Δικοινοτική ποιητική συλλογή: «Μαζί / Birlikte», έκδοση Ινστιτούτου Ερευνών Προμηθέας, 2022.
Το Nicosia Book Fest είναι ίσως ο πιο καταξιωμένος και πιο σημαντικός θεσμός καλλιέργειας της φιλαναγνωσίας στον τόπο μας. Διοργανώνεται κάθε χρόνο από το Ινστιτούτο Ερευνών Προμηθέας από το 2016 και μετά. Η τεράστια επισκεψιμότητά του, όπως επίσης και η μεγάλη συμμετοχή σε αυτό, αποτελούν αψευδείς μάρτυρες της πασιφανούς επιτυχίας και αποδοχής του από το ευρύ κοινό. Το Nicosia Book Fest, κάθε χρόνο, περιλαμβάνει ανελλιπώς στις παρουσιάσεις του και Τουρκοκύπριους λογοτέχνες, ενώ οι δικοινοτικές εκδηλώσεις είναι σήμα κατατεθέν για το θεσμό.
Το Φεστιβάλ του 2021 περιέλαβε στις δραστηριότητες του κι ένα δημιουργικό μεταφραστικό εργαστήρι ποίησης στο οποίο μετείχαν έντεκα Ε/κ και δέκα Τ/κ ποιητές και ποιήτριες, που χωρίστηκαν σε δικοινοτικά ζευγάρια και μετάφρασαν ο ένας ποιήματα του άλλου. Απότοκο αυτής της εργασίας είναι ένας μικρός δίγλωσσος τόμος κυπριακής ποίησης τον οποίο εξέδωσε το 2022 το Ινστιτούτο Ερευνών Προμηθέας. Τη γενική επιμέλεια του τόμου είχε η Μαρία Σιακαλλή, ποιήτρια και η ίδια, αλλά και μεταφράστρια λογοτεχνίας από τα τουρκικά στα ελληνικά.
Η μικρή αυτή δικοινοτική ποιητική συλλογή χαρακτηρίζεται από την πανσπερμία και πολυποικιλότητα των θεματικών της, αλλά και από την αισθητική ανομοιογένειά της, πράγμα αναπόφευκτο σ’ αυτές τις περιπτώσεις. Θεωρώ τις τουρκοκυπριακές συμμέτοχες πιο ευπρόσωπες σ’ αυτό το τομίδιο. Ίσως γιατί η τ/κ κοινότητα, σχεδόν κατά κανόνα, αποδίδει μεγαλύτερη σημασία και προσοχή στον δικοινοτισμό, απ’ όσο αποδίδει η ε/κ κοινότητα. Ουδόλως απαξιώ τις ε/κ συμμετοχές στο εργαστήριο και ακολούθως στο βιβλίο. Είναι όλες αξιοπρόσεκτες. Ωστόσο, ταπεινά φρονώ ότι το συνολικό αποτέλεσμα θα μπορούσε να ήταν ακόμα πιο ευτυχές.
Σε αυτή την σύντομη παρουσίαση θα περιοριστώ στις τ/κ συμμετοχές -όχι όλες, λόγω χώρου- που είναι και οι πιο άγνωστες στο ευρύ ε/κ αναγνωστικό κοινό στο οποίο απευθύνομαι. Προχωρώ με βάση τη σειρά καταχώρησης των ποιητών και των ποιημάτων στο βιβλίο: Η Εμέλ Καγιά επιδιώκει να αναδείξει ποιητικά στιγμές από την οικογενειακή καθημερινότητα, οικείες και γνώριμες σε όλους, ζεστές και τρυφερές: «Η κουζίνα της μάνας μου είναι στενή / τα ντουλάπια ανοιχτά / Άστε την να διπλώσει έναν άγγελο / να τον κλείσει στο ντουλάπι / να ψήσει το γλυκό / και να μας δώσει γάλα από το στήθος της». (σελ. 7)
Ακολούθως, ο Ουμίτ Ινακσί, με το κάθετο και επιγραμματικό: «Όπου κι αν γυρνώ Αφροδίτη. / Όπου κι αν γυρνώ χρώμα του πυρός», (σελ. 9) παραπέμπει στο σεφερικό: «όπου κι αν πάω η Ελλάδα με πληγώνει», χαρίζοντάς μας στίχους ευθυτενείς, ευκρινείς και πλέρια κυπροκεντρικούς.
