Τη λένε Sumayya Vally κι είναι 30 χρόνων. Στο portfolio της δεν έχει πολλά ακόμα να επιδείξει (πότε θα προλάβαινε εξάλλου), ωστόσο οι ειδήμονες θεωρούν πως είναι η επόμενη σταρ της αρχιτεκτονικής. Το περιοδικό Time την έχει, μάλιστα, κατατάξει στη λίστα με τις 100 πιο επιδραστικές προσωπικότητες του μέλλοντος.
Πληκτρολογώντας το όνομα της στο Google, που όλα τα ξέρει, δεν θα βρείτε πολλά. Το κυριότερο της έργο είναι το περίπτερο της Serpentine που κάθε χρόνο σχεδιάζεται από διαφορετικό αρχιτέκτονα. Συνήθως, από ήδη καταξιωμένους αρχιτέκτονες, όπως η Ζάχα Χαντίτ, ο Φρανκ Γκέρι, ο Τόγιο Ίτο, ο Ζαν Νουβέλ, ο Πήτερ Ζούμθορ… Στα χρόνια της πολιτικής ορθότητας ωστόσο, το έργο ανατίθεται «για πρώτη φορά σε μαύρο αρχιτέκτονα», «για πρώτη φορά σε άτομο κάτω των 30 και δη γυναίκα» και ούτω καθ’ εξής. Φυσικά, οι επιλογές δεν είναι τυχαίες γιατί με τα χαρακτηριστικά αυτά υπάρχουν, σίγουρα, σε εκατοντάδες χιλιάδες άτομα.
Η Σουμάγια Βάλι, λοιπόν, είναι η νεότερη αρχιτέκτονας στην οποία έχει ανατεθεί ο σχεδιασμός του διάσημου περίπτερου, στην καρδιά του Λονδίνου. Διατηρεί στο Γιοχάνεσμπουργκ, τόπο καταγωγής της, το στούντιο Counterspace το οποίο ίδρυσε το 2015 μαζί με τις Sarah de Villiers και Amina Kaskar. Στη λίστα με τους 100 Next, η Βάλι είναι η μόνη αρχιτέκτονας και όπως έχει δηλώσει φιλοδοξία της είναι να διαμορφώσει μια νέα σχεδιαστική κουλτούρα.
Με καταγωγή από την Ινδία και τη Νότιο Αφρική, γεννήθηκε σε ένα προάστειο της Πραιτόρια. Μεγάλωσε με τον παππού της, που ήταν μετανάστης και ιδιοκτήτης ενός καταστήματος στο Γιοχάνεσμπουργκ. Οι βόλτες που έκανε μαζί του, από το κατάστημά του μέχρι τη δημόσια βιβλιοθήκη της πόλης, την έχουν, όπως εξομολογείται, καθορίσει. Από τη μία, οι πολύβουοι δρόμοι και από την άλλη η επιβλητική ιταλική δομή της βιβλιοθήκης έπαιξαν τεράστιο ρόλο στον τρόπο που η ίδια αντιλαμβάνεται τη γη, τον τόπο και τη δύναμη της αρχιτεκτονικής να συνδέει τους ανθρώπους.
Η βάση της εξακολουθεί να είναι το Γιοχάνεσμπουργκ, το «εργαστήριό της» όπως το χαρακτηρίζει, για να ανακαλύψει στοιχεία που θα χρησιμοποιήσει στην αρχιτεκτονική χωρίς τις τυπολογίες και τις κληρονομημένες από αλλού φόρμες. Από τα φοιτητικά της χρόνια, όταν η επικρατούσα άποψη ήταν πως η αρχιτεκτονική ανήκει στη Δύση, η Σουμάγια Βάλι πίστευε πως η αφρικανική ήπειρος είχε πολλές δυνατότητες αλλά είχε αγνοηθεί. «Υπάρχουν τόσα πολλά που μας έχουν αφαιρεθεί ή διαγραφεί ή καταστραφεί» λέει στο Τime. «Η αναγνώριση σημαίνει ότι τα πράγματα αλλάζουν, και αλλάζουν, όχι μόνο για μένα, αλλά και για τη γενιά μετά από μένα». Ως καθηγήτρια αρχιτεκτονικής πλέον, λέει στους μαθητές της ότι υπάρχει πάντα ένας άλλος δρόμος κι εναπόκειται σε αυτούς να τον ανακαλύψουν αφού πρώτα τον ονειρευτούν.
Όσο για το περίπτερο Serpentine, του οποίου η κατασκευή αναβλήθηκε λόγω Covid 19, εξηγεί πως η ιδέα της βασίζεται και εμπνέεται από χώρους συνάθροισης, ιδιαίτερα χώρους όπου ζουν μειονότητες. Είναι κατασκευασμένο από μια ποικιλία υλικών, κυρίως από φελλό και ανακυκλωμένα σκουπίδια. Η εφευρετικότητα και η επαναχρησιμοποίηση είναι για αυτήν εκ των ουκ άνευ, δεδομένου ότι μεγάλωσε σε ένα τόπο όπου οι πόροι ήταν λιγοστοί. Λόγω απαρτχάιντ, οι άνθρωποι ήταν αναγκασμένοι να χρησιμοποιούν τα πάντα: από ραδιενεργά απορρίμματα ορυχείων έως εγκαταστάσεις αποχέτευσης και βιομηχανικές ζώνες μετατρέποντας τις σε οικιστικές. Όλο αυτό καθόρισε την οπτική της για την αρχιτεκτονική, η οποία μπορεί να είναι ένα όπλο για να χωρίζει αλλά κι ένα όπλο για να ενώνει τους ανθρώπους.
Εκτός από το περίπτερο της Serpentine, σημαντικό έργο της είναι ένα τζαμί στο Γιοχάνεσμπουργκ, όπου σε μια παλιά ολλανδική εκκλησία προστέθηκε ένας μιναρές φωτός ο οποίος εμφανίζεται πέντε φορές την ημέρα.
Η Βάλι ίδρυσε το γραφείο της, το Counterspace, φοιτήτρια ακόμα όταν είχε κουραστεί, όπως εξηγεί, με το πρόγραμμα σπουδών. «Μαθαίναμε πράγματα που αφορούσαν έναν άλλο κόσμο και ένιωσα ότι υπήρχε ανάγκη να μάθουμε τι συμβαίνει και τι μπορεί να συμβεί στη δική μας πόλη. Οι πλείστοι ωστόσο δεν καταλάβαιναν τι κάναμε και πως αυτά που κάναμε σχετίζονταν με το αρχιτεκτονικό επάγγελμα». Έφτιαξε, για παράδειγμα, ένα καθρέφτη μεγάλης κλίμακας για να αντικατοπτρίζει τη ρύπανση από τα απόβλητα των ορυχείων που περιβάλλουν το Γιοχάνεσμπουργκ. Σήμερα, κοιτάζει τον κόσμο με περισσότερη αυτοπεποίθηση και είναι αισιόδοξη για το πώς η αρχιτεκτονική μπορεί να αποτελέσει δύναμη αλλαγής. «Υπάρχει τόσος πλούτος που περιμένει να μεταφραστεί σε νέες μορφές σχεδίασης», λέει. Το μέλλον πλέον θα δείξει αν η πρόβλεψη του περιοδικού Time θα επαληθευτεί. Καλού κακού σημειώνουμε το όνομα: Sumayya Vally.
Φιλελεύθερα, 11.4.2021.
