Σαλαμῖνά τε, τᾶς νῦν ματρόπολις τῶν δ᾽ αἰτία στεναγμῶν(1).
Ο τίτλος της τελευταίας έκθεσης του NIMAC «Αναζητώντας Ρίζες» με έβαλε σε σκέψεις. Είπα λοιπόν ότι είναι ευκαιρία για μένα που είμαι παλαιάς κοπής, να πάω να δω τι σοι ρίζες είναι αυτές που αίφνης αναζητούν οι νέοι καλλιτέχνες, γιατί τις αναζητούν τώρα που όλα τριγύρω αλλάζουν και όλα τα ίδια μένουν!
Με έτρωγε η περιέργεια να εξακριβώσω κατά πόσον αυτές οι ρίζες ήταν διαφορετικές από τις δικές μου που είναι τετραγωνισμένες, αποσαφηνισμένες και δεν επιδέχονται ουδεμίαν αλλαγήν μηδέ εκσυγχρονισμόν: Ο κύριος Πανίκκος που το Καρπάσι, τα αγριοσπάναχα των Κορντιλιών, η Παναγία η Τράπεζα, το προζύμι της Κρίστιας, η Καμήλα…
Όδευσα, λοιπόν, προς το Κέντρο Τεχνών, «επιφυλάσσοντας τα δικαιώματά μου», πέρασα από τα παλιά μου λημέρια, καλημέρισα τις φίλες στην Πενταδακτύλου, έριξα μια ματιά στο Χάνι της νιότης μου, θυμήθηκα το Θεραπευτήριο Μελαγχολίας που συνορεύει με το Οικονομικό Τμήμα του Δήμου Λευκωσίας και έφτασα στον προορισμό μου.
Με περίμεναν 18 καλλιτέχνες που γεννήθηκαν στη δεκαετία του 1990, εκεί και η γλυκύτατη συμπατριώτισσα μου, η Ιουλίτα Τουμαζή, η επιμελήτρια της έκθεσης. Πρώτη επαφή, το έργο απέναντι από την είσοδο. Τίτλος έργου: Βιβλιοθήκη χαμένων αιτιών. Αισχύλος, οικειότητα, ηλιακός, τζαμαρία, αντικείμενα, εικόνες, γονιοί, πέτρα, ταψάκια, ποτά, κατσαρόλες, κεσέδες.
Το σπίτι της Αντιγόνης, είπα μέσα μου. Χαμογέλασα. Δίπλα κρόσσια από ζύμη. Αποενοχοποίηση κόντρα στο ρεύμα, έξυπνη, τρυφερή έκφραση και ναι, τολμηρή στους καιρούς που ζούμε που ότι παραπέμπει σε γυναικεία παραδοσιακή ενασχόληση είναι λίγο πολύ το «ανάθεμα». Ακολούθησαν στιγμές αποκαλυπτικές, αναζήτηση ταυτότητας με σφραγίδες κρατικές, με Παναγίες και φτερά αγγέλων που στροβιλίζουν και αναιρούν το μαύρο κενό ανάμεσα στην ύπαρξη, την πραγμάτωση, τη φαντασίωση και το όνειρο, η αχειροποίητος, το Άγιον Μανδήλιον. Άφωνη! Ζωντανά σπαράγματα ενός υπέρκαλου και υπέρλαμπρου παρεξηγημένου Βυζαντίου.
