Κώστας Κατσώνης: «Της μοιρασμένης πατρίδας», εκδόσεις Ηλία Επιφανίου, 2021.
Δείγματα γραφής από τη λογοτεχνία που αντικρίζει την Κύπρο ως ενιαίο σύνολο, επανενωμένη και ευημερούσα, παρουσιάζει στο συγκεντρωτικό τόμο κριτικής και ανάλυσης «Της μοιρασμένης πατρίδας» ο λογοτέχνης, εκπαιδευτικός και μελετητής Κώστας Κατσώνης. Ο συγγραφέας αναφέρεται σε λογοτέχνες, Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, οι οποίοι μέσα από το έργο τους, είτε υμνούν την ολική Κύπρο του παρελθόντος, είτε σκιαγραφούν το όραμά τους για την ολική Κύπρο του μέλλοντος, ορμώμενοι από μνήμες και βιώματα αρμονικής συνύπαρξης του παρελθόντος.
Στο βιβλίο του Κ. Κατσώνη γίνεται αναφορά σε δώδεκα λογοτέχνες, εννέα Ελληνοκύπριους και τρεις Τουρκοκύπριους. Αναλυτικά δε παρουσιάζονται τέσσερα πεζογραφικά και δύο ποιητικά βιβλία. Στο προλόγισμά του ο συγγραφέας αναφέρεται σε λογοτεχνία που μιλά για τις «αλήθειες των άλλων», η οποία μας βοηθά «να βαδίσουμε μπροστά χωρίς μισαλλοδοξία, παρωπίδες, προκαταλήψεις και εθνικιστικές ιδεοληψίες». Χαρακτηρίζει δε τη λογοτεχνία στην οποία αναφέρεται στο βιβλίο του ως «λογοτεχνία πόνου, νοσταλγικής μνήμης αλλά και ελπίδας και προσδοκίας». (σελ. 11)
Το πρώτο κεφάλαιο του συγκεντρωτικού τόμου του Κ. Κατσώνη αναφέρεται στο βραβευμένο πεζογραφικό έργο του Γιώργου Χαριτωνίδη «Αναμνήσεις με πολλά κουκούτσια». Το συγκεκριμένο έργο, υπογραμμίζει ο συγγραφέας, «…έρχεται να προστεθεί στη χορεία των μεγάλων αντιπολεμικών λογοτεχνικών έργων αλλά και των κυπριακών λογοτεχνημάτων που αναφέρονται στην κυπριακή τραγωδία του 1974. Αποτελεί μια μοναδική αυθεντική μαρτυρία για το δράμα του λαού μας, που ακόμα συνεχίζεται…». (σελ. 41)
Ανάλογου υφής λογοτέχνημα είναι και το αφήγημα «Τα τσιγαρόχαρτα της αιχμαλωσίας» που έγραψε ο Γιώργος Κατσώνης, αδελφός του συγγραφέα του υπό παρουσίαση συγκεντρωτικού τόμου. Εδώ, ανάμεσα σε άλλα, ο συγγραφέας υπογραμμίζει ότι «εκείνο που εντυπωσιάζει τον αναγνώστη είναι η ψυχική δύναμη αλλά και η θετική σκέψη που κυριαρχούν μέσα στις δύσκολες και τραγικές διαστάσεις τους καταστάσεις του πολέμου και της αιχμαλωσίας…». (σελ. 76)
Περαιτέρω θα ήθελα να σταθώ ιδιαίτερα στους Τουρκοκύπριους λογοτέχνες που παρουσιάζει ο Κ. Κατσώνης, τον Ibrahim Aziz, τον Oumit Inatci και την Tugce Tekhanli. Ειδικά στη συλλογή διηγημάτων του I. Aziz «Το αίμα της μνήμης», εκείνο που εντυπωσιάζει είναι το έντονο δικοινοτικό πνεύμα που διακατέχει όλο το βιβλίο. Ο συγγραφέας χαρακτηρίζει δικαίως το βιβλίο αυτό ως «ένα συγκλονιστικό ταξίδι στις σκοτεινές ατραπούς της σύγχρονης ιστορίας του τόπου». (σελ. 46) Περαιτέρω ο Κ. Κατσώνης αναφέρεται στο όραμα του I. Aziz « …για μια ολική, ελεύθερη και επανενωμένη πατρίδα, απαλλαγμένη από κατοχικά στρατεύματα και συρματοπλέγματα μίσους και διαχωρίσιμού, κοινή και ευημερούσα πατρίδα για όλους τους κατοίκους της …». (σελ. 56)
