«Κράτα με», ένα καθρέφτισμα

Η βραβευμένη δημιουργία της Μυρσίνης Αριστείδου καθρεφτίζει την Κύπρο στις περιπέτειες της μικρής Ίριδας με τον αποξενωμένο μπαμπά της. (Στους κινηματογράφους K-Cineplex από τις 17 Σεπτεμβρίου).

Το βάρος της νεότερης γενιάς

Κάθε γενιά βαδίζει με το βάρος και την κληρονομιά που έχει αποθέσει στους ώμους της η προηγούμενη. Είναι δύσκολο να αποδράσεις από αυτόν τον άτυπο ψυχολογικό νόμο, ειδικά όταν ζεις σ’ ένα νησί που αρέσκεται να μετρά τις πληγές του. Η ιστορία, του ατόμου και των λαών, ουδέποτε γράφεται εκ του μηδενός.

Το προηγούμενο φύλλο χαρτιού είναι εισαγωγή για την καινούρια σελίδα, εκεί όπου οι νεότεροι καλούνται να αφήσουν το στίγμα τους. Η πατρική παρουσία, ακόμα και η απουσία, σχηματίζουν εν πολλοίς την κοσμοθεωρία των απογόνων.  

Το «Κράτα με» της Μυρσίνης Αριστείδου (πρώτη επίσημη επιλογή της χώρας μας για τα Όσκαρ) ετοιμάζεται να εισέλθει στις κυπριακές κινηματογραφικές αίθουσες, σφιχταγκαλιασμένο από αυτήν ακριβώς την εκκωφαντική απουσία.

Το συγκεκριμένο οικογενειακό δράμα εντυπωσίασε στο Φεστιβάλ του Σάντανς (όπου τιμήθηκε με το Βραβείο Κοινού) θέτοντας στο τραπέζι ένα πανανθρώπινο ζήτημα, χωρίς φτιασίδια και ωραιοποιήσεις. Μπορούν τα τέκνα να ξεφύγουν από τις αμαρτίες των γονέων;

Ή μήπως είναι εκείνες οι αμαρτίες οι οποίες τα σχηματίζουν και τα καθορίζουν; Στην περίπτωση της μικρής Ίριδας, ο αποξενωμένος πατέρας είναι ο δικός της, προσωπικός ήλιος: γύρω του κινούνται τα πάντα, παίρνουν αξία, νόημα και ζωή. Ακόμα και οι πιο επικίνδυνες παρεκτροπές γίνονται σημεία προσανατολισμού στην ψυχική της ενηλικίωση.

Σαν σπασμένο καράβι

Όχι τυχαία, η ταινία ξεκινάει με μία απώλεια. Η κηδεία του παππού γίνεται ο καταλύτης για να  αρχίσει η επώδυνη πορεία  ωρίμανσης. Είναι η στιγμή που η πατρική φιγούρα εμφανίζεται για πρώτη φορά μέσα από το σκοτάδι της απουσίας  της. 

Δεν επιθυμεί να «καθοδηγήσει», αλλά να αξιοποιήσει το «μομέντουμ». Βλέπετε ο συγκεκριμένος πατέρας (ερμηνευμένος με ανεπιτήδευτο ρεαλισμό από τον Χρήστο Πάσσαλη) δεν είναι υπόδειγμα.

Είναι, μάλλον, παράδειγμα προς αποφυγήν: τυχοδιώκτης με μηδενικό δείκτη συναισθηματικής νοημοσύνης, μια άδεια και σκουριασμένη μηχανή επιβίωσης. Σαν σάπιο καράβι, με όλες τις κακουχίες της θαλασσοδαρμένης του διαδρομής χαραγμένες στο σκαρί.

Αυτός είναι ο Άρης, ο κατ’ όνομα πατέρας της Ίριδας και στην ουσία κύριος, μονάχα του αυτοκαταστροφικού εαυτού του. Ποια είναι η θέση της κόρης, απέναντι στην μοιραία ανευθυνότητα του μπαμπά;

Εδώ έρχεται η αρχαία γνώση να δώσει τις απαντήσεις με το ««αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα». Η Ίριδα είναι σχεδόν καταδικασμένη να κάνει τα ίδια λάθη (ειδικά όταν η άλλη οικογενειακή σταθερά, εκείνη της μητέρας, είναι επίσης απούσα).

Η ευαίσθητη ψυχή της είναι ακόμη αδύνατη για να δεχτεί την πατρική απόρριψη. Έτσι, επιλέγει να συμμετέχει στο τυχοδιωκτικό παιχνίδι. Γίνεται εθελουσίως ο Σάντσο Πάντσα ενός απόκληρου Δον Κιχώτη.

