Ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει πως η Αμερική πρέπει να γίνει ξανά μεγάλη. Το μανιφέστο του κυβερνώντος Αδέλφια της Ιταλίας της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι μιλά για την ανάγκη η χώρα να στραφεί και να κρατήσει την ένδοξη κληρονομιά της. Ο Ταγίπ Ερντογάν δεν χάνει ευκαιρία να μιλά για τη μεγαλειώδη ιστορία της Τουρκίας.
Τι κοινό έχουν όλοι αυτοί και μαζί τους όπως και πολλοί άλλοι πολιτικοί και κόμματα; Ότι στρέφονται με ένα ιδιαίτερο τρόπο στο παρελθόν και ότι επιθυμούν να έρθουν πίσω οι «παλιές καλές εποχές». Και περιγράφουν καταστάσεις, που τα πάντα ήταν πιο όμορφα, οι κοινωνίες ήταν πιο ποιοτικές και ηθικές και η ζωή είχε νόημα.
Η νοσταλγία σχεδόν πάντα εμπεριέχει ένα εξωραϊσμό του παρελθόντος. Κοιτώντας από την απόσταση του χρόνου τείνουμε να ξεχνούμε τα δυσάρεστα και να θυμόμαστε κυρίως τα ευχάριστα.
Ένας Ρώσος διανοούμενος σχολίαζε πόσο αστείους έβρισκε τους φίλους που επέμεναν πόσο καλύτερη ήταν η ζωή τους επί Σοβιετικής Ένωσης. «Ήμασταν νέοι, νιώθαμε πως έχουμε όλο το μέλλον μπροστά μας. Πίναμε, πηγαίναμε από πάρτι σε πάρτι, κάναμε σεξ χωρίς να μας νοιάζει τίποτα. Σήμερα όταν συναντιόμαστε μετρούμε ποιοι έχουν πεθάνει, μιλούμε για τις αρρώστιες μας και κάνουμε διαγωνισμό ποιος πίνει τα περισσότερα χάπια. Ε, φυσικά και τότε η ζωή μας ήταν καλύτερη».
H νοσταλγία, είπε ο νευροεπιστήμονας Τσάραν Ρανγκανάθ, είναι δυνατό να αποτελέσει πολιτικό εργαλείο. Μπορεί μεν να είναι καλή όταν η ανάμνηση θετικών γεγονότων μας κάνει να αισθανόμαστε καλύτερα, αλλά είναι κακή όταν η άποψη για ένα ωραιοποιημένο παρελθόν διαστρεβλώνει την άποψή μας για το παρόν.
Και αυτό είναι κάτι που φροντίζουν να το εκμεταλλευτούν οι αυταρχικοί πολιτικοί, ιδιαίτερα σε δύσκολες χρονικά συγκυρίες. Κάνουν συνειδητή προσπάθεια να κερδίσουν από τη νοσταλγία, διαστρεβλώνοντας την ιστορία για να χειραγωγήσουν τους ανθρώπους. Παρουσιάζουν ένα σκοτεινό παρόν γεμάτο προβλήματα και το αντιπαραβάλλουν με ένα λαμπερό παρελθόν, όπου η ζωή ήταν καλύτερη. Και φυσικά υπόσχονται πως μόνο αυτοί μπορούν να φέρουν πίσω τις «παλιές καλές μέρες».
Η χρήση της νοσταλγίας στην πολιτική είναι επομένως, στρατηγική Και το γεγονός πως όσοι την χρησιμοποιούν φαίνεται να εξαργυρώνουν στις εκλογικές αναμετρήσεις αποδεικνύει πως είναι ένα χρήσιμο εργαλείο. Αλλά την ίδια στιγμή είναι και μια επικίνδυνη μέθοδος συσκότισης και παραπληροφόρησης.
Τα εκλογικά μανιφέστα συνήθως περιέχουν υποσχέσεις για το μέλλον. Οι αυταρχικοί ηγέτες δίνουν υποσχέσεις για το παρελθόν. Υποσχέσεις που δεν θα τηρηθούν όχι μόνο γιατί το εξωραϊσμένο παρελθόν που οραματίζονται δεν υπήρξε ποτέ, αλλά κυρίως γιατί η ζωή δεν γυρίζει πίσω αλλά πηγαίνει μπροστά.
