Ο Σταύρος Οικονόμου ανήκει σε μια γενιά που σε δύσκολες εποχές βγήκε από τα στενά όρια του νησιού, σπούδασε είδε, έμαθε και επιστρέφοντας έφερε νέες ιδέες. Ο αέρας του μοντερνισμού φύσηξε και στην Κύπρο χάρη σε δημιουργούς όπως ο Σταύρος Οικονόμου.
Όταν μετά από χρόνια οι Βαρωσιώτες «επέστρεψαν», σαν επισκέπτες, στην πόλη τους ένα από τα σημάδια που τους συνέδεσε με την εποχή πριν την εισβολή ήταν μια σειρά από επιτοίχια έργα τέχνης του Χριστόφορου Σάββα στο νυχτερινό κέντρο Περοκέ, τα οποία βρίσκονταν στο υπόγειο του κτιριακού συγκροτήματος Εσπέρια. Το συγκρότημα είχε σχεδιάσει ο Σταύρος Οικονόμου.
Το γεγονός αυτό από μόνο του μας δίνει μια εικόνα της εποχής. Ένας αρχιτέκτονας βλέπει σαν κομμάτι της δουλειάς του την τέχνη. Και πείθει τον επιχειρηματία (Αυγερινό Νικήτα) να αναθέσει στον Χριστόφορο Σάββα τη δημιουργία έργων στους τοίχους του κλαμπ. Αυτά τη δεκαετία του ’60. Και δεν ήταν η μοναδική φορά. Οι τσιμεντογραφίες στο Περοκέ ήταν η δεύτερη συνέργεια τέχνης και αρχιτεκτονικής σε δημόσιο χώρο, αφού προηγήθηκε το ξενοδοχείο Μιραμάρε στη Λεμεσό.
Αυτός εν ολίγοις ήταν ο Σταύρος Οικονόμου. Κτίρια όπως αυτό της Δημοτικής Αγοράς στη Λευκωσία, που τελεί υπό ανακαίνιση για να μετατραπεί σε ερευνητικό κέντρο, το κτίριο της ΣΠΕΛ που σήμερα στεγάζει την Πινακοθήκη, το κτίριο της Σχολής St.Mary, τα Δημοτικά Λουτρά Αμμοχώστου, το λεγόμενο Bridge House στη Λευκωσία και πολλά άλλα, εκ των οποίων αρκετά στην κατεχόμενη Αμμόχωστο, όπου ο Οικονόμου έζησε και εργάστηκε, φέρουν την υπογραφή του. Από αυτά, ιδιαίτερης μνείας αξίζει το Δημοτικό Στάδιο Αμμοχώστου, όπου για πρώτη φορά στα χρονικά χρήσης του οπλισμένου σκυροδέματος στην Κύπρο, αποτολμάται πρόβολος 27 ποδών.
Το έργο του μας θυμίζει η έκθεση «Past-Forward: Stavros Economou Unarchived», που φιλοξενείται στην Κρατική Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης, κτίριο το οποίο όπως προαναφέραμε σχεδιάστηκε (στην πρώτη του μορφή ως σιλό για την ΣΠΕΛ από τον Οικονόμου). Η έκθεση αποτελεί ένα αφιέρωμα στο έργο του Σταύρου Οικονόμου (1917-2004), ο οποίος συγκαταλέγεται ανάμεσα στους πιο σημαντικούς εκπροσώπους της αρχιτεκτονικής του Μοντέρνου στην Κύπρο. Με τη δουλειά του συνέβαλε στη διαμόρφωση του αστικού τοπίου και στους χωρικούς και κοινωνικούς μετασχηματισμούς που συντελέστηκαν στην Κύπρο τα πρώτα χρόνια μετά την ανεξαρτησία της. Αριθμός έργων του συμπεριλήφθηκαν στη λίστα του Docomomo Κύπρου με ‘τα 100 [πιο] σημαντικά μοντέρνα κτήρια, γειτονιές και περιοχές στην Κύπρο’ και ορισμένα από αυτά κηρύχθηκαν διατηρητέα.
Ο Σταύρος Οικονόμου κατάγεται από την Κισσόνεργα της Πάφου και πριν τις σπουδές του εργάστηκε στα μεταλλεία της CMC στη Μόρφου, ως τεχνικός στο Τμήμα Δημοσίων Έργων και στον Δήμο Αμμοχώστου. Στην ηλικία των 30 αποφάσισε να αλλάξει πορεία και σπούδασε αρχιτεκτονική με εξ αποστάσεως μαθήματα στο Royal Institute of British Architects, ενώ παράλληλα εργαζόταν στο Τμήμα Οικήσεως του Greater London Council σε προγράμματα κοινωνικής στέγασης. Με την επιστροφή του στην Κύπρο, ανέλαβε καθήκοντα δημοτικού αρχιτέκτονα στο Δήμο Αμμοχώστου (1952-55) και ακολούθως ίδρυσε αρχιτεκτονικό γραφείο με τους Φώτη Κολακίδη και Γιώργο Χατζηκώστα. Έργο της εποχής εκείνης (1957) είναι το «Εφτάπατο» στη Λεμεσό, που ήταν η πρώτη πολυώροφη πολυκατοικία. Το 1960 ίδρυσε το δικό του αρχιτεκτονικό γραφείο στη Λευκωσία.
Η έκθεση, όπως εξηγούν οι επιμελητές (Πόπη Ιακώβου, Γιώργος Αρτόπουλος, Μιχάλης Σιούλας και Μαρίνα Χριστοδουλίδου) ενεργοποιεί το αρχείο του αρχιτέκτονα, για να αναδείξει την πολυδιάστατη πρακτική του σε μια περίοδο με έντονους χωρικούς, κοινωνικοπολιτικούς και οικονομικούς μετασχηματισμούς, λίγο πριν το τέλος της αποικιοκρατίας και τα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας. Παράλληλα, με την χρήση ψηφιακών μέσων και αφηγηματικών μορφών (τρισδιάστατες απεικονίσεις, βίντεο, εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας, κ.α.) επεκτείνει το αρχείο και δημιουργεί μια σκηνή διαλόγου, θέτοντας ερωτήματα που αφορούν στη σύγχρονη κυπριακή πόλη και το δημόσιο χώρο της, καθώς και την ένταξη της μοντέρνας αρχιτεκτονικής κληρονομιάς στις ανάγκες της σύγχρονης ζωής. «Η ενεργοποίηση και πολυμεσική παρουσίαση του αρχιτεκτονικού αρχείου του Σταύρου Οικονόμου», εξηγούν οι επιμελητές, «προσφέρει μια περιήγηση στο κυπριακό αστικό τοπίο και στις δυναμικές που το διαμορφώνουν, από τα μέσα του 20ου αιώνα και έπειτα, λειτουργώντας ως μέσο για μια ανάγνωση και αναστοχασμό της ταυτότητας του τόπου και του κοινωνικού ρόλου του αρχιτέκτονα».
Το πρόγραμμα της έκθεσης περιλαμβάνει μια σειρά από παράλληλες εκδηλώσεις και δράσεις όπως εργαστήρια, σεμινάρια, προβολές και ξεναγήσεις. Θα διαρκέσει μέχρι τις 2 Οκτωβρίου και οι ώρες λειτουργίας είναι: Τρίτη – Κυριακή 10:00–18:00, Σάββατο 11:00–19:00 (κλειστή τις Δημόσιες αργίες).
Φιλελεύθερα, 13.6.2021.
