Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι: «Προεπαναστατικά ποιήματα», εκδόσεις Βακχικόν, 2019.
Τα τρία συνθετικά ποιήματα του μεγάλου Ρώσου ποιητή Βλαδιμίρ Μαγιακόφσκι, «Σύννεφο με παντελόνια», (1914-15) το «Φλάουτο – σπονδυλική», (1915) και «Ο πόλεμος και η οικουμένη», (1916) που επανακυκλοφόρησαν στα ελληνικά το 2019 από τις εκδόσεις Βακχικόν, σε μετάφραση του Γιώργου Μολέσκη είναι από τα πλέον σημαντικά στην όλη εργογραφία του μεγάλου αυτού τροβαδούρου του έρωτα και της επανάστασης. Τα τρία αυτά ποιήματα μπορεί να γράφτηκαν προεπαναστατικά, δηλαδή πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση των μπολσεβίκων του 1917, αλλά είναι καθ’ όλα επαναστατικά και επαναστατημένα δημιουργήματα. Κι αυτό για την ορμή που τα διατρέχει, στιλιστική και ουσιαστική, για την ανατρεπτικότητα, την πρωτοτυπία και τον χειμαρρώδη εσωτερικό και εξωτερικό ρυθμό τους. Αλλά και για ακόμα ένα λόγο, γράφτηκαν στην πολύ τρυφερή, πολύ νεανική και πολύ επαναστατική ηλικία του δημιουργού τους.
Ας μη ξεχνάμε ότι ο Μαγιακόφσκι ήταν μόλις 22 χρόνων όταν έγραψε το εκθαμβωτικά αριστουργηματικό «Σύννεφο με παντελόνια». Αυτό το έργο, ήταν και παραμένει ως τις μέρες μας, έναν αιώνα μετά, επίκαιρο και διαχρονικό. Πρόκειται για ένα προγραμματικό ποίημα πάθους, πάθους ερωτικού, κοινωνικο-επαναστατικού, αλλά και ποιητολογικού. «Κάτω ο έρωτάς σας, κάτω η τέχνη σας, κάτω το καθεστώς σας, κάτω η θρησκεία σας». Αυτές είναι οι τέσσερις κραυγές των τεσσάρων μερών του ποιήματος. Η ορμή, η αντισυμβατικότητα, η κριτική έφεση, η ριζοσπαστική προδιάθεση φαίνονται από τους πρώτους κιόλας στίχους αυτού του ποιήματος: «Τη σκέψη σας, / που ονειροπολεί σε πλαδαρό μυαλό / σαν κοιλαράς λακές σε λιγδιασμένο καναπέ, / θα την τρίβω πάνω σ’ ένα κομμάτι της καρδίας μου ματωμένο / χλευάζοντας ως να χορτάσω, αγροίκος και φαρμακερός». (σελ. 33)
Το «Φλάουτο – σπονδυλική» είναι ένα από τα πιο σημαντικά λυρικά ποιήματα του σπουδαίου αυτού δημιουργού, όπου στο επίκεντρο τίθεται και πάλι μια ερωτική σύγκρουση. Κι εδώ ο στίχος του Μαγιακόφσκι είναι ορμητικός, χειμαρρώδης γεμάτος νεύρο και δυναμισμό, φαντασία, συναίσθημα και ριζοσπαστισμό. Το ερωτικό πάθος ασίγαστο, αλλά και η ποιητικοί πανδαισία μοναδική: «Βλέπετε – / με τα καρφιά των λέξεων / καρφωμένος είμαι στο χαρτί». (σελ. 74)
Την τριάδα των συνθετικών ποιημάτων του Μαγιακόφσκι που περιλαμβάνονται στον τόμο συμπληρώνει ο αντιπολεμικός παιάνας και συνάμα τρυφερή ωδή στην ανθρωπότητα, υπό τον τίτλο «Ο πόλεμος και η οικουμένη». Με εμβατηριακό στυλ και επικό ύφος ο μεγάλος αυτός Ρώσος ποιητής ζωγραφίζει στον αισθητικό καμβά του τη φρίκη του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, με χρώματα μελανά αλλά ολοζώντανα: «Σήμερα / αντικαθρεφτίζεται στη φαλάκρα της γης / το ματωμένο του πλήθους βογγητό, / στον ουρανό / κρέμεται σαν πολυέλαιος / καιγόμενη ολόκληρη η Ευρώπη. (σελ. 88)
Θέλω όμως να αναφερθώ ιδιαιτέρως και στη σπουδαία μετάφραση του Γιώργου Μολέσκη στα τρία συνθετικά ποιήματα του Μαγιακόφσκι. Οι πιο γνωστές μεταφράσεις των πιο πάνω έργων στα ελληνικά είναι αποσπασματικές και ανήκουν στον μεγάλο Γιάννη Ρίτσο. Αν και έγιναν από τη γαλλική μετάφραση του Πωλ Ελυάρ είναι ιδιαίτερα εμπνευσμένες και εμποτισμένες με το ποιητικό φίλτρο του Ρίτσου. Άλλες πολύ αξιόλογες μεταφράσεις στα ελληνικά έργων του Μαγακόφσκι ανήκουν στους Άρη Αλεξάνδρου και Μήτσο Αλεξανδρόπουλο που έζησαν δεκαετίες στη Ρωσία ως πολιτικοί εξόριστοι, ύστερα από τον ελληνικό εμφύλιο. Άρα έχουν με τι να συγκριθούν οι μεταφράσεις του Μολέσκη. Και γι’ αυτό βαθμολογούνται ψηλά, αφού και ο πήχης ήταν ήδη τοποθετημένος ψηλά.
