Κώστας Πατίνιος: «Θέα από μπαλκόνι», εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2017.
Η αυτοαναφορικότητα, η βιωματικότητα και η κοινωνική παρατηρητικότητα είναι οι κύριες παράμετροι που καθορίζουν τις βασικές θεματικές του Κώστα Πατίνιου ως διηγηματογράφου. Ο συγγραφέας είναι δρομέας, είναι πατέρας εφήβων, και λειτουργός του Δημοσίου στο Γραφείο Ευημερίας. Αυτές οι ιδιότητες καθορίζουν και τη θεματική διαπασών στα αφηγήματά του. Στα πλείστα κείμενά του ανιχνεύονται αυτοβιογραφικά στοιχεία, αλλού σε μεγαλύτερο και αλλού σε μικρότερο βαθμό.
Τα πιο πολλά διηγήματα του Κ.Π. έχουν κοινωνική υφή και χαρακτήρα, ενώ μέσα από αυτά ξεδιπλώνονται κοινωνικές ευαισθησίες και προτεραιότητες. Τα δε χαρακτηριζόμενα και ως διηγήματα ιδιωτικού χώρου είναι αριθμητικά λιγότερα, ενώ ακόμα και από αυτά δεν λείπουν οι κοινωνικές προεκτάσεις.
Το βιβλίο του Κ.Π. περιλαμβάνει συνολικά 26 αφηγήματα. Τα πιο πολλά είναι ευσύνοπτα έως μινιατουριστικά, ειδολογικά δε κάποια ταξινομούνται ως διηγήματα και κάποια άλλα μάλλον ως χρονογραφήματα ή και μικρά ενσταντανέ της ζωής και της καθημερινότητας που μας περιβάλλει και ενίοτε μας καταβάλλει.
Ο Κ.Π. ενδιαφέρεται πρωτίστως για την ανθρωπογεωγραφία και αυτή διατρέχει όλες τις θεματικές του. Αυτό συμβαίνει είτε αντλεί εμπνεύσεις και ερεθίσματα από τον επαγγελματικό του χώρο, τον οικογενειακό του κύκλο ή το κοινωνικό του περιβάλλον. Ο άνθρωπος, οι έγνοιες, οι ανησυχίες, οι προσδοκίες και τα όνειρά του είναι στο επίκεντρο της συγγραφικής προσοχής.
Αναλόγου πνοής είναι και το διήγημα «Δυο φίλοι και μια ιστορία» (σελ.91) όπου θεματοποιείται η ανέλιξη στο Δημόσιο, ο ψυχρός υπολογισμός, ο καριερισμός, ο αριβισμός που κάνει τους ανθρώπους παγοκολόνες και στυγνούς χρησιμοθήρες. Στις σελίδες του σκιαγραφούνται τυπολάτρες, ψυχροί και απρόσωποι διευθυντές και διευθύντριες, που κρατούν τις αποστάσεις για να μην στραπατσάρουν τα ίμεϊτς τους.
Ώρα όμως να περάσω στα κοινωνικής υφής διηγήματα του Κ.Π. Εύστοχο και παραστατικό θεωρώ το διήγημα «Ο Γιώρκος από το Μπακλαντές». (σελ.88) Πρόκειται για μια ανθρώπινη ιστορία βιοπάλης και κοινωνικής αλληλεγγύης. Εδώ εκ παραλλήλου ψέγονται και οι μαφίες των κολλεγίων, που στην ουσία πουλούν βίζες σε ξένους εργάτες δήθεν φοιτητές. Το διήγημα συνιστά και μια μικρή ωδή στην ανθρώπινη μεγαλοψυχία. Το τσιράκι που έγινε μάστρος στη χώρα του και τώρα με την οικονομική κρίση στην Κύπρο θέλει να ανταποδώσει βοηθώντας τον πρώην μάστρο του.