Ίριδα, όπως λέμε Κύπρος

Σε παλαιότερο μου σημείωμα είχα αναφερθεί σε μία συνέντευξη της σκηνοθέτιδας, παραμονές της βράβευσής της στο Σάντανς. Εκεί, είχε παραλληλίσει την ηρωίδα με την Κύπρο η οποία ενώ είναι μικρή, δεν είναι παθητική, παρατημένη στη μοίρα της. Στην ουσία, είναι ένα παιδί πρόωρα μεγαλωμένο, χαλυβδωμένο από τις δύσκολες πραγματικότητες της ζωής.

Αυτή είναι λοιπόν η Κύπρια Ίριδα της Μαρίας Πέτροβα (πραγματική έκπληξη στη πρώτη κινηματογραφική της εμφάνιση): ένα νεαρό αγρίμι που δοκιμάζει τα πόδια του κι εξερευνά το τοπίο με το ένστικτο. Εκείνο -το ένστικτο- την κατευθύνει στην επικίνδυνη -και όχι προστατευτική- αγκαλιά του μπαμπά.

Οι δυο τους, θα πρέπει να μηχανευτούν τους πιο πανούργους τρόπους για να ξεγελάσουν τον «οργισμένο Ποσειδώνα», όπως ο πολυμήχανος Οδυσσέας.

Η ταινία είναι σαφώς λουσμένη μέσα στο μεσογειακό φως του κυπριακού καλοκαιριού. Μα αυτός ο λαμπερός μικρόκοσμος δεν δείχνει ικανός (ή πρόθυμος) να φιλοξενήσει αυτούς τους δύο αντισυμβατικούς πεισματάρηδες. Σχεδόν ενστικτωδώς θα παραστρατήσουν, ίσως γιατί δεν έχουν γνωρίσει άλλο δρόμο.

Το πείσμα κι η «γαϊδουρινή» επιμονή τους, θυμίζει τους θαυμάσιους στίχους του Κώστα Μόντη: «Χρόνια σκλαβκιές ατέλειωτες, τον πάτσον τζιαι τον κλώτσον τους, εμείς τζιαμαί, ελιές τζιαι τερατσιές πάνω στον ρότσον τους».

Το αχαρτογράφητο φινάλε

Ο τίτλος του φιλμ («Κράτα με») αποδεικνύεται κάτι πολύ περισσότερο από μια συναισθηματική ανάγκη. Είναι ένστικτο, κοινή επιθυμία για ζωή. Ακόμα και αν αυτό σημαίνει να τρέχεις για να ξεφύγεις, με γυμνές πατούσες επάνω στην σκονισμένη χαλικόστρατα.

Ή να κρατιέσαι από τον άλλον, ν’ αφήνεσαι στα καταπονημένα χέρια του, ελπίζοντας πως δεν θα βυθιστείς.

Αυτή είναι η μοίρα των μικρών και των αδύνατων, των Ίριδων και των «Κύπριδων» αυτού του κόσμου. Είναι λεπτά κλαδιά που τα παίρνει ο μανιασμένος άνεμος, με μόνη σωτηρία την ευλυγισία της κίνησής τους. Θα σωθούν στο φινάλε, η Ίριδα και ο Άρης;

Ή θα είναι θύματα της τύχης και των μοιραίων επιλογών τους; Η σκηνοθέτιδα δείχνει αναποφάσιστη, αλλά και απρόθυμη να αποχωριστεί τόσο σκληρά τους ήρωές της. Ο δικός της δραματικός κύκλος δεν θα ολοκληρωθεί ως τραγωδία. Γιατί η Ίριδα δεν είναι Ηλέκτρα κι ο Άρης δεν είναι Αγαμέμνονας.

Ούτε η θάλασσα θα επουλώσει οριστικά τα ψυχικά τους τραύματα (τα φανερά της Ίριδας και τα αφανέρωτα του Άρη).

Ο δεσμός πατέρα και κόρης έχει μεν ενδυναμωθεί, μα δείχνει να τους οδηγεί σε άλλες ατραπούς. Έχουν γίνει σοφότεροι; Δεν ξέρω πού καταλήγει κάποιος όταν δει την ταινία, αλλά επιτρέψτε μου να αμφιβάλλω. Στο ξηρό και όμορφο μεσογειακό μας τοπίο, υπάρχει πάντα χώρος για νέες περιπέτειες.

Ελεύθερα, 13.09.2026