Γιώργος Χαριτωνίδης: Δεν είναι που μισείς, είναι που πονείς

Με το 9^ο βιβλίο του, τη συλλογή «Το Τραύμα της Θεάς Αφροδίτης και άλλα μικρά διηγήματα», ο Γιώργος Χαριτωνίδης επιστρέφει στο επίμονο νήμα που διαπερνά όλο το έργο του: το κυπριακό τραύμα ως μνήμη, σώμα και συνείδηση. Αντλώντας από τον μύθο της Αφροδίτης και τη σύγχρονη Ιστορία, όπως κι από τη δική του εμπειρία αιχμαλωσίας το 1974, συνθέτει ιστορίες όπου το προσωπικό συναντά το συλλογικό και η λογοτεχνία γίνεται πράξη ενσυναίσθησης.

–Ποιο θα λέγατε ότι είναι το πιο παρεξηγημένο στοιχείο της Αφροδίτης ως συμβόλου της Κύπρου σήμερα; Η εξιδανίκευση που δίνουμε ότι το νησί μας είναι αποκλειστικά και μόνο του έρωτα, ενώ στην πραγματικότητα είναι και νησί του πολέμου. Βέβαια η Αφροδίτη έπαθε πολλά λόγω της ομορφιάς της, όπως και η Κύπρος. Εξιδανίκευση, όπως στον πίνακα του Αντουάν Βαττώ «Επιβίβαση για τα Κύθηρα»- το άλλο νησί της Αφροδίτης. Διευκολύνουν την απάντησή μου οι πρώτες αράδες του διηγήματος. Είναι το πρώτο διήγημα της συλλογής «Το τραύμα της Θεάς Αφροδίτης», που φέρει και τον τίτλο του βιβλίου. Είναι και το μοναδικό όπου στην ανάπτυξή του εμπλέκεται ο μύθος με την σύγχρονη Ιστορία της Κύπρου. Τα υπόλοιπα 23 διηγήματα είναι πρωτοπρόσωπα βιώματα αλλά και τριτοπρόσωπα, πάλι αληθινές ιστορίες.

–Νιώθετε ότι υπάρχει κι ένα παραγνωρισμένο μυθολογικό τραύμα; «Καλωσορίσατε στο νησί της Αφροδίτης»… συνηθίζουμε να λέμε στους ξένους που μας επισκέπτονται. Ποιος όμως γνωρίζει για το μυθολογικό τραύμα της Θεάς, που αποκαλείται και Κύπρις; Είναι ίδιο με το Ιστορικό τραύμα του γενέθλιού της τόπου; Δοτό το σύνταγμα της νεοσύστατης Κυπριακής Δημοκρατίας, το επέβαλαν οι Άγγλοι. Δοτός και ο σύζυγος της Αφροδίτης, τον επέβαλε ο Δίας. Θέλησε -για τα συμφέροντά του- να ικανοποιήσει τη σφοδρή επιθυμία του Ήφαιστου που «γούσταρε» για γυναίκα του την πανέμορφη Θεά. Πίεση από τον πατέρα των θεών -υπερδύναμη γαρ- είπε το «ναι» στον γάμο με τον κακομούτσουνο χωλό θεό. Σύζυγο με το ζόρι, σύνταγμα με το ζόρι, κάπου θα παρεκτρεπόταν το πράμα. Αντιδρώντας παρορμητικά η θεά, επέλεξε εραστή τον Άρη, τον θεό του πολέμου. Δυο γιούς απέκτησε μαζί του, τον Δείμο και τον Φόβο. Οι γιοι του παράνομου ζεύγους όπου οσφραίνονταν μάχες και αιματοχυσίες, ακολουθούσαν τον πατέρα τους. Τα γνωρίσαμε τα παιδιά αυτά και στον γενέθλιο τόπο της μητέρας τους. Βοήθησαν να καταληφθεί η βόρεια Κύπρος από την Τουρκία και να δημιουργηθεί το παράνομο τουρκοκυπριακό κράτος.

