Πώς απαντάς σε ερώτηση παιδιού για τον πόλεμο που εξελίσσεται στη γειτονιά μας; Πώς διδάσκεις την ειρήνη και τον πόλεμο στους έφηβους; Ποια γραμμή ακολουθείς;
Τους λες ότι ο πόλεμος είναι ο πατέρας των πάντων όπως λέει ο Ηράκλειτος; Διδάσκεις με περηφάνια ότι ο δε πόλεμος… βίαιος διδάσκαλος ή ακόμη ότι ο πόλεμος είναι σχολείο αρετής; εξηγείς ότι όλοι οι πόλεμοι γίνονται για την απόκτηση χρημάτων, όπως λέει ο Πλάτωνας; Μαθαίνεις στους μαθητές νεράκι τα γνωμικά των αρχαίων ημών προγόνων, τα αναρτάς στην πινακίδα της τάξης, κολλώντας δίπλα το δικό μας Δεν ξεχνώ και Αγωνίζομαι και Διεκδικώ και τελείωσες;
Οι Ρωμαίοι έλεγαν Si vis pacem para bellum… δηλαδή αν θες ειρήνη να ετοιμάζεσαι για πόλεμο! Τολμάς να εξηγήσεις ότι το πλεονέκτημα στον πόλεμο δεν το δίνουν τα όπλα, αλλά τα χρήματα; Και τι απαντά ο έρμος ο δάσκαλος όταν ένα παιδάκι από την απέναντι Λατάκεια ή τη Χόμς ή τη Χάμα ή τη Γάζα του λέει μα… εμείς κύριε δεν έχουμε χρήματα!
Αυτή τη βδομάδα μου δόθηκε η ευκαιρία να μιλήσω για την Αμμόχωστο, μπροστά σ’ ένα ακροατήριο που στη μεγάλη του πλειοψηφία αποτελείτο από εκπαιδευτικούς. Αφού έμπλεξα το εγκώμιο της πόλης μου, αφού εξήγησα την απίστευτη αρχαία και σύγχρονη ιστορία της, αφού τόνισα ότι ποτέ δεν έπεσε η πόλη, αλλά με τη σύμφωνη γνώμη και το δημόσιο συμφέρον των δημοτών της «παραδόθηκε» για να σωθεί, ανάλυσα όσο καλύτερα μπορούσα την ανάγκη που έχουμε να προετοιμάσουμε τη νέα γενιά για τα δύσκολα που έρχονται.
Μια κυρία απ’ το ακροατήριο είπε ότι σήμερα τον ρόλο των τειχών μιας πόλης αναλαμβάνει η γνώση. Γνώση στην περίπτωση της Αμμοχώστου είναι να εξηγήσουμε ότι το θαύμα που λέγεται μεσαιωνική Αμμόχωστος δεν οφείλεται μόνον στον ντόπιο ορθόδοξο πληθυσμό που ήταν, ναι, η πλειοψηφία. Οφείλεται και σε μεγάλο βαθμό σε όλο αυτόν το κόσμο που ήρθε αχάραγα στην αριστερή μας παρειά όταν ο Άραβας Σαλαδίν κατάκτησε την Ιερουσαλήμ, την τότε πόλη των πόλεων. Όχι μόνον οι κατατρεγμένοι άραξαν νύχτα στην αγκαλιά της Αμμοχώστου, αλλά και οι πλούσιοι και οι έμποροι, και τα μωρά και οι γέροι… Όλοι ήρθαν, όπως ήρθαν αυτή τη βδομάδα οι καραβιές από τη Βηρυτό… Κανείς δε φεύγει από τον τόπο του εκτός και αν απειλείται η ζωή του.
