Η Λεμεσός ετοιμάζεται να μετατραπεί, από τις 25 έως τις 29 Μαΐου 2026, σε ένα από τα σημαντικότερα διεθνή κέντρα συζήτησης για το μέλλον της πολιτιστικής κληρονομιάς στην ψηφιακή εποχή, φιλοξενώντας τη διάσκεψη κορυφής για την Ψηφιακή Πολιτιστική Κληρονομιά— το Digital Heritage Summit 2026.
Έτσι, θα λειτουργήσει ως ένα ευρωπαϊκό εργαστήριο για το μέλλον της πολιτιστικής μνήμης, με δεδομένο ότι η ΕΕ αντιμετωπίζει πλέον την ψηφιακή πολιτιστική κληρονομιά ως στρατηγικό πεδίο ευρωπαϊκής συνοχής και πολιτιστικής ισχύος.
Το Digital Heritage Summit 2026, που πραγματοποιείται από τις 25 έως τις 29 Μαΐου υπό την αιγίδα της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, συγκεντρώνει στη Λεμεσό μερικά από τα σημαντικότερα ονόματα διεθνώς στους τομείς της ψηφιακής πολιτιστικής κληρονομιάς, της τεχνητής νοημοσύνης, των immersive technologies και της πολιτιστικής πολιτικής, επιστήμονες, ερευνητές, ειδικούς της τεχνητής νοημοσύνης, αρχαιολόγους, μουσειολόγους, τεχνολόγους XR/VR, εκπροσώπους της UNESCO, της Europeana και μεγάλων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων.
Η διοργάνωση φιλοξενείται στο Κτήριο Τάσσος Παπαδόπουλος του ΤΕΠΑΚ, που μετατρέπεται ουσιαστικά σε κέντρο ευρωπαϊκού διαλόγου για το πώς η τεχνολογία επαναπροσδιορίζει τη σχέση μας με την ιστορία και τη συλλογική μνήμη. Στη Λεμεσό αναμένεται να συγκεντρωθούν κορυφαίοι επιστήμονες, ερευνητές, ειδικοί της τεχνητής νοημοσύνης, αρχαιολόγοι, μουσειολόγοι, τεχνολόγοι XR/VR, εκπρόσωποι της UNESCO, της Europeana και μεγάλων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων.
Στο επίκεντρο της διοργάνωσης βρίσκεται η ιδέα ότι η πολιτιστική κληρονομιά εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου η τεχνητή νοημοσύνη, η τρισδιάστατη αποτύπωση, τα ψηφιακά δίδυμα (digital twins), οι τεχνολογίες επαυξημένης και εικονικής πραγματικότητας, ακόμη και το metaverse, δεν χρησιμοποιούνται πλέον μόνο για τεκμηρίωση, αλλά και για δημιουργία εμπειρίας.
Το πρόγραμμα της συνόδου περιλαμβάνει υψηλού επιπέδου παρουσιάσεις, επιδείξεις τεχνολογίας XR, εργαστήρια, πολιτικές συζητήσεις και διεθνείς συνεργασίες γύρω από την ψηφιακή διατήρηση της μνήμης, την τεχνητή νοημοσύνη στον πολιτισμό, η πάταξη της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων και το μέλλον της ευρωπαϊκής πολιτιστικής διπλωματίας.
Η Κύπρος ως «εργαστήριο» του μέλλοντος
Δεν είναι τυχαίο ότι η σύνοδος πραγματοποιείται στην Κύπρο. Τα τελευταία χρόνια, το ΤΕΠΑΚ και η Έδρα UNESCO για την Ψηφιακή Πολιτιστική Κληρονομιά έχουν εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους ευρωπαϊκούς κόμβους στον τομέα.