–Στο έργο σας το τραύμα, πέρα από ιστορικό γεγονός, εμφανίζεται κι ως σχεδόν βιολογική κατάσταση. Εξακολουθείτε να βλέπετε τη συγγραφή ως θεραπευτική διαδικασία; «Και βιολογική κατάσταση», ναι, είναι αυτό που λέω συχνά: το τραύμα με τον χρόνο που περνά, μέσα στη βαθιά πληγή πάλλει σαν μια δεύτερη καρδιά. Ναι, έχει θεραπευτικές ιδιότητες η συγγραφή. Βοηθάει στην εξωτερίκευση των συναισθημάτων, ο πόνος εκφορτώνεται, η λογική διορθώνεται και δημιουργείται στο παθόντα άνθρωπο έφεση προς συμβιβασμό. Η συγγραφή, νομίζω, σε κάνει καλύτερο άνθρωπο.

–Η χρονική και χωρική απόσταση από γεγονότα και βιώματα που τροφοδοτούν τα διηγήματα σάς κάνει πιο αυστηρό ή πιο τρυφερό απέναντι σ’ αυτά; Και τα δύο, αλλά κυρίως θα έλεγα με κάνει πιο αντικειμενικό. Όπως είπα, το τραύμα δεν επουλώνεται με τον χρόνο, αντιστέκεται, έχει όμως με το πέρασμά του κι ένα πλεονέκτημα: καταλαγιάζει το μίσος και το πάθος, οπότε τα γεγονότα τα βλέπεις χωρίς συναισθηματικές υπερβολές. Αυτό βοήθησε πολύ όταν έγραψα το πρώτο μου βιβλίο «Αναμνήσεις με πολλά κουκούτσια», 29 (!!!) χρόνια μετά το ‘74 όπου το θέμα είναι οι μάχες στην Κερύνεια και η τραγική αιχμαλωσία μου στις τουρκικές φυλακές. Έχω ένα μότο που λέω πάντοτε στα παιδιά όταν με καλούν στα σχολεία, για να αφηγηθώ τα γεγονότα της αιχμαλωσίας. «Δεν είναι που μισείς, είναι που πονείς». Προσπαθώ να φωτίσω στις νέες γενιές μια άγνωστη γωνιά της Ιστορίας με τα μάτια του απλού φαντάρου, χωρίς να φορτώνω τα γνωστά στερεότυπα και τις προκαταλήψεις.

–Υπάρχει στο βιβλίο κάτι που αρχικά ήταν κρυμμένο, κάποια αλήθεια που αναδύθηκε χωρίς να το σχεδιάσετε; Όχι ακριβώς κρυμμένο, παραγνωρισμένη αλήθεια μπορώ να πω. Στις πολεμικές συγκρούσεις είναι αδύνατον να μη γίνουν εγκλήματα τόσο από τους θύτες, όσο κι από τα θύματα. Στις μάχες με τους σκοτωμούς, τους βιασμούς, τις βαρβαρότητες, το μυαλό του ανθρώπου σαλεύει, μετατρέπεται σε άγριο αιμοβόρο θηρίο. Αρχές Οκτώβρη του 1974, μέσα στο χάος της συμφοράς, απένταρος βρέθηκα στη Λευκωσία κι ήθελα να επιστρέψω στη Λεμεσό. Ο μόνος τρόπος ήταν με οτοστόπ. Σταμάτησε ένα αυτοκίνητο. Ο οδηγός μ’ έπιασε κουβέντα και μου αφηγήθηκε την περιπέτειά του στις μάχες. Δεν έλαβα καθόλου υπόψιν την αφήγησή του, δε με εντυπωσίασε, δε με προβλημάτισε, γιατί δεν είχα διάθεση, μάζευα τα κομμάτια μου, με συνέπαιρνε η προσωπική συμφορά που ζούσα. Αυτό που μου διηγήθηκε ο οδηγός το σκέπτομαι σήμερα διαφορετικά και έντονα, το έκανα διήγημα με τίτλο «Τάμα σε μια καρδερίνα» σελ.55. Με προβλημάτισε όψιμα: «Πώς ένας καλός, ποιητικός χαρακτήρας ανθρώπου μπορεί στο τέλος να μετατραπεί σε δολοφόνο;».

–Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία οφείλει να παρηγορεί ή να ενοχλεί; Ποιο από τα δυο θα επιλέγατε; Η λογοτεχνία δεν πρέπει να ενοχλεί, ούτε να προσβάλλει. Να παρηγορεί και κυρίως να προβληματίζει. Να καλλιεργεί την ενσυναίσθηση κι ό,τι είναι σχετικό με την κυπριακή τραγωδία, να αφήνει αντιπολεμικά μηνύματα.