Όσο λιγότερο κυβερνά μια κυβέρνηση, τόσο καλύτερη κυβέρνηση είναι.
Όταν δύο πολίτες θέλησαν να ανοίξουν ένα πανό με σύνθημα υπέρ της Κυπριακής Δημοκρατίας, και μάλιστα στην παρέλαση της επετείου ιδρύσεώς της, τι κακό έκαναν; Σύμφωνα με το Σύνταγμα, κανείς δεν συλλαμβάνεται αν δεν υπάρχει αδίκημα: «Ουδείς κηρύσσεται ένοχος οιουδήποτε αδικήματος λόγω πράξεως ή παραλείψεως μη συνιστώσης αδίκημα συμφώνως τω νόμω» (12.1). Επίσης: «Έκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ’ οιονδήποτε τρόπον εκφράσεως […] την ελευθερίαν της γνώμης, της λήψεως και μεταδόσεως πληροφοριών και ιδεών άνευ επεμβάσεως οιασδήποτε δημοσίας αρχής» (19.1-2). Οζ Καραχάν και Γιώργος Τάττης παραπέμφθηκαν σε δίκη στις 18 Νοεμβρίου με τις συνήθεις κατηγορίες που εφευρίσκουν οι αστυνομικοί: «Ο λόγος που συνελήφθησαν ήταν για τη συμπεριφορά τους, δηλαδή διέπραξαν ποινικά αδικήματα. Το σπρώξιμο αστυνομικού θεωρείται επίθεση, δεν είπαμε ότι συνελήφθησαν για το πανό. Τα αδικήματα που κατηγορήθηκαν γραπτώς ήταν για ανησυχία, επίθεση και εξύβριση», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Αστυνομίας – με άλλα λόγια… ανάρμοστη συμπεριφορά. Αλλά αν οι αστυνομικοί δεν προσπαθούσαν χωρίς λόγο να τους πάρουν το πανό διά της βίας και να τους διώξουν, δεν θα «ανησυχούσε» κανείς – άρα ποιος επιτέθηκε σε ποιον; Οι δύο υπερασπίστηκαν το νόμιμο δικαίωμά τους, το οποίο παραβίασαν αυθαίρετα –ανάρμοστα θα λέγαμε– οι εκπρόσωποι της νομιμότητας.
Πώς μπορεί να αντιδράσει κάποιος στην αυθαιρεσία της εξουσίας; Οι νόμοι υπάρχουν για να τηρούνται, αλλιώς θα γίνουμε ζούγκλα όπου θα ισχύει το δίκαιο του ισχυρότερου – μήπως όμως συμβαίνει ήδη αυτό; Μήπως η νομιμότητα είναι μια ψευδαίσθηση που ενίοτε εκτρέπεται εις βάρος μας και προς όφελος της εξουσίας; Μήπως οι νόμοι υπάρχουν περισσότερο για να προστατεύουν την εξουσία από εμάς; Εμείς οφείλουμε να τους τηρούμε αλλά όχι η ίδια η εξουσία; Αν δεν είναι έτσι, γιατί τότε οι πολίτες έχουν τόσο συχνά την αίσθηση ότι αδικούνται, ότι η εξουσία ενεργεί εναντίον τους και όχι προς όφελός τους, προς όφελος του συνόλου; Τα δεκάδες σκάνδαλα που αποκαλύπτονται μας κάνουν αφενός να υποψιαζόμαστε ότι υπάρχουν πολλαπλάσια που μένουν στο σκοτάδι, ενώ οι υπαίτιοι είναι αυτοί που έχουν τη δύναμη στα χέρια τους: Εκείνοι που έχουν την υποχρέωση να σέβονται τους νόμους είναι αυτοί που τους παραβαίνουν, και μάλιστα χωρίς να τιμωρούνται.
Πώς μπορεί ένας πολίτης να διεκδικήσει τα δικαιώματά του όταν αυτά παραβιάζονται από τους εντεταλμένους να τα προστατεύουν; Η εξουσία θεωρεί ότι έχει και το μαχαίρι και το καρπούζι, ότι μπορεί να εφαρμόζει τη νομοθεσία κατά το δοκούν, σύμφωνα με τη δική της ερμηνεία – από την Αστυνομία και τις διωκτικές αρχές ώς τους δικαστές. Όμως τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι, και αυτό δεν είναι νέα διαπίστωση. Στην «Αντιγόνη» του, ο Σοφοκλής παρουσιάζει την αντίσταση ενός απλού πολίτη σε μια πολιτική εξουσία που υπερβαίνει τις δικαιοδοσίες της και καταβαραθρώνει τα δικαιώματά του, ακόμα και ενάντια στους υπάρχοντες νόμους, στον βαθμό που είναι αντίθετοι με τις ηθικές αρχές. Ακόμα χειρότερα: Όταν η ίδια η εξουσία δεν σέβεται τους δικούς της νόμους, ο πολίτης έχει δικαίωμα να αμυνθεί για να υπερασπιστεί τη νομιμότητα και τις ανθρώπινες αξίες, ακόμα και κόντρα σε άδικους νόμους. Αν και η συγκεκριμένη περίπτωση δεν θα έπρεπε να φτάσει καν σε δικαστήριο, με τον λόγο ενός πολίτη απέναντι στον λόγο ενός αστυνομικού, πιστεύω ότι η δίκη αυτή πρέπει να διεξαχθεί για να καθοριστεί το πώς πρέπει να ασκεί τις εξουσίες της η Αστυνομία και πώς πρέπει να υπερασπίζεται το δίκιο του ο πολίτης. Για να φανεί επίσης πόσο ανοιχτόμυαλη και αμερόληπτη είναι η δικαστική εξουσία, η οποία δεν είναι και στα καλύτερά της τελευταίως.
Ούτως ή άλλως, υπάρχει και η έννοια της Πολιτικής Ανυπακοής: Όπως δηλώνει ο Χένρι Ντέιβιντ Θορώ (1817-1862) στο τολμηρό ομώνυμο δοκίμιό του, όσο λιγότερο κυβερνά μια κυβέρνηση, τόσο καλύτερη κυβέρνηση είναι, δεδομένου ότι τις περισσότερες φορές οι κυβερνήσεις προκαλούν περισσότερη ζημιά απ’ ό,τι όφελος. Το κράτος οφείλει να προασπίζεται την ελευθερία και τη συνείδηση των πολιτών, διαφορετικά χάνει την ηθική νομιμοποίησή του. Επομένως, η πολιτική ανυπακοή δεν είναι απλώς ένα δικαίωμα των ελεύθερων ανθρώπων, αλλά πρωτίστως ένα καθήκον. Βέβαια, συχνά υπάρχουν επιπτώσεις: «Σε ένα καθεστώς που φυλακίζει άδικα, η θέση του δικαίου είναι στη φυλακή», λέει ο Αμερικανός συγγραφέας. Η κυβέρνησή μας, επομένως, πρέπει να αποφασίσει αν θέλει να είναι ένα τέτοιο άδικο καθεστώς. Αν όχι, δεν έχει να φοβηθεί τίποτα από την άσκηση της ελευθερίας της γνώμης. Οφείλει ωστόσο να διαπαιδαγωγήσει καταλλήλως τα «ανάρμοστα» εκτελεστικά της όργανα.
chrarv@philelefheros.com
MINORITY REPORT, 13.10.2024
