Πώς γράφεται ένα μουσικό έργο για το θέατρο; Πώς λειτουργεί η μουσική ως αφηγητής σε μια ιστορία; Ο συνθέτης Δημήτρης Ζαχαρίου, έχει γράψει τη μουσική για δεκάδες παραστάσεις θεάτρου, χορού και κινηματογραφικές ταινίες.

Λίγο πριν την πρεμιέρα της τελευταίας του δουλειάς για το έργο «Ο άνθρωπος που έσπασε τον Κώδικα» της Alpha Square, μιλάει για όλα αυτά που συνθέτουν έναν συνθέτη.

-Πώς λειτουργείς κάθε φορά που σου αναθέτουν τη μουσική μίας ταινίας ή μίας παράστασης;  Ξεκινώ πάντα από το κείμενο, χωρίς υπερβολικές αναλύσεις και με όσο το δυνατό πιο ανοιχτό μυαλό γίνεται. Προσπαθώ να το διαβάσω ως θεατής, όχι ως συνθέτης. Στη συνέχεια, μέσα από συζητήσεις με τον ή τη σκηνοθέτη, καταλήγουμε σε μια κοινή κατεύθυνση. Αυτή η κατεύθυνση δεν είναι ποτέ κάτι απόλυτα συγκεκριμένο· είναι περισσότερο μια αίσθηση, μια ατμόσφαιρα που μένει στο πίσω μέρος του μυαλού μου. Όταν ξεκινώ να γράφω, λειτουργώ σχεδόν αποκλειστικά ενστικτωδώς. Δεν σκέφτομαι τεχνικά εκείνη τη στιγμή. Όταν ολοκληρώσω τη σύνθεση, αφήνω λίγο χρόνο να περάσει για να μπορέσω να επιστρέψω σ’ αυτήν σαν τρίτος. Τότε είναι που θα κάνω μικρές διορθώσεις. Η ουσία όμως έχει ήδη ειπωθεί από το ένστικτο.

– Η επόμενη θεατρική σου συνεργασία είναι «Ο άνθρωπος που έσπασε τον Κώδικα» της Alpha Square. Περί τίνος πρόκειται; Το έργο ακολουθεί τη ζωή του Άλαν Τούρινγκ μαθηματικού, κρυπτογράφου, πατέρα της επιστήμης των ηλεκτρονικών υπολογιστών και της τεχνητής νοημοσύνης. Ο ρόλος του στην αποκρυπτογράφηση του κώδικα Enigma υπήρξε σημαντικός παράγοντας για την επίσπευση του τέλος του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου. Το έργο κινείται μέσα στον χρόνο και ανάμεσα στους δύο κόσμους του Τούρινγκ, τον μαθηματικό και τις εμπειρίες που στιγμάτισαν τη ζωή του.

-Πώς το προσεγγίζεις μουσικά; Η μουσική έρχεται να συνδυάσει τους δύο αυτούς κόσμους και να διεισδύσει όσο πιο βαθιά μπορεί στον εσωτερικό του κόσμο που είναι αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο. Το μουσικό του μοτίβο είναι λιγομίλητο με πλούσια αρμονία όπως ήταν και ο ίδιος ως ιδιοσυγκρασία. Ένας κόσμος γεμάτος εσωτερική φωτιά και λάβα, και ταυτόχρονα ένας άνθρωπος απόμακρος.

-Σε κάθε θεατρική σεζόν γράφεις τη μουσική για αρκετές παραστάσεις. Πώς αντιμετωπίζεις κάθε φορά το υλικό; Υπάρχει «μέθοδος» ή κάθε έργο απαιτεί διαφορετική προσέγγιση; Κάθε έργο απαιτεί εντελώς διαφορετική προσέγγιση όχι μουσικά αλλά προσωπικά. Η μεθοδολογία την σύνθεσης για μένα δεν είναι τεχνική αλλά πηγάζει από την προσωπική επαφή με τους σκηνοθέτες. Είναι πιο σημαντικό να κατανοήσεις το όραμα του έργου παρά να σκεφτείς τη σειρά που θα μπουν οι νότες. Επίσης, είναι εξίσου σημαντική η ικανότητα να γνωρίζεις και να αντιλαμβάνεσαι ότι η μουσική είναι ακόμη ένα λιθαράκι μέσα στην παράσταση και όχι η πρωταγωνίστρια. Δεν υπάρχει χώρος για εγωϊσμό στην τέχνη.

-Αν παρακολουθήσει κανείς τις παραστάσεις σου ανακαλύπτει πόσο μεγάλη μουσική γκάμα διαθέτεις. Κάθε σου σύνθεση υπηρετεί την εκάστοτε παράσταση και φαίνεται κάθε φορά να «μιλάς» τη γλώσσα του έργου. Αυτή είναι η αποστολή του συνθέτη; Για μένα ναι, αυτή είναι η μόνη αποστολή του συνθέτη στο θέατρο. Όπως είπα και πριν είναι η αντίληψη, η κατανόηση και η τριβή με τους σκηνοθέτες που βοηθά να δουλέψει αρμονικά και όχι εγωιστικά η μουσική στην παράσταση. Όταν υπάρχει εμπιστοσύνη, η μουσική βρίσκει τη θέση της με φυσικότητα, χωρίς να επιβάλλεται.