Ιδιαίτερη αναφορά θα ήθελα να κάμω στο διήγημα «Ο εχθρός» (σελ.127) όπου ο συγγραφέας αντιμάχεται στερεότυπα που ταλανίζουν τη ζωή μας, όπως π.χ. η διακοινοτική εχθρότητα ή έστω αντιπαλότητα μεταξύ Ε/κ και Τ/κ. Αναδεικνύει βαθιά βιωματικά στοιχεία δικοινοτισμού και συμβίωσης, μέσα από τις αφηγήσεις των ηρώων του. Απαράμιλλα παραστατική η ιστορία του παππού, εκκλησιαστικού επιτρόπου σε δικοινοτικό χωριό, που τις Παρασκευές όμως, όντας εγγράμματος και τουρκομαθής, διάβαζε αποσπάσματα από το κοράνι σε αναλφάβητους Τ/κ συγχωριανούς του. Όλα αυτά βέβαια, μέχρι που κάποιοι τον κάρφωσαν στο δεσπότη. Άλλος ήρωας, στο ίδιο διήγημα, μονολογεί με πίκρα αλλά επί της ουσίας: «…το παιχνίδι μίσους και αλληλοεπίρριψης ευθυνών δεν έχει νικητές και ηττημένους. Αυτό το παιχνίδι δεν έχει καν ισοπαλία». (σελ.130) Και πράγματι, στην προκειμένη περίπτωση, ανάλογες συμπεριφορές, είναι καθολική και συνολική ήττα που επιφέρουν, για όλους.
Θεωρώ πως το πιο πλήρες, το πιο ολοκληρωμένο διήγημα της συλλογής είναι το πρώτο στο βιβλίο, το «Μυστικά γυναικών» (σελ.19) που είναι συνάμα και το πιο εκτενές. Πρόκειται για ένα σπονδυλωτό αφήγημα με τέσσερις, φαινομενικά, άσχετες ιστορίες μεταξύ τους, που όμως όλες μαζί και η κάθε μια χωριστά κρύβουν έναν έρωτα μυστικό, απαγορευμένο και κοινωνικά μη αποδεκτό. Η Δανάη, που όντας φοιτήτρια στο Λονδίνο, έκαμε παιδί με τον Αφροαμερικανό εραστή της, το έδωσε για υιοθεσία, αποκρύβοντας τα πάντα από την οικογένειά της. Η Μαρία που ενώ ήταν το άλλοθι για την εξωσυζυγική σχέση της φίλης της, δημιούργησε η ίδια εξωσυζυγική σχέση με τον ίδιο εραστή. Η Στέλλα, ανύπαντρη που έκανε σεξ με τον παντρεμένο, αλλά επιστήθιο, φίλο της μόνο και μόνο για να αποκτήσει παιδί. Όμως ύστερα από εξετάσεις διαπίστωσε ότι ο φίλος της έχει αζωοσπερμία, άρα το εντός γάμου παιδί του τελευταίου δεν είναι δικό του. Και η Ελένη που ως ψυχολόγος δημιούργησε σχέση με κατάδικο στις φυλακές και το παιδί που απέκτησε μαζί του, χρόνια μετά, έπιασε δουλειά στο ίδιο σωφρονιστικό ίδρυμα όπου παραμένει ακόμα έγκλειστος ο πατέρας του. Και χωρίς να γνωρίζει ο ένας την ύπαρξη του άλλου. Και οι τέσσερις ιστορίες κρύβουν μια τραγικότητα και μια τρυφεράδα που αποδίδονται από το συγγραφέα με ιδιαίτερη ευαισθησία και σεβασμό.
Θα ολοκληρώσω αυτή την παρουσίαση αναφερόμενος σε δύο διηγήματα ποιητικής. Πρώτα για το ενδιαφέρον «Η Μαργαρίτα απ’ το απέναντι βιβλίο». (σελ.116) Σ’ αυτό το μινιατουρίστικο αφήγημα ποιητικής ο συγγραφέας συνομιλεί με την ηρωΐδα ενός μελλοντικού του μυθιστορήματος. Αλλά αντί να αποτελειώσει αυτός αυτήν, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, η ηρωΐδα σπρώχνει στο ικρίωμα τον συγγραφέα! Ο Κ.Π. δεν διστάζει να δοκιμάζει πράγματα νεωτερικά, αλλά και να δοκιμάζεται σε άγνωστα, για τον ίδιο, αχαρτογράφητα νερά. Είναι ένας συγγραφέας που δεν φοβάται να τσαλακωθεί και δεν κρύβεται κάτω από κανένα καβούκι καθωσπρεπισμού.
