Στις 10 Φεβρουαρίου 2024, συναντήθηκα για τελευταία φορά με τον φίλο μου ψυχοθεραπευτή Σώτο Μιχαήλ. Ήμασταν προσκεκλημένοι της Ειρήνης Ευδόκα (φωτογραφία) για να τιμήσουμε τη μνήμη του συζύγου της ψυχίατρου Τάκη Ευδόκα, με αφορμή την τέταρτη επέτειο του θανάτου του.
Σε λιγότερο από ένα μήνα μετά, έφυγε για πάντα και ο Σώτος. Στον επικήδειο λόγο του στην κηδεία του Τάκη Ευδόκα στις 15 Φεβρουαρίου 2020, ο Σώτος είχε αναφερθεί στο βιβλίο του Ευδόκα «Το τέλος ή η αρχή», που ασχολείται με τη διερεύνηση του αρχετύπου του θανάτου, που βέβαια συνδέεται στενά, με την προσωρινότητα της ζωής…«Αγαπημένε φίλε Τάκη – είπε ο Σώτος – βρισκόμαστε σήμερα παράλληλα στο Τέλος και στην Αρχή. Να ξέρεις ότι το έδαφος που καλλιεργούμε εμείς σήμερα στη ψυχοθεραπεία στην Κύπρο για την αυριανή γενεά, είναι αυτό που εσύ όργωσες χθες και μας έδωσες. Να ξέρεις ότι πάντα θα είσαι ζωντανός μέσα μας…».
Σε μια από τις συνεντεύξεις που πήρα από τον Σώτο Μιχαήλ τα τελευταία δέκα χρόνια της γνωριμίας και της φιλίας μας, τον είχα ρωτήσει, ποια είναι η μεγαλύτερη ικανοποίηση ενός ψυχοθεραπευτή, σε σχέση με τη δουλειά του; «Η εμπιστοσύνη και οικειότητα που του επιτρέπει ο θεραπευόμενος», μου είπε και πρόσθεσε: «Επίσης, όταν ο θεραπευόμενος αρχίζει βιωματικά ν’ αναγνωρίζει τον κρυμμένο εαυτό του και να πλησιάζει το τέλος της θεραπευτικής πορείας.
Ο λόγος που ένας άνθρωπος βρίσκεται στο γραφείο του ψυχοθεραπευτή, είναι για να φτάσει στο σημείο να μην χρειάζεται να είναι εκεί. Οι δύο συνοδοιπόροι, μαζί αρχίζουν, μαζί πορεύονται και μαζί αποφασίζουν ότι τελειώνουν το ταξίδι τους».
Σκέφτομαι τώρα, δέκα μέρες μετά τον θάνατο του Σώτου, αυτό που είπε στον επικήδειο λόγο της η Έμμα Μιχαήλ για τον πατέρα της, ότι «δεν ήταν τέλειος, αλλά αγαπούσε άνευ όρων…». Σκέφτομαι ότι η αγάπη που δίνεις και παίρνεις, μπορεί κάποτε να μην κάνει το ταξίδι τόσο…τέλειο, αλλά σίγουρα το κάνει πάντα, πιο συναρπαστικό. Κι έτσι νομίζω ταξίδεψε ο Σώτος Μιχαήλ!