-Ποιες οι ιδιαιτερότητες της σύνθεσης για θεατρικές παραστάσεις; Οι θεατρικές παραστάσεις είναι ένας ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται από παράσταση σε παράσταση. Χρειάζεται «χειρουργική» αντιμετώπιση στη μουσική σύνθεση για να εξελιχθεί οργανικά μαζί με την παράσταση. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η αμεσότητα του θεάτρου που πρέπει να προφυλάσσεται από όλους τους συντελεστές. Αν δουλέψουν όλα σωστά τότε είναι ένας ανθρώπινος οργανισμός φτιαγμένος λειτουργικά τέλειος με γλυκά ελαττώματα.

-Ο κινηματογράφος έχει άλλες «προδιαγραφές»; Ο κινηματογράφος είναι εντελώς διαφορετικός και ταυτόχρονα ο τρόπος αντιμετώπισης ο ίδιος. Είναι και εδώ πολύτιμη και απαραίτητη η προσωπική επαφή και η ανταλλαγή απόψεων με τους συντελεστές. Η μεγάλη διαφορά είναι ότι σε μια ταινία η μουσική δεν έχει ταβάνι στο μέγεθός της, όπως το θέατρο που σου δίνει μια άλλη ελευθερία στη γραφή. Μπορεί να αναπτυχθεί πιο ελεύθερα σε επίπεδο κλίμακας και έντασης. Αυτό σου δίνει μια διαφορετική ελευθερία, αλλά ταυτόχρονα εμπεριέχει και μεγαλύτερη ευθύνη.

-Εσένα σου έχει συμβεί να αγαπήσεις μια ταινία από τη μουσική της; Ή αντίθετα η μουσική να σε εμποδίσει να μπεις μέσα στην ιστορία και να διεισδύσεις στο συναίσθημα; Σε μικρότερη ηλικία δεν μπορούσα να απολαύσω μια ταινία ως θεατής, λόγω της υπερανάλυσης που έκανα στη μουσική της. Ευτυχώς, με τα χρόνια το ξεπέρασα. Το ίδιο ίσχυε γενικότερα με τη μουσική στη ζωή μου. Στο πανεπιστήμιο μαθαίνεις να αναλύεις και να κατανοείς αυτό που ακούς σε ένα άλλο επίπεδο, διαφορετικό από τον μέσο ακροατή, και συνεχίζεις να το κάνεις γιατί έτσι μαθαίνει κάποιος μουσική. Για να γίνεις όμως δημιουργικός μουσικός πρέπει να ξεχάσεις ό,τι ξέρεις όταν γράφεις ή παίζεις μουσική. Τότε θα είσαι ελεύθερος να απολαύσεις κι εσύ μια ταινία, ένα τραγούδι ένα μεγάλο κλασικό έργο κι ένα νυχτερινό τζαζ σόλο. Ναι, αγάπησα πολλές ταινίες για τη μουσική τους και με τα χρόνια τις αγάπησα ξανά για τα κάδρα τους, τις ερμηνείες, την απλότητα ή την πολυπλοκότητα τους, για τα συναισθήματα που μου προκάλεσαν.

-Ποιος είναι ο ρόλος της μουσικής στην αφήγηση ενός έργου; Η μουσική είναι ο υπόγειος αφηγητής δεν λέει απαραίτητα την ιστορία, αλλά αποκαλύπτει όσα δεν λέγονται. Ενώνει στιγμές, γεφυρώνει συναισθήματα, δημιουργεί υποσυνείδητες διαδρομές για τον θεατή. Αν χρησιμοποιηθεί σωστά, μπορεί να αλλάξει εντελώς τον τρόπο που βιώνεται μια σκηνή χωρίς καν να γίνει αντιληπτή.

-Σου αρέσει αυτή η συμπόρευση της τέχνης σου με άλλες τέχνες – το θέατρο, τον χορό, τον κινηματογράφο; Μ’ αρέσει πολύ η συμπόρευση με άλλες τέχνες λόγω της ανθρώπινης επαφής. Όσο περνάνε τα χρόνια και η κοινωνία μας γίνεται όλο και πιο ατομικιστική και μοναχική, με ιντρικάρει ακόμη περισσότερο. Το να δημιουργήσεις ένα έργο με κοινό σκοπό και όραμα, μέσω εμπιστοσύνης αγάπης και κατανόησης, είναι μαγικό.

-Ποιο ήταν το σημαντικότερο σχόλιο ή κριτική που άκουσες για τη μουσική σου; Για μένα είναι πολύ σημαντική μια εμπεριστατωμένη άποψη γιατί δεν άρεσε η μουσική μου ή τι θα έκαναν διαφορετικό. Συνήθως οδηγεί σε ενδιαφέρουσες συζητήσεις.