Εκεί μπερδεύτηκα, δικές του για δικές μου ρίζες;
Προχώρησα, ένας τοίχος με φωτογραφίες αόρατες, που γυρίζουν την πλάτη τους στο μέλλον. Τίτλος: Γνωρίζοντας την Κύπρο μου…Άσπρα κενά χαρτιά που ανεμίζουν στο πέρασμα του επισκέπτη που διερωτάται αμήχανος βλέποντας τα γάντια που υπάρχουν εκεί. Να αγγίξω την ιστορία; Να γυρίσω το χαρτί για να δω; Να εμπλακώ; Να πάρω θέση; ή καλύτερα ποιος σ’αρωτά;
Χαμογέλασα και ανταπάντησα: θα μας γυρίσει τη ράχη της η ιστορία, η φύση, τα μνημεία, οι άνθρωποι και η όση αξιοπρέπεια απομείνει, θα πάει να κρυφτεί, ως ανθρωποπούλι, στα τσιμεντένια χολιάσματα των άχαρων άσπρων πλακών που κοσμούν την πρόσοψη του Νέου Καθεδρικού. Πρωτόγνωρη νεανική ειλικρίνεια που σπάζει κόκαλα. Χέρι- χέρι με την απέναντι εξιστόρηση της κοπέλας που βιώνει τον ρατσισμό στον τόπο μας. Το σώμα και το πρόσωπό της κρύβουν με τρυφερότητα η φυλλωσιά ενός δέντρου. Ο τίτλος αποστομωτικός: Όταν οι άνθρωποι απειλούνται από τα φυτά, τα αποκαλούν αγριόχορτα!
Πόνος και καταγγελία, ρίζα μέσα της, ες αεί!
Συνέχισα, ένιωσα ότι οι άμυνές μου άρχισαν να κοπάζουν, έψαξα τριγύρω για κανένα κρεμαστάρι να εναποθέσω την πανοπλία μου. Περπατούσα άνετα ανάμεσά τους! Δεν ψάχνουν δικαιολογίες για να τεκμηριώσουν τις ρίζες τους. Ο Λαβύρινθος, ο Θησέας και ο Μινώταυρος αλλά όχι στο πρώτο πλάνο! Στάθηκα πολύ ώρα μπροστά από τον Πενταδάκτυλο και στις μάχες που δίνει καθημερινά… κωμικοτραγικό, αλλά τόσο δικό μας…
Απόλαυσα το βίντεο της χορογράφου που κουβαλά το σπίτι της. Η πάλη του σαλιγκαριού και του Άτλαντα και ότι αυτό σημαίνει για ένα σπίτι, το όποιο σπίτι/κρησφύγετο/φτάσιμο. Χαστούκι το βίντεο του φαγώματος των γλωσσών, η διάλεκτός μας, η μάνα μας, από την οποία προερχόμαστε και είμαστε ανήμποροι να επιλέξουμε. Το βιντεοπαιχνίδι με τα ειδώλια που όλα τα σπάζει και όλα τα ανατρέπει, τα αστέρια του χαμάμ στα χέρια φίλων, οι αντικατοπτρισμοί και οι κλωστές μιας ευαίσθητης ύπαρξης, τα γυναικεία γυμνά της ανατολικής μας παρειάς, η Αναζήτηση του αγνώστου μέσα από την παραδοσιακή βιβλιοδεσία. Συγκινήθηκα με τις μεταμορφώσεις των οικογενειακών φωτογραφιών, τις μονοτυπίες σε ξύλο της άποτης γης και του περάσματος των γραμμών.
Επαναχαρτογράφηση εσωτερικών και γεωγραφικών συνόρων καθώς και ένα καινούργιο ξύπνημα μιας έρημης χώρας, έγραψε ο καλλιτέχνης. Αβίαστος και λογικός συνειρμός: Τα ττέλια του Νουρή, η γελοιότητα της ανασφάλειας, το επιφανειακό κάλυμμα της ξενοφοβίας και του ρατσισμού, η ματαιότητα της υποκρισίας.
Έφυγα ήσυχη. Είναι ελεύθεροι, έχουν άποψη, δύναμη, απόσταση, τόλμη, χιούμορ και ρίζες, ίσως και πιο βαθιές από τις δικές μου! Μόνο αυτοί θα μας βγάλουν από το αδιέξοδο των ττελιών!
1.Αισχύλος, Πέρσαι, 895
Φιλελεύθερα, 21.3.2021.