Ο μεστός και δυναμικός Ζενάν Σελτσιούκ, παραθέτει τρία τρίστιχα που εντυπωσιάζουν με το βάθος, την ανατρεπτικότητα και τη διεισδυτικότητά τους: «Εξέλιξη / Αν και κόντυναν οι ουρές / Μην λογαριάζετε τα λουριά γι’ αόρατα… / …Πρώτη Άνοιξη / Η γη ξεδιπλώνεται δειλά / με οσμές, αιχμάλωτες απ’ το μεσοχείμωνο… / …Μάης / Σκορπούν / σαν σπόροι πικραλίδας, / οι ψυχές των εκλιπόντων». (σελ. 11) Όλες οι εικόνες του Σελτσιούκ είναι εμβληματικές και παραστατικότατες.
Με πολιτικούς, μονοσήμαντους και ευθύβολους στίχους επιλέγει να συμμετάσχει στον τόμο ο Χιουσέϊν Μπάχτζα: «Ενηλικιώνομαι σε ένα σπίτι – λάφυρο πολέμου. / Άγριες φωνές διαπερνούν τις ρωγμές του». (σελ. 13) Εδώ θεωρώ πως είναι εμφανής η διακειμενικότητα με το συγκλονιστικό ποίημα του Γκιουρκένς Κορμακζέλ «Η λεηλασία».
Οι στίχοι της Ναφιά Ακντενίζ χαρακτηρίζονται από συμπαντικότητα και συνάμα τρυφερότητα. Την ίδια στιγμή δεν διαλανθάνει από αυτούς και το πολιτικό στίγμα: «Δεν είμαστε όλοι στο ίδιο καράβι με γεμάτη την κοιλιά / να ονειρευόμαστε τον Άρη / Τα μυρμήγκια όμως θα ροκανίσουν τον πλανήτη και / δεν θα αφήσουν καμιά βρωμιά». (σελ. 15)
Ο γνωστός και από προηγούμενες μεταφράσεις στα ελληνικά Ταμέρ Οντζιούλ επιλέγει τη διακειμενικότητα με τον Αρθούρο Ρεμπώ, που, ως γνωστόν, έζησε στην Κύπρο μεταξύ 1879-1881: «Αχ, μικροί μου καημένοι γλάροι· / δεν ξεγέλασε εσάς μονάχα /αυτό το νησί των εκπλήξεων. / Το απροσδόκητο, εδώ είναι κανόνας». (σελ. 17) Ο κυπροκεντρισμός είναι εμφανής και σε αυτό το ποίημα.
Η ευρέως γνωστή και διακεκριμένη ποιήτρια Νεσιέ Γιασίν επιλεγεί να θεματοποιήσει την πανδημία και στιγμές από την οδυνηρή και ασυνήθη καθημερινότητά της, όπως η ανακοίνωση θανάτων. Στίχοι μ’ ένα απαλό άγγιγμα ανθρωπιάς, αλλά και πόνου: «Καθώς φεύγει για τα αστέρια / Περνώντας από τη φωτεινή την πύλη / Η φωνή της κρύβεται σε μια γωνιά / Έτσι όπως ψιθυρίζει με τους χλωμούς αγγέλους / Η πεταλούδα που χτυπάει γρηγορά στην καρδιά / Προσθέτει έναν αριθμό στον μετρητή». (σελ. 19)
Οι στίχοι του Σαλαμίς Αυσεγκιούλ είναι ενδοσκοπικοί, στίχοι εσωτερικού χώρου. Ο ποιητής συνομιλεί με τον εαυτό του και εκφράζει την αγωνία της εποχής του, της σημερινής εποχής δηλαδή: «Πού ακροβατεί το μυαλό σου; / Ανάμεσα σε μπόρα και σε γαλήνη, / στο μπλε του βυθού και το κατακόκκινο». (σελ. 21)
Συνολικά παρατηρώντας τα δέκα ποιήματα ισάριθμων Τ/κ ποιητών και ποιητριών έχουμε ένα δείγμα γραφής το αισθητικό στίγμα του οποίου, αλλά και η θεματική του διαπασών, συναστούν μια πρόκληση αλλά και μια πρόσκληση να συνεχίσει να μεταφράζεται ολοένα και περισσότερη ποίηση Τ/κ δημιουργών στα ελληνικά. Και αντιστρόφως βέβαια.
g.frangos@cytanet.com.cy
