Άνδρη Χριστοφίδου-Αντωνιάδου, «Ο θησαυρός της Ισπανίας», έκδοση α. αντωνιάδου, Λεμεσός 2020.
Αν η βιογραφία και η αυτοβιογραφία διεκδικούν την υστεροφημία υπό το φως της διαιώνισης τής μνήμης των βιογραφούμενων προσώπων είτε της κατάργησης της λήθης κάτω από τον «ήλιο των νεκρών», κατά τον Μπαλζάκ, ειδικότερα η μυθιστορηματική βιογραφία ή βιογραφική μυθιστορία προτάσσει άλλα κριτήρια διαπίστευσης στο απαιτητικό αυτό λογοτεχνικό είδος.
Προϋποθέτει, τουτέστιν, πέραν της ερευνητικής διεργασίας και της επιλεκτικής αξιοποίησης των πραγματολογικών στοιχείων, τη δεξιοτεχνία της θελκτικής μετάπλασης και της πρωτεϊκής ανασύνθεσής τους μέσα από τη δημιουργική έμπνευση συνειρμικών προεκτάσεων έως και ανατρεπτικών συμβολισμών. Καθότι το ζητούμενο δεν είναι απλώς η έντεχνη αληθοφάνεια αλλά η ζωντανή αλήθεια της συγγραφικής πειθούς και η συνακόλουθη ικανότητα διάκρισης της σύμφυρσης ανάμεσα στο πραγματικό και φανταστικό, «το αληθές και το όμοιον τω αληθεί» με τους Αριστοτελικούς όρους.
Προφανής η πρόκληση ως προς την ανάδειξη αυτούσιων ή λογοτεχνικά μετουσιωμένων πτυχών του βίου σημαντικών είτε ακόμη άσημων ανθρώπων, των πολυδιάστατων έργων και των καταξιωμένων ημερών τους σε συνάρτηση με τις ιστορικοκοινωνικές συντεταγμένες της εποχής τους και το διηνεκές της διαχρονικής τους ύπαρξης.
Τοσούτω μάλλον όταν πρόκειται για κορυφαίες μορφές της παγκοσμιότητας, η πολυκύμαντη ζωή και τα θαυμαστά επιτεύγματα των οποίων αποτελούν κοινούς τόπους και οικείους τρόπους εξιστόρησης είτε μυθοπλαστικής αφήγησης. Εναπόκειται επομένως στον βιο-μυθιστοριογράφο η συνύφανση της πλοκής σε στέρεους δομικούς άξονες με τα ελκτικά εύληπτα νήματα όχι μιας εξωπραγματικής αλληγορίας και ωραιολογίας φαντασιακής, αλλά της καλλιεπούς επινόησης και της ευφάνταστης ευρηματικότητας. To desideratum εν προκειμένω της ευρύτερης αναγνωστικής πρόσληψης συνιστά η σκηνικά υποβλητική αναπαράσταση κομβικών δρώμενων γύρω από όχι χάρτινους πλασματικούς χαρακτήρες αφηγηματικής εξεικόνισης παρά υπαρκτές προσωπικότητες, που η ιστορία τους δεν παύει να επισύρει το ζωηρό ενδιαφέρον βαθύτερων εντρυφήσεων, λεπτοφυών σκιαγραφήσεων και ανάγλυφων «μεταποιητικών» αποτυπώσεων. Προσφυή τα παραδείγματα από τις παλαιότερες αριστοτεχνικές μυθιστορηματικές βιογραφίες του Στέφαν Τσβάιχ και του Ίρβινγκ Στόουν, μέχρι τις νεώτερες του Αντρές Τραπιέγιο για τον Θερβάντες και του Δημήτρη Σιατόπουλου για τον Γκρέκο, όπως και η αυτοβιογραφική μυθιστορία του Καζαντζάκη «Αναφορά στον Γκρέκο».
