«Hüsün Ana ve Çocukları» στο Τουρκοκυπριακό Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας.
«Η Μάνα Θλίψη και τα παιδιά της». Ο τίτλος της παράστασης δηλώνει την αισθητική και ιδεολογική συγγένεια με τον Μπεχτ: «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της». Στη σκηνή κυριαρχεί η μεγεθυμένη φιγούρα του γνωστού κυπριακού ειδωλίου- της πτηνόμορφης κουροτρόφου Θεάς του 13 αιώνα π.χ. Μπροστά της τρία λατρευτικά κεριά.
Ο χρόνος της παράστασης προεκτείνεται μέχρι την αρχαιότητα και ταυτόχρονα δια-χρονίζεται. Η Μάνα με γιο-βρέφος στην αγκαλιά είναι ίσως το πιο ολοκληρωτικό σύμβολο της ανθρωπότητας, αρχέτυπο σμιλεμένο από τον Χρόνο σαν ένα βότσαλο από τα θαλασσινά κύματα, αναπαραγόμενο σε όλους τους πολιτισμούς, καθώς εκφράζει το πιο δυνατό συναίσθημα, τη μητρική αγάπη και την προφητεία της απόσπασης του γιου από την αγκαλιά και του επακόλουθου θρήνου. Μάνα χωρίς το παιδί της είναι πάντα Μάνα Θλίψη, Hüsün Ana.
Όταν οι τρεις γυναικείες φιγούρες, που στην αρχή δεν διακρίνονται μέσα στη συμβολική απεικόνιση του νησιού ωσάν να είναι στοιχείο της γης, σηκώνονται, η παράσταση δηλώνει μια άλλη αισθητική καταβολή- την αρχαία ελληνική τραγωδία. Τα κοστούμια, η κίνηση, η έκφραση, ο τόνος φωνής, τα λυτά μαλλιά των τριών πρωταγωνιστριών παραπέμπουν σε μια Εκάβη, η αγκαλιά της οποίας είναι άδεια. Η συμμετρική παρουσία των δύο ανδρικών μορφών πίσω από τα γραφεία με τις γραφομηχανές δηλώνει τη λογοκεντρική φύση του δρώμενου, η πρώτη ύλη του οποίου είναι η ποίηση.
Βρισκόμαστε στο Τουρκοκυπριακό Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας. Η παράταση του σκηνοθέτη Γιασάρ Ερσόι είναι φτιαγμένη από την ποίηση του πιο γνωστού και του πιο σεβαστού Τουρκοκύπριου ποιητή, Φικρέτ Ντεμιράγ. Αρκετές φορές έχω παρακολουθήσει παραγωγές αυτού του θεάτρου, αλλά συνήθως επρόκειτο για κείμενα γνωστά, όπως του Αριστοφάνη, του Ζιροντού, του Πίντερ, του Μπέρκοφ, όπου με μεγάλο ενδιαφέρον παρακολουθούσα το «πώς» της φόρμας ταυτόχρονα ανακαλώντας στη μνήμη το «τι» του περιεχομένου.
Αλλιώς ήταν αυτή τη φορά. Ναι μεν γνωριζόμασταν προσωπικά με τον σοφό, πράο και σεμνό Φικρέτ και μιλήσαμε πολλές φορές στους δρόμους της Κύπρου και της Κωνσταντινούπολης, ακόμα και στη βεράντα του σπιτιού μας, ναι μεν διάβασα τα ποιήματά του σε μετάφραση Γιώργου Μολέσκη και Ανθής Καρρά, αλλά δεν γνώριζα τι ακριβώς θα περιλάβει ο Γιασάρ Ερσόι στη δραματοποιημένη σύνθεσή του. Αναγνώρισα λέξεις κλειδιά, τοπωνύμια και ιστορικά ονόματα, επεσήμανα τη διαλογική δομή, γνώριμη από την ποίηση του Φικρέτ: η μοιρασμένη στα δυο μορφή του ποιητή υποβάλλει ερωτήσεις στη μοιρασμένη σε τρεις μορφή της Μάνας και μετά, στο σπίτι βάλθηκα να ξαναδιαβάζω τα ποιήματα του Φικρέτ Ντεμιράγ και η ιδωμένη φόρμα άρχισε να γεμίζει με συγκεκριμένο περιεχόμενο.
Τα θέματα που κατέχουν κυρίαρχη θέση στην ποίηση του Ντεμιράγ και στη σκηνοθεσία του Ερσόι αποτελούν το ιδεολογικό και αισθητικό τους credo. Το πρώτο είναι ο κυπροκεντρισμός τους, η ταύτιση με τον τόπο, με την Κύπρο, η υιοθέτηση όλης της ιστορίας της ως αυτής που τους αφορά, η αίσθηση ότι όλοι οι κάτοικοι του νησιού είναι παιδιά της προαιώνιας Μάνας. Το δεύτερο είναι η στάση απέναντι σε κάθε εισβολέα ως εχθρού που προκάλεσε τραγωδία και θάνατο των παιδιών της Μάνας. Το τρίτο είναι η συνειδητή και επίμονη προβολή των κοινών στοιχείων των δύο κοινοτήτων, όπου ο τόπος, η φύση, η ιστορία, ο χαρακτήρας των ντόπιων είναι ο κοινός παρανομαστής και η απόρριψη των όσων τους χωρίζουν, περιλαμβανομένων των πολιτικών τάσεων και των θρησκευτικών στοιχείων.
Στο έργο του Ντεμιράγ και, σε ακόμα πιο απτή μορφή, στην παράσταση του Ερσόι η Μητέρα Θεά, η δημιουργός και η φύλακας του τόπου, αντικαθιστά την αρσενική θεότητα. Ο σκηνοθέτης επιλέγει να την κάνει τρισδιάστατη, ανακαλώντας τον χριστιανικό συμβολισμό της Αγίας Τριάδας.
Ο τίτλος της παράστασης δεν είναι το μόνο μπρεχτικό στοιχείο στη σκηνοθεσία του Γιασάρ Ερσόι. Η επική αποστασιοποίηση πετυχαίνεται μέσα από τον διάλογο του ποιητή με τη Μάνα Θλίψη, όπου ο Ποιητής (οι Ποιητές) υποβάλλει ερωτήσεις για την πολυαίωνη πορεία του τόπου και επιστρέφει στη γραφομηχανή του για να καταγράψει τις απαντήσεις της. Η σαφής πολιτική θέση και η ξεκάθαρη ηθική στάση αποδίδονται με διδακτική επιθετικότητα και με ψηλές νότες συναισθηματικής έντασης. Αλλά εμείς , οι «φιλοξενούμενοι», παρατηρούσαμε με πόση συγκίνηση ανταποκρινόταν το κοινό στον λόγο και στη δράση και σκεφτόμασταν πόση επιμονή και τόλμη είχαν οι δημιουργοί της παράστασης να προβάλλουν τα πιστεύω τους.
Στην παράσταση έπαιξαν οι Οζγκιούρ Οκτάι, Ντόντου Οζατά, Μελιχάτ Μελίς Μπεσέ, Ερόλ Ρεφίκογλου, Γιασάρ Ερσόι.
