Ο διευθυντής του Ιδρύματος Α.Γ. Λεβέντη γράφει για τον ψηφιακό  δίσκο «Η ιστορία μιας εικόνας» του Ευαγόρα Καραγιώργη ο οποίος είναι εμπνευσμένος από το εμβληματικό έργο του Αδαμάντιου Διαμαντή «Ο Κόσμος της Κύπρου».

 

Στα 16 μουσικά κομμάτια του ψηφιακού δίσκου «Η ιστορία μίας εικόνας», συνδυάζεται η μουσική του Ευαγόρα Καραγιώργη με τη ζωγραφική και τη λογοτεχνία: Τα μουσικά ακούσματα ιστορούν την εικόνα του Διαμαντή «Ο Κόσμος της Κύπρου»: Μέσα από τη μουσική, λέγει ο Ευαγόρας, προσπάθησα να ψηλαφίσω τον κόσμο που ο Διαμαντής έβαλε στον πίνακά του. Παράλληλα, χρησιμοποίησα σε τρία τραγούδια ποίηση του Σεφέρη για να τονίσω τη σχέση του ποιητή με τον ζωγράφο. Τα τρία ποιήματα του Σεφέρη Επικαλέω τοι την θεόν, Λεπτομέρειες στην Κύπρο, και Αγιάναπα Β΄, ντύνουν τη μουσική του Ευαγόρα Καραγιώργη με μέτρο ελληνικό σ’ έναν τόπο όπου κυριαρχούν τα πολύχρωμα πάθη του δρώμενου.

Ο Σεφέρης ήλθε από τη Βηρυτό το 1953 και το 1954, και είδε την Κύπρο από την Ανατολή πιο μεγάλη και πιο ελληνική. Προϊόν της επίσκεψης ήταν 18 ποιήματα, τα πιο πραγματιστικά στη σεφερική ποιητική. Τα αισθήματα έκπληξης και μαγείας δεν θα κατέκλυζαν τον Σεφέρη εάν δεν τον καθοδηγούσαν και δεν του μάθαιναν την Κύπρο δύο άνθρωποι: ένας ρέκτης εστέτ από την Αμμόχωστο, που τον φιλοξένησε, ο Ευάγγελος Λουίζου, και ένας Κύπριος ζωγράφος, ο Αδαμάντιος Διαμαντής. 

 «Ο Κόσμος της Κύπρου» είναι μία ζωφόρος μήκους 17,50 μ. και ύψους 1,75 μ., και απεικονίζει διάφορες μορφές που ο Διαμαντής σχεδίασε στα χωριά της κυπριακής υπαίθρου. Ζωγραφήθηκε σε 11 συνεχόμενα τελάρα στο εργαστήριο του καλλιτέχνη, στην οδό Ονασαγόρου στη Λευκωσία από το 1967 μέχρι και το 1972.

Οι σιωπηλές μορφές της εικόνας, καθισμένες ή όρθιες, έχουν θεατρική μεταξύ τους συνομιλία μονολόγων, οργανωμένες δίπλα δίπλα σε ομάδες με πρόσωπα διαφόρων χωριών αναμίξ. Παρά την ακινησία και τη φαινομενική αποστασιοποίηση των μορφών συνυφαίνεται η μεταξύ τους εγκαρτέρηση για κάτι αναμενόμενο, και η δραματικότητα καθώς συνυπάρχουν επί το αυτό. Στον «Κόσμο της Κύπρου» βλέπω ένα δρώμενο, έναν χορό χωρίς χορό, τον οποίο τα κτήρια της κυπριακής υπαίθρου στο βάθος σαν σκηνικά ορίζουν εμβληματικά. Επισκέπτης που είδε την εικόνα στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο έγραψε στο βιβλίο εντυπώσεων «Εικονοστάσι της Κύπρου».

 

 

 

Ο «Κόσμος της Κύπρου» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά μετά την Εισβολή, το 1975, στην Παλαιά Αρχιεπισκοπή. Τότε ο Διαμαντής κυκλοφόρησε ένα κείμενο με τίτλο «Ο Κόσμος της Κύπρου, αφήγηση», όπου κατατίθεται σαν σε εξομολόγηση, βήμα προς βήμα η αγωνία κατασκευής της εικόνας, η περιγραφή του κόσμου που απεικονίζει και η κατάθεση θαυμασμού προς τα πρόσωπα που την συνθέτουν. Το 1976 η εικόνα μεταφέρθηκε στην Αθήνα, αποκτήθηκε και αναρτήθηκε σε τιμητική θέση στην Πρυτανεία και κατόπιν στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το 2013 με επιθυμία του κ. Αναστασίου Π. Λεβέντη και ενέργειες του Ιδρύματος Αναστάσιος Γ. Λεβέντης η εικόνα επέστρεψε επί δανείω στη Λευκωσία, παρουσιάστηκε σε εμβληματική έκθεση στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας και καταλαμβάνει σήμερα μεγάλη αίθουσα της Λεβεντείου Πινακοθήκης. 

