Με τρεις δράσεις παρουσιάζεται ένα ερευνητικό-καλλιτεχνικό πρότζεκτ που επιχειρεί να αναδείξει το αρχείο της καλλιτέχνη της περφόρμανς Αριάννας Οικονόμου, με συνεχή δράση πέραν των σαράντα χρόνων, ως μια ζωντανή, δυναμική δομή.
Δεν πρόκειται για μια απλή διαδικασία τεκμηρίωσης· αντιθέτως, οι δράσεις αυτές δημιουργούν τις συνθήκες για συνεχή έρευνα και επαναδιαπραγμάτευση του ίδιου του έργου της. Το αρχείο δεν αντιμετωπίζεται ως σταθερό αποθετήριο παρελθοντικών γεγονότων, αλλά ως ενεργός τόπος παραγωγής γνώσης, όπου κάθε νέα ανάγνωση ανασυνθέτει το νόημα των έργων μέσα από μεταβαλλόμενες κοινωνικές, πολιτικές και αισθητικές συνθήκες.
Κεντρικός στόχος της πρωτοβουλίας είναι να διερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο η καλλιτεχνική πρακτική της Οικονόμου συγκροτείται σε άμεση σχέση με τον τόπο – και ιδιαίτερα με την κυπριακή πραγματικότητα – μέσα από τη διαρκή συνύφανση αισθητικής και πολιτικής.
Παράλληλα, επιδιώκει να καταγράψει τις μετατοπίσεις που επιφέρει ο χρόνος: πώς δηλαδή διαφορετικά πλαίσια παραγωγής και πρόσληψης επηρεάζουν την δημιουργία και την ερμηνεία των έργων.
Η συνύφανση αισθητικής και πολιτικής προσεγγίζεται μέσα από την έννοια του «μερισμού του ορατού» του Jacques Rancière. Σύμφωνα με αυτή την έννοια, κάθε κοινωνία οργανώνει και κατανέμει το τι μπορεί να γίνει αντιληπτό: ποια σώματα είναι ορατά, ποιες φωνές ακούγονται, ποιες μορφές έκφρασης αναγνωρίζονται ως νόμιμες.
Ο «μερισμός» υποδηλώνει ταυτόχρονα συμμετοχή και διαχωρισμό: τόσο τη συγκρότηση ενός κοινού κόσμου όσο και τον καθορισμό των ορίων του. Η πολιτική δεν περιορίζεται στους θεσμούς αλλά διαπερνά το πεδίο της αίσθησης και αφορά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα.
Η τέχνη, συνεπώς, δεν λειτουργεί απλώς ως αναπαράσταση αλλά παρεμβαίνει ενεργά σε αυτό το αισθητό πεδίο, δημιουργώντας ρήγματα στην κανονικότητα της αντίληψης και ανοίγοντας χώρο για ό,τι μέχρι πρότινος παρέμενε αόρατο ή ανείπωτο.
Στο πλαίσιο της επιτέλεσης, στο Critical Ethnography: Method, Ethics, and Performance (2005), η D. Soyini Madison υποστηρίζει ότι η περφόρμανς συγκροτεί μια μορφή «αισθητηριακής πολιτικής». Μέσα από αυτήν, εμπειρίες και υποκείμενα που βρίσκονταν στο περιθώριο της αντίληψης καθίστανται παρόντα με έναν τρόπο άμεσο και μη αναστρέψιμο.
Η αίσθηση παύει να είναι παθητική διαδικασία και μετατρέπεται σε πολιτική πράξη: το να αισθανθεί κανείς κάτι νέο σημαίνει ήδη να έχει αναδιαμορφώσει τη σχέση του με τον κόσμο. Για τη Madison, η κριτική εθνογραφία είναι εξ ορισμού μια ηθική και πολιτική στάση: ο ερευνητής δεν παράγει γνώση για την κοινότητα αλλά μέσα από αυτήν, αναλαμβάνοντας ευθύνη απέναντι στα υποκείμενα της έρευνας και στις συνθήκες που τα διαμορφώνουν.
Αυτή η ευθύνη δεν εκφράζεται μόνο ως μεθοδολογική επιλογή αλλά ως σωματική δέσμευση: η παρουσία στον τόπο, η έκθεση στον κίνδυνο, η αποδοχή ότι η γνώση που παράγεται φέρει πάνω της τα ίχνη αυτής της έκθεσης.
Η πρακτική της Οικονόμου συγκροτείται στο πρότζεκτ ως ένα είδος κριτικής εθνογραφίας: μιας εν συνεχεία έρευνας που δεν αρκείται στην κατανόηση αυτού που υπάρχει αλλά παρεμβαίνει στις συνθήκες που παράγουν αυτό που μελετά – και που δεν μεταφράζεται σε «εύρημα» αλλά σε κίνηση, λόγο και έργο περφόρμανς.
