Πρόσφατα επισκέφτηκα την Κωνσταντινούπολη, μια όμορφη πόλη των 17 εκατομμυρίων Τούρκων. Τα περισσότερα αξιοθέατα είναι ελληνικής προέλευσης και κατασκευής: η Αγία Σοφία, ο Ιππόδρομος, το Πατριαρχείο και οι πολλές εκκλησίες της Πόλης, τα πανύψηλα τείχη, τα αρχοντόσπιτα του Βοσπόρου κ.ά. Ως γνωστό η Κωνσταντινούπολη έπεσε στα χέρια του Τούρκου πορθητή Μωάμεθ στις 29 Μαΐου 1453. Η άλλοτε κραταιά βυζαντινή αυτοκρατορία, πέραν των 1000 ετών, είχε τότε συρρικνωθεί κυριολεκτικά μέσα στα τείχη με ελάχιστους υπερασπιστές (κάτω των 5000). Στη μεγαλύτερη της έκταση διοικούσε εδάφη που περιλάμβαναν τα Βαλκάνια, την ιταλική χερσόνησο, τη Μικρά Ασία, τη Συρία, τη Παλαιστίνη, την Αίγυπτο, τη σημερινή Τυνησία, μικρό τμήμα της Λιβύης, της Αλγερίας, του Μαρόκο και νότιες περιοχές της Ιβηρικής χερσονήσου και της Κριμαίας.

Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, προέκυψε αρχικά ως Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία όταν ο Κωνσταντίνος (μετέπειτα Μέγας) αποφάσισε να μεταφέρει την πρωτεύουσα από τη Ρώμη στο Βυζάντιο που μετονομάστηκε Κωνσταντινούπολη (εγκαίνια 11 Μαΐου 330 μ.Χ.). Προηγουμένως ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Διοκλητιανός (293 μ.Χ) διαμοίρασε την αυτοκρατορική εξουσία σε τέσσερις συναυτοκράτορες (τετραρχία), ο καθένας από τους οποίους διοικούσε μία μεγάλη γεωγραφική και διοικητική περιφέρεια. Όπως ήταν αναμενόμενο άρχισαν οι διαμάχες μεταξύ των διοικητών με αποτέλεσμα να επικρατήσει ο Κωνσταντίνος (324).Το δυτικό ρωμαϊκό κράτος αποδυναμώθηκε με τις εσωτερικές διαμάχες και κατέρρευσε (476).

Οι εσωτερικές διαμάχες όμως συνέτειναν στην κατάρρευση τελικά και της κραταιάς βυζαντινής αυτοκρατορίας, που τότε είχε παραμείνει η σκιά της παλιάς Αυτοκρατορίας, πολλά χρόνια μετά (1453 μ.Χ.). 

«… σαν μισούνται ανάμεσό τους δεν τους πρέπει η λευτεριά …» έγραψε ο Διονύσιος Σολωμός.
Σημαντική λεπτομέρεια της πτώσης της Πόλης που καταδεικνύει ότι ούτε τις κρίσιμες ώρες της πολιορκίας από τον Μωάμεθ δεν υπήρχε ομόνοια και ομοφωνία για το κοινό καλό καταγράφηκε από τον Φραντζή στο «Χρονικό της Άλωσης». Γνωρίζουμε ότι καθοριστικό ρόλο για την πτώση της Πόλης έπαιξε μια νέα εφεύρεση, το μεγάλο κανόνι των Οθωμανών. Το είχε κατασκευάσει ένας επιδέξιος τεχνίτης ουγγρικής καταγωγής και είχε μήκος οκτώ μέτρων εκτοξεύοντας πέτρινα βλήματα βάρους περίπου 400 κιλών. Το οθωμανικό πυροβολικό είχε συνολικά άλλα 70 μικρότερα πυροβόλα. Σύμφωνα με τις πηγές ο τεχνίτης πρότεινε πρώτα στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο να του πουλήσει την εφεύρεσή του, αλλά ο αυτοκράτορας δεν μπόρεσε να συγκεντρώσει το ποσό των χρημάτων που του ζητούσε οπότε αυτός αποτάθηκε στον Μωάμεθ που τον ικανοποίησε αμέσως. Το κανόνι κτυπούσε συνεχώς τα πελώρια τείχη της Πόλης που μέχρι τότε ήταν απόρθητα προκαλώντας τεράστια ζημιά κάθε φορά.

