηκε το 1788 και γράφτηκε στο διάστημα εννιά μόλις εβδομάδων, παράλληλα με τις άλλες δύο τελευταίες συμφωνίες του συνθέτη, γνωστές και ως συμφωνίες του Λονδίνου, δημιουργώντας αντιφατικές θεωρίες όσον αφορά στη σύνθεση των τριών αυτών έργων ως ένα ενιαίο. Αμφιβολίες υπάρχουν επίσης όσον αφορά στο κατά πόσο παρουσιάστηκαν καθόλου οι συμφωνίες αυτές κατά τη διάρκεια της ζωής του Mozart, αφού δεν υπάρχουν ενδείξεις ως προς το για ποιά ορχήστρα ή μουσικό γεγονός προορίζονταν.

Αυτή η τριλογία συμφωνιών ξεχωρίζει από το υπόλοιπο έργο του Μότσαρτ, για το βαθύ περιεχόμενο, τις ώριμες ενορχηστρώσεις και τη συνθετική πολυπλοκότητά τους. Η 39η Συμφωνία, γεμάτη ζωτικότητα, δύναμη και φρεσκάδα, έχει μεγάλες δεξιοτεχνικές απαιτήσεις από την ορχήστρα, ενώ διακατέχεται και από μια ακαταμάχητη ηρεμία στις ενδιάμεσές τις κινήσεις. Ο Mozart ακολούθησε τo σύνηθες πρότυπο της εποχής του, συνθέτοντας τέσσερις κινήσεις για τη συμφωνία αυτή. Ξεκινά με μια μεγαλοπρεπή και αργή εισαγωγή που περιέχει πλούσιες χρωματικές αρμονίες στην πρώτη κίνηση, η οποία ακολουθείται από ένα λυρικό Allegro σε μορφή σονάτας, αποτελώντας ένα εξαιρετικό παράδειγμα πολυπλοκότητας και συναισθηματικού βάθους. Παρόλα αυτά είναι η τρίτη κίνηση, το Μινουέτο, που ξεχωρίζει περισσότερο και μένει στη μνήμη του ακροατή, αφού περιέχει έναν Αυστριακό παραδοσιακό χορό, το Ländler, και ένα κάπως ασυνήθιστο σόλο κλαρινέτου. Το θυελλώδες και γεμάτο ενέργεια φινάλε της συμφωνίας αποτελείται από ένα μόνο μουσικό θέμα, κυρίως μια κλίμακα, το οποίο παρουσιάζεται στα πρώτα μέτρα της κίνησης, και ακολούθως εξερευνάται ρυθμικά και αρμονικά σε όλη τη διάρκειά της. H ζεστή, αλλά συγχρόνως δυναμική και δραματική αυτή συμφωνία είναι ελκυστική τόσο για το ακροατήριο όσο και για τους εκτελεστές της.