Η Οικονόμου δεν έρχεται από έξω για να καταγράψει· κινείται μέσα στον τόπο, μοιράζεται την ευαλωτότητα της παρουσίας, παράγει γνώση μέσα από το σώμα και όχι έξω από αυτό. Αυτό που κάνει την πρακτική της κριτική δεν είναι η απόσταση από την κοινωνική πραγματικότητα αλλά η επιμονή να κρατά ανοιχτή την εγγύτητα ως ερώτηση, να μην αφήνει τον περιορισμό του τόπου να γίνεται ο υπερκαθοριστικός παράγοντας της σχέσης μας με τον κόσμο. Η εθνογραφική χειρονομία εδώ δεν είναι η άφιξη σε συμπεράσματα, αλλά η παραμονή υπό συνθήκες αβεβαιότητας.
Η θεωρητική αυτή κατανόηση είναι καθοριστική για την προσέγγιση της πρακτικής της Οικονόμου. Το έργο της δεν περιορίζεται στη μεταφορά μηνυμάτων σχετικά με τη διαίρεση του νησιού, το τραύμα ή την έμφυλη εμπειρία. Κάθε έργο προϋποθέτει την αναδιοργάνωση των ίδιων των συνθηκών μέσα από τις οποίες αυτά καθίστανται αντιληπτά.
Ένα σώμα που κινείται στη Νεκρή Ζώνη, μια φωνή που αρθρώνεται στην κυπριακή διάλεκτο εκεί όπου κυριαρχεί η σιωπή, μια χορογραφία που αρνείται να ευθυγραμμιστεί με μονοσήμαντα εθνικά αφηγήματα – όλα αυτά αποτελούν παρεμβάσεις στο αισθητό πεδίο. Πρόκειται για πράξεις που ανακατανέμουν αυτό που βλέπουμε και αυτό που ακούμε, δημιουργώντας χώρο για νέες μορφές συλλογικής εμπειρίας.
Ο τίτλος του προγράμματος, «Ανήκουμε στη γη», λειτουργεί ως πρόκληση. Αντιστρέφει την κυρίαρχη αντίληψη της ιδιοκτησίας, προτείνοντας μια σχέση όπου το ανθρώπινο υποκείμενο δεν κατέχει τον τόπο αλλά ανήκει σε αυτόν. Η φράση αντηχεί στο έργο Collateral Damage του Antigone Project: The Silence of Euridice (2010-2011), όπου ένα μοιρολόι γύρω από έναν ομαδικό τάφο υπενθυμίζει την αδιάρρηκτη σχέση μεταξύ σώματος, ιστορίας και γης. Εγείρονται έτσι κρίσιμα ερωτήματα: ποια είναι η «γη» στην οποία ανήκουμε;
Είναι η διαιρεμένη γη της Κύπρου, η γη της τουριστικής ανάπτυξης, οι εγκαταλελειμμένοι ιεροί τόποι ή η γη που φέρει τη μνήμη των απόντων; Και ποιο είναι το «εμείς» που ανήκει; Μια εθνική κοινότητα, ένα κινούμενο σώμα ή ακόμη και οι νεκροί που δεν έχουν βρει ανάπαυση; Ο τίτλος δεν προσφέρει απαντήσεις, αλλά ανοίγει ένα πεδίο προβληματισμού.
Το ερευνητικό πρόγραμμα συγκεντρώνει πέντε συγγραφικές φωνές που προσεγγίζουν το έργο της Οικονόμου από διαφορετικές οπτικές. Η Δρ Έρικα Χαραλάμπους αναδεικνύει τον ρόλο της καλλιτέχνη ως πρωτοπόρου της σύγχρονης χορογραφίας στην Κύπρο, εξετάζοντας τη διαδρομή της από το Dartington College of Arts έως τη δημιουργία θεσμών όπως το Echo Arts, Dance Gate Lefkosia – Cyprus και την συν-δημιουργία του Dance House Lefkosia.
Η ανάλυσή της εισάγει την έννοια της «θεσμικής αυτοσχεδιαστικής πρακτικής», περιγράφοντας την ικανότητα της Οικονόμου να μετατρέπει περιορισμούς σε δημιουργικές ευκαιρίες.
