Νάντια Στυλιανού, Ο χορευτής και ο γητευτής, εκδόσεις Καστανιώτη, 2021
Είναι οι νύχτες που αγαπήσαμε χάρτινο βαρκάκι/που αφήνει το αγόρι/πάνω στο ηρακλείτειο ποτάμι να κυλήσει/Κόκκινα αστέρια σε ερημικά ακρογιαλιά/Φως στην ακροποταμιά/πέραν από το φως/καθώς ξυπόλητη προχωράς μες τις ιδέες.
Με ευθεία διακειμενική αναφορά στο εμβληματικό έργο του καθηγητή Νάσου Βαγενά «Ο Ποιητής και ο Χορευτής». Μια εξέταση της ποιητικής και της ποίησης του Σεφέρη και στο επίσης μνημειώδες έργο της καθηγήτριας Ζωής Σαμάρα «Είδα τις λέξεις να χορεύουν», η διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας, ειδικευμένη στην ποίηση του άλλου νομπελίστα μας, του Ελύτη, έρχεται να καταθέσει ως ποιήτρια το νάμα της ψυχής της.
Η λογιοσύνη είναι απολύτως αφομοιωμένη με το ποιητικό αίσθημα. Θα μπορούσες να χαρακτηρίσεις αυτά τα ποιήματα «ερωτικά» με την ευρεία έννοια, στο βαθμό που ακόμα και οι στυλίτες επιθυμούν, ποθούν διακαώς, αποζητούν την ένωση με το Άπαν.
Όμως η προφανής έγνοια για την πολιτική και γλωσσική ορθότητα, στα πλαίσια των χρηστών συναλλακτικών ηθών και της καλής πίστης στο εμπράγματο δίκαιο της ποιητικής συνενοχής δημιουργού και αναγνώστη (σύμφωνα με τον Αρθούρο Ρεμπώ), προσδίδει σε αυτό το άκρως ενδιαφέρον πόνημα πολυσήμαντα επίπεδα.
Η διδάκτωρ Νάντια Στυλιανού διδάσκει ύφος και ήθος, ποιεί υψηλή τέχνη, χαμηλόφωνη αλλά διαπεραστική, «ευγενική» και βιτριολική, «συντηρητική» στο βαθμό που πατάει γερά σε παλιά ποιητικά θεμέλια αλλά και ανατρεπτική, αφού ακυρώνει με μικρές μεταστροφές, αντιστίξεις, αντιθέσεις, μη προβλέψιμες ακροβασίες αποκαθιστώντας τη χαμένη τιμή της νεοελληνικής ποίησης και την προ πολλού ακυρωμένη σχέση του αναγνώστη με το τυπωμένο (αλλά όχι τραγουδημένο στιχούργημα).
Με άλλα λόγια, μουσικότητα, θεματολογία, εμβρίθεια, επιστημοσύνη, φιλέρευνον πνεύμα και έμμεσος αλλά αποτελεσματικός διδακτισμός, αποχωρούν από τα συμβατικά «λιμάνια» της μετανεωτερικής κανονικότητας και επιχειρούν να δημιουργήσουν έναν άλλο γλωσσικό κώδικα, δραστικό και επιδραστικό, πατώντας φυσικά πάνω στα κεκτημένα της λογοτεχνικής μας παράδοσης.
Η μόρφωση των σύγχρονων ποιητών είναι διττή. Πολλές φορές δυναμιτίζει με νοηματικές χωροταξίες το μουσικό μόρφωμα και η ποίηση δεν είναι πια «ένας λόγος που χορεύει» αλλά ένα σύντομο δοκίμιο, ή -τις περισσότερες φορές- σημειώσεις για μια περίληψη ενός δοκιμίου που θα γραφτεί. Μόνο όταν συναντάται η νοητική έξαρση με τη νοσταλγική μνημονική διαδικασία των προσλαμβανουσών εικόνων και εμπειριών μας, μόνο τότε δημιουργούνται αισθήματα, συναισθήματα, μεταισθήματα, και μόνον έτσι μπορεί να πατήσει ο αναγνώστης στη γέφυρα και να περάσει αντίπερα στον προσωπικό ποιητικό χώρο ενός άλλου που δεν είναι πλέον ιδιωτικός αλλά καθίσταται συλλογικός.
Η Νάντια Στυλιανού αξιοποιεί τη μόρφωσή της ως δαχτυλίδι βαρυσήμαντο και ως ασφαλιστική δικλίδα ανάμεσα στο τεχνουργημένο αποτέλεσμα και στην αρχική έκλαμψη (για να μη χρησιμοποιήσω τον ξεπερασμένο όρο «έμπνευση»). Δεν είναι μήτε poeta vates (ποιητής προφήτης) μήτε poeta faber (ποιητής τεχνίτης) αλλά ένας αρμονικός συνδυασμός των δύο. Το αριστερό και δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου της σε αγαστή συνεργασία. Τα αποτελέσματα ορατά. Το παρόν τη δικαιώνει και το μέλλον την εξυψώνει.
Από βιβλίο της σε βιβλίο εξελίσσεται, σαν να διδάσκεται, από τους άλλους και από τη ζωή, αφομοιώνοντας συνδημιουργικώ τω τρόπω τα κείμενα των άλλων, που δεν είναι η Κόλαση (σύμφωνα με τον Ζαν Πολ Σαρτρ) αλλά το εξημερωμένο τέρας εντός μας, το οποίο μεταπλάθει ποιητικά η Νάντια Στυλιανού ως αντικείμενο σχεδόν ερωτικό. Η απειλή του άλλου ως εισβολέα προσδίδει βάθος στον υποτιθέμενο πόθο της ομιλούσας ποιητικής φωνής, και αυτό το ψυχαναλυτικό σύμβολο του κακού λύκου και της Κοκκινοσκουφίτσας που κάποτε ήταν αθώα, κυριαρχεί στο πρώτο και δεύτερο θεματολογικό επίπεδο.
Απόηχοι του Ομήρου, αρχετυπικά σύμβολα και πανάρχαιες μυθολογικές επωδοί εμπλουτίζουν μια ποίηση ήδη σημαντική για την αξιοσημείωτη μουσικότητα των εικόνων της.
Και εδώ θα σταθώ στο κυρίαρχο στοιχείο αυτής της τέχνης, που δεν είναι άλλο από την έντονη αφηγηματικότητα, τη συνεσταλμένη απεύθυνση που επιτείνει τόσο τη δραματικότητα όσο και τη διδακτικότητα, απόρροια του φιλοσοφικού στοχασμού που πηγάζει από την πολύπλευρη μόρφωση της ώριμης ποιήτριας.
Νάντια Στυλιανού, περιμένουμε πολλά από εσένα. Και είμαι σίγουρος πως δεν θα μας απογοητεύσεις. Πατώντας σταθερά πάνω στα ανεξίτηλα βήματα του Ελύτη, του Σεφέρη.
* Ο δρ Κωνσταντίνος Μπούρας είναι ποιητής, θεατρολόγος και κριτικός