Από την άλλη σημειώνω με βεβαιότητα πως αν δεν υπήρχε ο Μαγιακόφσκι στη ρωσική ποίηση, ο Μολέσκης δεν θα εξελισσόταν στον μεταφραστή ρωσικής λογοτεχνίας που γνωρίζουμε. Ο Μαγιακόφσκι ήταν ο φάρος που οδήγησε τον Μολέσκη στο μεγαλείο της ρωσικής ποίησης. Η σαγήνη, η μαγευτική έλξη, ο θαυμασμός και το δέος για τον Μαγιακόφσκι και την ποίησή του, για τη δυναμική του, για την αυθάδικη στάση του έναντι στα κατεστημένα, τα καθιερωμένα, τα εξουσιαστικά, τα προβλεπτά και τα συντηρητικά, λειτούργησαν ως γιγάντιος πόλος έλξης, ως τεράστιος μαγνήτης για τον Μολέσκη.
Αυτός ο τροβαδούρος του έρωτα και της επανάστασης. Ο παθιασμένος και με τα δύο, ο τρυφερός σαν χάδι και απαλός σαν πούπουλο με τον έρωτα, ο σκληρός σαν πυρακτωμένο ατσάλι με την επανάσταση Μαγιακόφσκι συγκίνησε και συγκλόνισε πρώτα τον ποιητή Μολέσκη και ακολούθως δελέασε και μάγεψε τον μεταφραστή Μολέσκη.
«Δεν έχει η ψυχή μου ούτε μια άσπρη τρίχα / και γεροντίστικη ευγένεια μέσα της δεν υπάρχει», (σελ. 33) μεταφράζει ο Μολέσκης. Και πετυχαίνει υφολογική, νοηματική, στιλιστική ακρίβεια και πιστότητα απόδοσης. Πετυχαίνει την ειρωνεία, τον σαρκασμό, τον αυτοσαρκασμό, το μποέμικο και αυθάδικο ύφος που χαρακτηρίζουν το «Σύννεφο με παντελόνια». Αποτυπώνει σωστά, λειτουργικά, όλα τα περίεργα, παράξενα, ευφάνταστα λεκτικά σχήματα που μετέρχεται ο Μαγιακόφσκι, τις ευρηματικές του μεταφορές και παρομοιώσεις.
Να πως σημασιολογεί την πεμπτουσία της ποίησης του Μαγιακόφσκι ο Μολέσκης και από εδώ εκπηγάζει και η όλη μεταφραστική του προσέγγιση σε αυτόν: «Ο ποιητής δεν υπηρέτησε ένα σύστημα για να φύγει μαζί του. Υπηρέτησε το όραμα και την πίστη σ’ έναν καινούργιο κόσμο, εξέφρασε κάτι βαθύτερο και ουσιαστικότερο, μια άλλη διάσταση της ανθρώπινης φύσης και της κοινωνίας». (σελ. 29)
Συμμερίζομαι απόλυτα αυτή την εκτίμηση του ποιητή και μεταφραστή Μολέσκη για τον τιτάνα της παγκόσμιας ποίησης που ακούει στο όνομα Μαγιακόφσκι. Εξάλλου, αυτό καταδεικνύει η επίδραση αυτού του ποιητή στους επόμενους αιώνες, στις επόμενες γενιές των ποιητών σε όλο τον πλανήτη.
g.frangos@cytanet.com.cy