Ο πλούσιος Λουκάς Νοταράς διορίστηκε Μέγας Δούκας από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο σε μια προσπάθεια να συμφιλιώσει τις δύο παρατάξεις (ενωτικούς-ανθενωτικούς, ένωση εκκλησιών, Πάπας). Ο διορισμός του προκάλεσε αντιδράσεις και στις δύο παρατάξεις. Με μεγάλο φανατισμό ο Νοταράς είχε πει: «Κάλλιο σαρίκι τούρκικο παρά τιάρα παπική».

Ο Νοταράς υπήρξε μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα που πολέμησε στην πολιορκία αλλά ακόμα και εκεί διαφώνησε με τον γενναίο υπερασπιστή διοικητή της άμυνας, Ιουστινιάνη, δημιουργήθηκε επεισόδιο και αντάλλαξαν βρισιές. Επέζησε της άλωσης αλλά έχασε τους δύο γιούς του στην πολιορκία. Πρόλαβε και φυγάδευσε τις κόρες του (μεγάλη κόρη, Άννα Νοταρά) στο εξωτερικό μαζί με μέρος του πλούτου του. Μετά την κατάληψη συνάντησε το Σουλτάνο Μωάμεθ, ο οποίος τον είδε ευνοϊκά και τον προόριζε για διοικητή της Κωνσταντινούπολης. Όταν μετά, ο Μωάμεθ τον επισκέφθηκε αιφνιδιαστικά στο πλουσιόσπιτο του, όπου βρισκόταν με τη γυναίκα του και τον 14χρονο γιό του, εντυπωσιάστηκε από την αρρενωπή ομορφιά του νεαρού και ζήτησε από τον πατέρα του να του τον παραχωρήσει. Ο Νοταράς έντρομος αρνήθηκε προτείνοντας του το χρυσό που είχε κρύψει. Ο Φραντζής αναφέρει ότι ο Νοταράς ως διαχειριστής του αυτοκρατορικού ταμείου φρόντισε να αποκρύψει από τον Παλαιολόγο αρκετό χρυσό με το οποίο προσπάθησε στη συνέχεια να εξαγοράσει την ευμένεια του Μωάμεθ. Αυτό εξόργισε περισσότερο τον Μωάμεθ διότι γνώριζε ότι ο Κωνσταντίνος είχε προσπαθήσει να αγοράσει το κανόνι αλλά δεν εξασφάλισε το αναγκαίο ποσό ενώ ο Νοταράς είχε κρυμμένο χρυσό. Ο Μωάμεθ διέταξε να αποκεφαλιστούν μπροστά στο Νοταρά πρώτα ο γιος και η σύζυγος και μετά ο ίδιος (3/6/1453), λίγες μόνο μέρες μετά την άλωση. Κατά μερικούς ο γιος γλύτωσε και κατάληξε στα ιδιαίτερα του Σουλτάνου.

Ακόμα και όταν αντιμετώπιζαν τον κίνδυνο της κατάληψης δεν ομονοούσαν.

Τώρα που τα θυμήθηκα αυτά;

Και σε μας, 50 χρόνια μετά από μια εθνική τραγωδία μαλώνουν οι Γριβικοί και οι Μακαριακοί και γίνονται συζητήσεις ακόμα για ποιος φταίει για το Κραν Μοντανά.

Κάποιος είπε ότι η ιστορία διδάσκει ή μήπως όχι;