Αναφερόμενος στα διηγήματα του Oumit Inatci ο συγγραφέας προτρέπει: «Κι είναι σημαντικό να γνωρίσουμε επιτέλους και να αποδεχτούμε τις αλήθειες των άλλων, να κατανοήσουμε τον δικό τους πόνο και να αντιληφθούμε πως η ιστορία είναι πολυπρισματική, πολύπτυχη και πολυσήμαντη, με πολλές διαφορετικές εκδοχές και γεγονότα, που η επίσημη ιστορία επιμελώς αποκρύβεις πολλές φορές και αποσιωπά». (σελ. 96)
Ενδεικτικά σημειώνω ότι, όπως αναφέρει ο Inatci « …από το ‘63 μέχρι και το ‘70 δεν κτίστηκε κανένα σπίτι με σκυρόδεμα», εννοείται τουρκοκυπριακό. Κι αυτό διότι «η κυβέρνηση μας είχε απαγορεύσει τότε την πώληση τσιμέντου στους Τουρκοκύπριους, για να μη χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυροβολείων»! (σελ. 95) Ομολογώ ότι αυτό ήταν μια συγκλονιστική αποκάλυψη για μένα, αρκούντως εύγλωττη για τις νοοτροπίες και τις συμπεριφορές που είχαν καλλιεργηθεί μέσα στην ε/κ ηγεσία του τόπου.
Για την Tugce Tekhanli ο συγγραφέας, ανάμεσα σε άλλα, σημειώνει: «Η ποίησή της, με στοιχεία σουρεαλιστικής γραφής, μοιάζει περισσότερο σαν ένας εσωτερικός μονόλογος, μια εξομολογητική βυθομέτρηση στα ενδότερα της ψυχής της, που αναβλύζει ερωτικές επιθυμίες, σκέψεις, ιδέες και προβληματισμούς για τον έρωτα, για τη ζωή και για τους ανθρώπους». (σελ. 121)
Στο βιβλίο του Κ. Κατσώνη γίνονται επίσης εκτενείς αναφορές στους λογοτέχνες Αλεξάνδρα Ζαμπά, Μιχάλη Π. Χριστοφίδη, Ανδρέα Τιμοθέου, Αναστασία Χατζηλοή Κατσώνη. Χωριστές αναφορές στο τέλος του βιβλίου γίνονται σε τρεις τεθνεώτες ποιητές που γεννήθηκαν ή έζησαν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους στη Λάρνακα, από όπου κατάγεται και ο συγγραφέας του υπό παρουσίαση τόμου. Πρόκειται για τους Στέφανο Ζυμπουλάκη, Κυριάκο Σαμάρα και Χριστόδουλο Λοϊζίδη.
Τα λογοτεχνικά βιβλία, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, που εμπνέονται από το όραμα της ολικής, επανενωμένης, ειρηνικής και ευημερούσας Κύπρου, είναι, ασφαλώς, πολύ περισσότερα, απείρως περισσότερα από αυτά που παρουσιάζει στον συγκεντρωτικό του τόμο ο Κ. Κατσώνης. Οι ολιγάριθμες επιλογές του συγγραφέα είναι ενδεικτικές αλλά και σε κάποιο βαθμό περιστασιακές, αφού προέρχονται από τον περίγυρό του. Χωρίς να υποβαθμίζω ή να υποτιμώ ποσώς τη μεγάλη προσπάθεια που καταβλήθηκε, τολμώ να πω ότι οι επιλογές αυτές θα μπορούσε να ήταν πιο αντιπροσωπευτικές και πιο πλατιές.
Ωστόσο, το όλο εγχείρημα δεν παύει από τού να είναι εύτολμο, ελπιδοφόρο και ουσιαστικό. Μακάρι να ακολουθήσουν και άλλοι το παράδειγμα του Κ. Κατσώνη. Μακάρι και άλλοι Ελληνοκύπριοι μελετητές της κυπριακής λογοτεχνίας να θελήσουν να εγκύψουν -μετά της δεούσης προσοχής, μέριμνας και αγάπης- επί της λογοτεχνίας που δημιουργούν οι Τουρκοκύπριοι συμπατριώτες μας. Διότι, κατά κύριο λόγο, είναι μια λογοτεχνία αξιόλογη και μια λογοτεχνία που ενώνει, που συνθέτει και εμπνέει κοινά οράματα για όλους τους κατοίκους της πατρίδας μας.
Ελεύθερα, 27.3.2022