Επί τα ίχνη των πρώτων και άλλων μεταγενέστερων διδαξάντων βαδίζει η Άνδρη Χριστοφίδου-Αντωνιάδου μέσα από τον «Uησαυρό της Ισπανίας», με την αμφισημία που εμφαίνει ο τίτλος μαζί με τη φιλοτέχνηση της περιγραφικής εικαστικής σύνθεσης του Άκη Χριστοφίδη στο εξώφυλλο του βιβλίου, όπως τεκμαίρεται στα πληθωρικά και εξόχως ενδιαφέροντα σημαινόμενα της δικής της μυθιστορηματικής βιογραφίας. Ευφυής η σύλληψη της συνάντησης των δύο επικών μορφών-θησαυρών της Ισπανίας, του Μιγκέλ δε Θερβάντες και του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, που κληροδότησαν στην ανθρωπότητα πλούτη αμύθητα της πνευματικής και καλλιτεχνικής τους ιδιοφυΐας και που, με τα ισπανόφωνα σύνεργά της, η ασκημένη γραφίδα της Άνδρης Χριστοφίδου ιστορεί αποθησαυρίζοντας ψήγματά τους και μυθοποιώντας το θάμβος της παγκόσμιας ακτινοβολίας τους. Δύο παράλληλοι βίοι εκλεκτικής συγγένειας και διαλεκτικής σχέσης, όπως θα τους αφηγείτο ο Πλούταρχος και όπως τους ζωντανεύει μυθιστορηματικά η συγγραφέας, ιχνηλατώντας τις περιπετειώδεις διαδρομές του πολυτάραχου βίου τους, την ελληνολατρία και την κλασική ανθρωπιστική τους παιδεία, τις αεικίνητες αναζητήσεις και την ανεξίτηλη σφραγίδα στα έργα τής ανά τους αιώνες πρωτοποριακής τους δημιουργίας.
Δεν είναι τυχαία η ονομασία της ταβέρνας «Το αμόνι», που τοποθετεί στο κοσμοπολίτικο της εποχής Τολέδο, όπου τους δύο μεγάλους άντρες θέλει να συναντώνται επανειλημμένα, όχι μόνο κρασοπίνοντας με το παραδοσιακό σαλικόν αλλά και σφυρηλατώντας τις ιδέες τους, ανταλλάσσοντας εποικοδομητικές σκέψεις και παίρνοντας ρηξικέλευθες αποφάσεις, καθώς η μυθιστοριογράφος προϊδεάζει την εξελικτική πορεία των πρώτων ευρηματικών συναναστροφών, που θα κορυφωθούν με την ανέλιξη της δράσης στην επεισοδιακή επανασυνάντηση των τελευταίων σελίδων: «Ήταν μια πραγματική ανάγκη τόσο για τον έναν όσο και για τον άλλο, αφού μπορούσαν να μιλήσουν ο καθένας για την τέχνη του και να βρουν κοινό έδαφος και κατανόηση. Εξάλλου, ο ένας ζωγράφιζε εικόνες που διηγούνταν ιστορίες και ο άλλος έγραφε ιστορίες που έπλαθαν εικόνες».
Η συγγραφέας, εξάλλου, με τα θησαυρίσματα των γνώσεων και των εμπειριών της, πέραν των βιογραφικών λεπτομερειών στο οικογενειακό και επαγγελματικό υπόβαθρο των δύο συμπρωταγωνιστών-ηρώων της, που λειτουργεί ως εφαλτήριο για τις περιπετειώδεις εξορμήσεις τους, μάς ταξιδεύει στον χρόνο και στον τόπο, περί το τέλος του 15ου και τις απαρχές του 16ου αιώνα, ήτοι στο σημείο καμπής της χρυσής εποχής της Ισπανίας. Εδώ είναι που σφύζει το ταλέντο των επινοητικών ανακαλύψεων και υπεραφθονεί η καινούργια θέαση φυσικών τοπίων και ψυχογραφικών διεισδύσεων με την εναλλαγή απρόσμενης θεματικής οπτικής. Μια απέραντη σκηνογραφία ιππήλατων διαδρομών ανάμεσα στις γραφικές πόλεις και στα χωριά της Μάντσας και της Ανδαλουσίας με τους δαιδαλώδεις στενούς δρομίσκους, τα χαμηλά αγροτόσπιτα, ευάλωτα στις σαρωτικές πλημμύρες, και τα διώροφα αρχοντικά, που αποπνέουν την ποικιλομορφία και την πολυχρωμία της Ισπανικής ατμόσφαιρας. Μιας άλλοτε φωτεινής φιλόξενης ατμόσφαιρας από συγγενικούς και φιλικούς δεσμούς συμπαράστασης και ανιδιοτελούς προσφοράς, σε ντόπιους και ξένους, μεταξύ των οποίων και Κύπριοι μετά την οθωμανική κατάκτηση του νησιού, φτωχούς ανθρώπους του μόχθου και της στέρησης και ανέμελους τσιγγάνους της περιπλάνησης, καθώς και φυλακισμένους με Εβραίους που ξεψυχούν κάτω από τα βασανιστήρια της Ιεράς Εξέτασης. Ο σκοταδισμός των μεσαιωνικών εκείνων αλλοτινών καιρών.
Κεντρικό το σημείο της δράσης με το εύρημα της μετάβασης του Γκρέκο, μεταφραστή των Ιεροεξεταστών, για να σώσει τον Κρητικό εξάδελφό του, όπως και το εγκιβωτισμένο επινόημα του θησαυρού πολλαπλής αξίας, που πρέπει να ανακαλύψει ο αναγνώστης.