Η Δρ Dorinda Hulton εστιάζει στα διακοινοτικά έργα που ανέπτυξε με την Οικονόμου, αναδεικνύοντας τις μεθοδολογίες που επιτρέπουν τη συνύπαρξη πολλαπλών φωνών σε ένα διαιρεμένο περιβάλλον. Μέσα από site-specific δράσεις εντός και γύρω από τη Νεκρή Ζώνη, τα έργα αυτά δημιουργούν χώρους συνάντησης και αναγνώρισης του κοινού τραύματος. Από τη δική της σκοπιά, η Βασίλεια Αναξαγόρου προσεγγίζει την πρακτική της Οικονόμου ως μορφή φροντίδας. Αντλώντας από φεμινιστικές θεωρίες, υποστηρίζει ότι η περφόρμανς μπορεί να λειτουργήσει ως παιδαγωγικό εργαλείο συμφιλίωσης, αναδεικνύοντας τη σημασία της σχέσης με τον Άλλο σε ένα τραυματισμένο κοινωνικό πλαίσιο.
Ο Δρ Pascal Caron αναλύει το έργο Happy Happier Days (2023) ως μια δημιουργική επανεγγραφή του Happy Days του Samuel Beckett. Μέσα από τη διασταύρωση βιογραφίας και δραματουργίας, η Οικονόμου μετασχηματίζει το αρχικό κείμενο, δημιουργώντας ένα νέο υποκείμενο που γεφυρώνει το ατομικό και το συλλογικό.
Το κείμενο της ίδιας της Οικονόμου προσφέρει μια σπάνια ενδοσκόπηση στη διαδικασία της. Μέσα από την καταγραφή της κίνησης και της σκέψης σε πραγματικό χρόνο, αποκαλύπτει τη συνάντηση σώματος, νου και συνείδησης. Η κίνηση αναδύεται ως μέσο πρόσβασης σε βαθύτερα συναισθηματικά, πνευματικά και δημιουργικά στρώματα εμπειρίας.
Η έρευνά μου υποστηρίζει ότι στο έργο της Οικονόμου σώμα και γη αλληλοκατοπτρίζονται ως φορείς μιας μη ακόμη αρθρωμένης μνήμης και ως πεδία απρόβλεπτου μετασχηματισμού. Το σώμα λειτουργεί ως εναλλακτικό χαρτογραφικό εργαλείο, ενεργοποιώντας μια ζωντανή μετάδοση γνώσης μέσα από πράξη, χειρονομία και παρουσία.
Παράλληλα, το έργο συνειδητά παίζει με την έκθεση ως μορφή απόκρυψης, αναβάλλοντας το νόημα και αφήνοντας την εικόνα να αποκαλύπτει μέσα από την απόσυρση, διεκδικώντας το δικαίωμα σε ένα βάθος που δεν μπορεί να εξερευνηθεί, να γνωριστεί ή να ιδιοποιηθεί πλήρως. Στην Οικονόμου, αυτή η διπλή συνθήκη δεν αποτελεί μεταφορά, αλλά τη δομή της ίδιας της πρακτικής της.
Συνολικά, το πρότζεκτ «Ανήκουμε στη γη» δεν αποτελεί απλώς μια αναδρομή στο έργο της Αριάννας Οικονόμου. Συνιστά μια ενεργή διαδικασία σκέψης και πράξης που επαναπροσδιορίζει τη σχέση μεταξύ τέχνης, πολιτικής και τόπου.
Μέσα από την επιτελεστική, κριτική εθνογραφία, ανοίγει έναν χώρο όπου το σώμα, η μνήμη και η γη συναντώνται, όχι ως σταθερές κατηγορίες, αλλά ως πεδία διαρκούς μετασχηματισμού.
- Κυριακή 5 Απριλίου, 17:00 – 20:00, Στέγη Χορού Λευκωσίας, 25 Παρθενώνος, Άγιος Ανδρέας, 1105, Λευκωσία, Κύπρος
- 17:00 – 19:00 Αναγνωστήριο
- Με κείμενα των Δρ Dorinda Hulton, Δρ Έρικας Χαραλάμπους, Βασίλειας Μ. Αναξαγόρου, Δρ Pascal Caron, Ευαγόρα Βανέζη και Αριάννας Οικονόμου.
- 19:00 – 20:00 Περφόρμανς: See it. Think it. Forget it. Then it happens
- Με τους Αριάννα Οικονόμου, Pascal Caron και Ευαγόρα Βανέζη. Σκηνογραφία: Νάταλυ Σάββα (Studio Naama).
- Τετάρτη 8 Απριλίου, 19:00 – 21:00, Rehearsal (Στούντιο Αριάννας Οικονόμου), Γωνία οδών Βασιλέως Παύλου και Αχιλλέως 67 Β, 1021, Καϊμακλί
- Περφόρμανς: See it. Think it. Forget it. Then it happens ΙΙ
Ελεύθερα, 05.04.2026