Αφομοιώνοντας και περιέχοντας τα παραπάνω ο Ευαγόρας Καραγιώργης συνέθεσε 16 μουσικά κομμάτια, όπου επανέρχεται σε ενθουσιώδεις μουσικές παραλλαγές και με πληθωρικές συγχορδίες το ανθρώπινο τοπίο του «Κόσμου της Κύπρου» υπό το φως της κυπριακής δημοτικής μουσικής παράδοσης σε νέες μορφές:

1. Εισαγωγή. Το όνειρο του κόσμου μου. Ένα απόθεμα από τον τόπο που γνώρισα, λέγουν ο Διαμαντής και ο Ευαγόρας.

2. Το γατί. Ξέγνοιαστη μακαριότης. Οι γάτες που ζωντανεύουν κάπως την ατελείωτη σειρά των χειροποίητων καθισμάτων είναι απήχηση μιας ξέγνοιαστης μακαριότητας που πάει να σβήσει για πάντα.

3. Μαύρα ήταν τα ρούχα τους. Μαύρα τα ρούχα των παπάδων, μαύρες οι βράκες των ανδρών.

4. Βαριά τα πόδια πα’ στη γη. Ο κόσμος της Κύπρου με τις βαριές ποδίνες του είναι ριζωμένος στη γη του.

5. Η γυναίκα με το σταυρό. Η αυστηρότης, η περίσκεψη, «η γυναίκα με το λιτό κόσμημά της», τον απλό σταυρό.

6. Επικαλέω τοι την Θεόν, ποίηση Σεφέρη. Επικαλέω τοι την θεόν Μύλιττα, λέγει ο Ηρόδοτος. Μύλιττα δε καλέουσι την Αφροδίτην Ασσύριοι.

7. Κορίτσι της πόλης. Το κορίτσι στα άσπρα. Κορίτσι της πόλης η ραγδαία εξέλιξη του χωριού;

8. Κοσμάς ο πατριάρχης: Μεγάλυνον ψυχή μου. Ο Κοσμάς από τη Λύση είπε το απαράμιλλο «Όταν πεθάνω τζι’ εν θωρώ τον κόσμο πως περάση / Θέλει ο ήλιος ας χαθή, θέλει ας συννεφκιάση».

9. Ο Θεόδωρος: Ο λαϊκός βιολάρης και δάσκαλος. Η παρουσία του ήταν καταλυτική με το το βιολί στο χέρι.

10. Λεπτομέρειες στην Κύπρο, το πιο κυπριακό από τα ποιήματα του Σεφέρη. «Η μικρή κουκουβάγια ήτανε πάντα εκεί / σκαρφαλωμένη στ’ ανοιχτάρι τ’ Άγιου Μάμα».

11. Ο Χαραλάμπης: Τι μακαρία απλότης. «Έμεινα ορφανός, κανένας δεν ήταν να με τροφίζει κι έγινα βοσκός».

12. Αγιάναπα Β΄, Στίχοι Σεφέρη: «Κάτω απ’ τη γέρικη συκομοριά». 

13. Οι καρέκλες στο καφενείο. Τα καθίσματα του κυπριακού καφενείου. Τα ’ποκούμπια των ανδρών.

14. Ένας σφιχτός τύπος από τη Μύρτου: τσιγκούνης και πολύ λογαριασμένος.

15. Ο κόσμος στις χαρές του. Γλώσσα, εκκλησία, ενδυμασία, δικαιοσύνη, γάμος. Όσα δεν δέχθηκε να απαρνηθεί ο κόσμος της Κύπρου.

16. Στον ζωγράφο Διαμαντή, αφιερώνει ο Ευαγόρας Καραγιώργης τα 16 μουσικά τραγούδια.

«Ήταν ωραία όλ’ αυτά, μια περιδιάβαση».

 

Φωτό πάνω: Αγία Νάπα, η γέρικη συκομουριά, Ευάγγελος Λουίζου και Μαρώ Σεφέρη (1953)

 

Φιλελεύθερα, 18.10.20201.