Η διοργάνωση λειτουργεί και ως έμμεση αναγνώριση της πορείας που έχει διαμορφώσει το Εργαστήρι Ψηφιακής Κληρονομιάς του ΤΕΠΑΚ υπό τον καθηγητή Μαρίνο Ιωαννίδη, ιδιαίτερα μετά και το Βραβείο Καινοτομίας της ΕΕ που είχε απονεμηθεί το 2018 στο εργαστήριο. Η φετινή σύνοδος, ωστόσο, φαίνεται να επιχειρεί κάτι ακόμη πιο φιλόδοξο: να παρουσιάσει δημόσια το επόμενο βήμα της ψηφιακής πολιτιστικής κληρονομιάς. Δηλαδή, πέρα από την ψηφιοποίηση μνημείων, τη «ζωντανή» αλληλεπίδραση με το παρελθόν.
Η πρώτη ημέρα ανοίγει με υψηλού επιπέδου πολιτικές και επιστημονικές συζητήσεις γύρω από το ερώτημα «Γιατί ψηφιοποιούμε την πολιτιστική κληρονομιά;», που λειτουργεί σχεδόν φιλοσοφικά μέσα στη διοργάνωση.
Στις κεντρικές θεματικές περιλαμβάνονται η επαναχρησιμοποίηση πολιτιστικών δεδομένων, οι διαρκείς εικονικοί κόσμοι (persistent virtual worlds), η χρήση τεχνητής νοημοσύνης στη διαχείριση μνήμης, οι εμβυθιστικές αφηγήσεις, οι νέες μορφές πολιτιστικής εμπειρίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι δύο ημέρες του Hackit!4EU, ενός διεθνούς μαραθωνίου καινοτομίας (hackathon) αφιερωμένου στην αξιοποίηση τρισδιάστατων πολιτιστικών δεδομένων υψηλής ποιότητας. Εκεί, ερευνητές, προγραμματιστές, μουσειολόγοι και δημιουργοί ψηφιακών εμπειριών θα εργαστούν πάνω σε πραγματικά σύνολα δεδομένων πολιτιστικής κληρονομιάς, επιχειρώντας να δημιουργήσουν νέες εφαρμογές XR και νέες μορφές ψηφιακής αφήγησης.
Η βαρύτητα της διοργάνωσης φαίνεται και από τους οργανισμούς που εμπλέκονται, όπως η UNESCO, η Europeana, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το AI4LAM, ο οργανισμός Time Machine, καθώς και μεγάλα ερευνητικά και πολιτιστικά δίκτυα της Ευρώπης.
Στις 25 Μαΐου, πριν από την επίσημη έναρξη της συνόδου, η Europeana Network Association, το ευρωπαϊκό δίκτυο επαγγελματιών της ψηφιακής πολιτιστικής κληρονομιάς, οργανώνει ειδική δημόσια εκδήλωση γύρω από τη δημιουργία «πολιτιστικών γεφυρών» μέσω των ψηφιακών κοινοτήτων και της ανοιχτής γνώσης.
Ανάμεσα στις προσωπικότητες που θα συμμετάσχουν είναι η Ελβετίδα Νάντια Μανιενά- Ταλμάν, ιδρύτρια του MIRALab του Πανεπιστημίου της Γενεύης, μία από τις πιο εμβληματικές φυσιογνωμίες παγκοσμίως στις τεχνολογίες εικονικών ανθρωπόμορφων οντοτήτων και εμβυθιστικής αλληλεπίδρασης. Η παρουσία της αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της εμπλοκής της στο πρότζεκτ της ψηφιακής αναβίωσης του Αγίου Νεοφύτου, που υπερβαίνει κατά πολύ τα τοπικά ή ακόμη και τα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Εξίσου σημαντική θεωρείται και η συμμετοχή της Έλινορ Ε. Φινκ, η οποία θα δώσει κεντρική διάλεξη για το περίφημο Object ID, το διεθνές πρότυπο τεκμηρίωσης πολιτιστικών αντικειμένων που χρησιμοποιείται και στην καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων.