Αυτός ο άγνωστος κόσμος, που μιλούσε άλλη γλώσσα βοήθησε να γίνει η Αμμόχωστος η πόλη για την οποία οι ξένοι που την επισκέπτονταν έγραφαν ότι «δεν τολμούσαν να μιλήσουν για τα πλούτη της». Τι τεράστια ευκαιρία γνώσης για να δούμε με «ανοιχτά μάτια» το θέμα της μετανάστευσης που ταλανίζει τόσο τους ανασφαλείς και ανιστόρητους του τόπου.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης ρώτησα τους εκπαιδευτικούς με ποιο τρόπο ετοιμάζουν τα παιδιά για την πολυπόθητη ειρήνη που θα μπορούσε να έρθει μέσα από την επανένωση του τόπου. Μου είπαν για τις προσπάθειές τους, μου είπαν για τις συγκινητικές στιγμές όταν παιδάκια προσφύγων εξιστορούσαν αυτά που έμαθαν από τους πρόσφυγες γονείς τους. Όμως, στον σημερινό απόλυτα εικονικό κόσμο που ζούμε, πώς θα βιώσει ένα παιδί το άλλο μισό του τόπου μας αν δεν έχει την εμπειρία οπτικής επαφής; Πέστε τους ότι θέλετε για τον Άγιο Ιλαρίωνα. Αυτό που θα συγκρατήσει δια το υπόλοιπο του βίου του είναι η στιγμή που θα σταθεί μέσα στο κάστρο και που θα το αγγίξει ως μέρος της πατρίδας του.
Θεωρώ ότι η παρωχημένη σημερινή παιδεία αποστερεί από την εκπαίδευση «τη ζώσα εμπειρία», το μεγαλύτερο εργαλείο μάθησης. Τα παιδιά μας κρατούν στην άκρη του χεριού τους τον κόσμο όλο, μπορούν να δουν εικόνες του κάστρου αν θέλουν. Εκατομμύρια εικόνες κατακλύζουν τα μυαλά τους. Ζούμε εν μέσω εικόνων, κενών λόγων, πεπαλαιωμένων αφηγημάτων, και εύκολων και εύηχων συνθημάτων. Ζούμε την εικονική πραγματικότητα ενός κόσμου δίπλα μας που καταστρέφεται καθημερινά, και αυτό πρέπει να μας κάνει ν’ ανησυχήσουμε πάρα πολύ και για τον δικό μας μικρόκοσμο.
Ποια είναι η επίσημη πολιτική της παιδείας μας σήμερα εκτός του κενού περιεχομένου γνωστού συνθήματος που αναιρεί εαυτόν, από τη στιγμή που το παιδί δεν ξέρει. Τι άλλο μπορούμε να κάνουμε για να προετοιμάσουμε τον κόσμο για ειρήνη και όχι πόλεμο. Να μάθουμε τη γλώσσα ο ένας του άλλου. Να τους μιλήσουμε για τα κοινά μας φαγητά, τις παραδόσεις, τις κοινές λέξεις στις αμφότερες διαλέκτους μας. Τι προσπάθειες καταβάλλει η παιδεία μας για να δείξει στα παιδιά περισσότερο αυτά που μας ενώνουν παρά αυτά που μας διαχωρίζουν- εξ’ υπαιτιότητας βέβαια άλλων;
Δύσκολο επάγγελμα να είσαι δάσκαλος σήμερα και να πρέπει να εξηγήσεις ότι ο πόλεμος δεν είναι πια σώμα με σώμα, ούτε αυτό που απεικονίζεται στους αμφορείς της αρχαιότητας. Ποιος τολμά να εξηγήσει σήμερα τι ήταν αληθινά ο Τρωικός Πόλεμος, πόσο πατριώτης ήταν ο Έκτορας και πόσο ο Αγαμέμνονας; πώς εξηγείς τη διαφορά ανάμεσα σε εμφύλιο πόλεμο και κανονικό; Και τι σημαίνει σήμερα κανονικός πόλεμος. Πώς το Ιράν που απέχει από το Ισραήλ μπορεί να ρίξει τους πυραύλους του και ν’ αφανίσει τον τόπο, αλλά και τανάπαλιν;
Ελεύθερα, 6.10.2024