-Πώς θα περιέγραφες το προσωπικό σου μουσικό ύφος; Η πιο κοντινή περιγραφή που θα μπορούσα να δώσω είναι «εμμονικά μινιμάλ». Μ’ αρέσει πολύ η επανάληψη, τη βρίσκω τρομερά ενδιαφέρουσα. Ένα μοτίβο που τρέχει μέσα στον χρόνο και αλλάζει αργά και σταθερά, δημιουργεί ένα αλλόκοτο συναίσθημα οικειότητας και ψυχεδελικής εμπειρίας.

-Ποια ήταν τα μουσικά σου ερεθίσματα μεγαλώνοντας; Η σχέση μου με τη μουσική ξεκίνησε μοιραία από το σπίτι. Οι μουσικές εμπειρίες που μοιράστηκα με τους κολλητούς μου μεγαλώνοντας, τα ρεμπέτικα που τραγουδούσε η μάνα μου στο σπίτι, η εμμονή του πατέρα μου να αποκτήσει και να ακούει με τις ώρες τα σπάνια βινύλιά του από όλες τις χώρες, με σημάδεψαν βαθιά. Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον μουσικά πολυσυλλεκτικό. Έπαιζαν όλη μέρα βινύλια από παραδοσιακές μουσικές, τζαζ, ροκ, έντεχνα, άτεχνα, ένα κράμα που ακόμη με ακολουθεί. Σίγουρα είναι ο λόγος που ποτέ δεν κόλλησα σε ένα συγκεκριμένο μουσικό ύφος.

-Η μουσική ήταν ένα από τα μέλη της οικογένειας, δηλαδή; Ναι, χωρίς καμία αμφιβολία. Δεν ήταν απλώς κάτι που υπήρχε στο σπίτι. Ήταν τρόπος ζωής, τρόπος επικοινωνίας, τρόπος έκφρασης. Ο πατέρας μου είναι συλλέκτης βινύλιων και κιθαρίστας και η μητέρα μου τραγουδίστρια. Μεγάλωσα σ’ ένα ανοιχτό σπίτι με φίλους να μπαινοβγαίνουν να παίζουν μουσική, να πίνουν να καπνίζουν να απολαμβάνουν την κάθε στιγμή. Να συζητούν έντονα για πολιτικά να σιγοτραγουδούν οικείες γλυκόπικρες μελωδίες, να πίνουν κρασί, μπίρες, ούζα, ουίσκια.

-Και τι σε οδήγησε στη σύνθεση; Ήταν μια επιθυμία που είχα από μικρός μια ανάγκη κατανόησης του ήχου και των χρωμάτων.

-Πώς αξιολογείς τη σημερινή κυπριακή καλλιτεχνική παραγωγή; Υπάρχει πολύ ταλέντο και ενδιαφέρουσες φωνές. Αυτό που χρειάζεται, όπως παντού, είναι στήριξη, χώρος και χρόνος για να εξελιχθούν.

-Ποιος είναι ο ρόλος της τεχνολογίας στη σύνθεση σήμερα; Με την τεχνητή νοημοσύνη μπορεί οποιοσδήποτε να δώσει κάποιες παραμέτρους και να δημιουργήσει ένα τραγούδι σε δευτερόλεπτα και κάποιες φορές μάλιστα να είναι κι ενδιαφέρον το αποτέλεσμα. Επίσης, μπορείς να δώσεις ένα μοτίβο και ΤΝ να το αναπτύξει, να το ενορχηστρώσει και λοιπά. Με τα χρόνια, λογικά, θα εξελιχθεί πολύ περισσότερο και θα κάνει και πολλά άλλα. Προσωπικά, δεν τη χρησιμοποιώ. Αισθάνομαι ότι στη μουσική αυτό που μ’ ενδιαφέρει είναι η ανθρώπινη επαφή, η προσωπική ανακάλυψη, το ταξίδι.

-Ωστόσο, η ψηφιακή εποχή αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη μουσική;  Η ψηφιακή εποχή και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλάζουν σίγουρα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη μουσική. Είναι συνήθως συνδεδεμένη η μουσική με κάποιο viral reel ή trend. Αυτό αλλάζει τον τρόπο που ακούμε μουσική σε πιο αποσπασματικό, πιο γρήγορο και με τη συνοδεία εικόνας.

-Ποια συμβουλή θα ήθελες να σου είχαν δώσει όταν ξεκινούσες; Κάνε όσα λάθη μπορείς απλά προσπάθησε να μην τα επαναλαμβάνεις συνεχώς.

  • INFO Το έργο «Ο άνθρωπος που έσπασε τον κώδικα» παρουσιάζεται από 15 Μαΐου σε σκηνοθεσία Ελένης Αναστασίου από την Alpha Square στην αίθουσα Μελίνα Μερκούρη στη Λευκωσία και τον Ιούνιο θα περιοδεύσει σε Λάρνακα, Λεμεσό, Πάφο. Εισιτήρια: ticketmaster.cy & ACS Courier

Ελεύθερα. 24.06.2026