«Ζωντανεύοντας» τον Άγιο Νεόφυτο
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει η παρουσίαση της ψηφιακής αναβίωσης της Εγκλείστρας του Αγίου Νεοφύτου στην Τάλα της Πάφου. Το πρότζεκτ, που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του EUreka3D-XR, χρησιμοποιεί τρισδιάστατη αποτύπωση, AI και XR τεχνολογίες ώστε ο Άγιος Νεόφυτος να εμφανίζεται μπροστά στους επισκέπτες σε πλήρη τρισδιάστατη μορφή και να αλληλεπιδρά μαζί τους.
Η ομάδα πίσω από το έργο μιλά ήδη για τη μετάβαση από το «Digital Twin» στο «Memory Twin», μια νέα αντίληψη όπου το μνημείο αποκτά αφηγηματική μνήμη και διαδραστικότητα.
Η ίδια η Νάντια Μανιενά- Ταλμάν περιγράφει μια εμπειρία όπου ο Άγιος «βγαίνει» από την τοιχογραφία και συνομιλεί με τον επισκέπτη μέσα από εμβυθιστικές τεχνολογίες. Ο επισκέπτης βρίσκεται μέσα στον πραγματικό χώρο της Εγκλείστρας, φορά ειδικά γυαλιά XR και βλέπει τον Άγιο Νεόφυτο να αποκτά τρισδιάστατη μορφή και να αφηγείται τη ζωή του.
Το avatar του Αγίου βασίζεται σε ιστορικά τεκμηριωμένο εικαστικό υλικό και ειδικότερα στο πορτρέτο που φιλοτέχνησε το 1183 ο Θεόδωρος Αψευδής, όταν ο Άγιος Νεόφυτος βρισκόταν ακόμη εν ζωή. Ο επισκέπτης μπορεί να αλληλεπιδρά με τον Άγιο, να επιλέγει ερωτήσεις μέσα από το XR περιβάλλον και να λαμβάνει απαντήσεις σε πραγματικό χρόνο. Το φυσικό μνημείο και το ψηφιακό περιβάλλον συγχωνεύονται σε μια ενιαία εμπειρία.
Η μεγάλη δημόσια επίδειξη της ψηφιακής αναβίωσης του Αγίου Νεοφύτου θα πραγματοποιηθεί την ερχόμενη Κυριακή 24 Μαΐου, στις 10π.μ. μετά τη Θεία Λειτουργία, στην ίδια την Εγκλείστρα του Αγίου Νεοφύτου στην Τάλα. Εκεί θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στο κοινό η εμβυθιστική εμπειρία με τον τρισδιάστατο Άγιο Νεόφυτο που «ζωντανεύει» μέσω AI και XR τεχνολογιών.
Στη συνέχεια, την Τρίτη 26 Μαΐου, στο πλαίσιο της επίσημης έναρξης του Digital Heritage Summit 2026 στη Λεμεσό, θα παρουσιαστούν τα συνολικά αποτελέσματα του έργου EUreka3D-XR μαζί με άλλα δύο ευρωπαϊκά case studies από τη Γαλλία και την Ισπανία, κατά τη διάρκεια της ειδικής ημερίδας «Η ψηφιακή πολιτιστική κληρονομιά στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της επαυξημένης πραγματικότητας» στο ΤΕΠΑΚ.
Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη επαναπροσδιορίζει τη σχέση μας με τη γνώση και την πραγματικότητα, η Κύπρος επιχειρεί, μέσα από ένα βυζαντινό μνημείο του 12ου αιώνα, να δείξει πώς ίσως θα μοιάζουν τα μουσεία, τα μνημεία και οι πολιτιστικές εμπειρίες του μέλλοντος.
Η εισαγωγή της έννοιας #MemoryTwin αποτελεί πρωτοποριακή καινοτομία για την ηλεκτρονική τεκμηρίωση του παρελθόντος στον ψηφιακό 21ο αιώνα, ανοίγοντας νέους δρόμους για την ανθρωπότητα, ακόμα όπου μπορεί να διατηρεί όχι μόνο τη μορφή, αλλά και το νόημα, τη μνήμη και τη συλλογική νοημοσύνη της πολιτιστικής κληρονομιάς σε έναν ολοένα και πιο ψηφιακό κόσμο.
