Στις 7 Ιανουαρίου 2025 η περιοχή Ντικρί (Dingri) του Θιβέτ πλήγηκε από ένα ισχυρότατο σεισμό 7,1 βαθμών στην κλίμακα Ρίχτερ (R). Μέχρι στιγμής έχουν καταμετρηθεί 126 νεκροί και 200 τραυματίες, ενώ πέραν των 1000 οικιών υπέστησαν σοβαρές βλάβες. Ο συγκεκριμένος σεισμός έρχεται μόλις δεύτερος σε θνησιμότητα στο Θιβέτ μετά το σεισμό 6,2 R του Δεκεμβρίου 2023 όπου έχασαν τη ζωή τους 151 άνθρωποι. Το έργο των διασωστών είναι εξαιρετικά δύσκολο λόγω του απομακρυσμένου της περιοχής, σύνορα Ιμαλαΐων με Νεπάλ, και των χαμηλών θερμοκρασιών (-150C) που επικρατούν στην περιοχή.

Γιατί όμως συμβαίνουν σεισμοί;

Πριν από 13,8 περίπου δισεκατομμύρια χρόνια, μια πολύ μικρή και πυκνή κουκκίδα που αιωρείτο στο κενό, εξερράγη σε μια μεγάλη έκρηξη (Big Bang) και δημιουργήθηκε το σύμπαν. Μέσα σε αυτό το χάος, σχηματίστηκαν οι γαλαξίες. Πριν 4,54 δισεκατομμύρια χρόνια, δημιουργήθηκε ο Ήλιος μας, η Γη (από τη θεά Γαία) και όλο το ηλιακό μας σύστημα. Αρχιτέκτονας αυτού του σύμπαντος υπήρξε η βαρύτητα, η οποία επιδρά ώστε η Γη, οι πλανήτες με τους δορυφόρους τους να κρατούνται αενάως γύρω από τον Ήλιο.

Η πρώτη υποτυπώδης μορφή ζωής εμφανίστηκε πολύ αργότερα (3,5 δισ.). Το είδος μας, Homo sapiens, εμφανίστηκε μόλις πριν 200.000 χρόνια περίπου.

Αρχικά, το μεγαλύτερο μέρος της γήϊνης επιφάνειας ήταν σε ρευστή μορφή˙ τα πυκνότερα υλικά λόγω της βαρύτητας έρρευσαν προς το κέντρο ενώ τα λιγότερο πυκνά υλικά έμειναν στην επιφάνεια. Με την πάροδο των αιώνων, η εξωτερική γήϊνη επιφάνεια άρχισε να ψύχεται και να παίρνει τη μορφή (ωμού) αυγού, διατηρώντας όμως το καυτό εσωτερικό της κυρίως από σίδηρο και νικέλιο. Από καιρού εις καιρόν το καυτό υλικό του εσωτερικού της Γης ξεπροβάλλει στην επιφάνεια της με τις εκρήξεις των ηφαιστείων (λάβα). Γεωλογικές μεταβολές συμβαίνουν συνεχώς στη Γη από τον σχηματισμό της μέχρι σήμερα. Το λεπτό στερεό εξωτερικό της (όπως τσόφλι, -λιγότερο από το 1% της μάζας της γης) είναι ο στερεός φλοιός. Το υγρό υλικό κινείται από κάτω του με αποτέλεσμα να κινεί το «τσόφλι» (λιθόσφαιρα) της Γης, που αποτελείται από άκαμπτες τεκτονικές πλάκες που μετακινούνται δημιουργώντας σεισμούς.

Σεισμός ονομάζεται η ανατάραξη της επιφάνειας του φλοιού, οπότε γίνεται αισθητός από τους ανθρώπους αλλά και τα ζώα που επιδεικνύουν ιδιαίτερη ευαισθησία. Προκαλείται ξαφνική απελευθέρωση συσσωρευμένης ενέργειας στον φλοιό με ταλαντώσεις των πετρωμάτων που φθάνοντας στην επιφάνεια προκαλούν τις αναταράξεις του εδάφους που αισθανόμαστε. Όταν ο σεισμός είναι υποθαλάσσιος μπορεί να δημιουργηθεί τσουνάμι στη θάλασσα.

Η ενέργεια που εκλύεται κατά τη διάρκεια ενός σεισμού μετριέται με τη λογαριθμική κλίμακα Ρίχτερ (R ), που φέρει το όνομα του Αμερικανού Φυσικού Charles Richter που το εισηγήθηκε (1935). Λογαριθμική διότι μια αύξηση του μεγέθους του σεισμού κατά μία ακέραια μονάδα της κλίμακας αντιπροσωπεύει δεκαπλασιασμό του πλάτους των δονήσεων που καταγράφονται.

Παραδείγματα σεισμών:

5-5,9 R = μέτριος σεισμός. Αισθητός στο σύνολο του πληθυσμού αλλά με μέτριες ζημιές στα κτίρια.
6-6,9 R = ισχυρός σεισμός. Σοβαρές ζημιές με ισχυρές έως βίαιες δονήσεις κοντά στο επίκεντρο.
7-7,9 R = καταστροφικός σεισμός. Μεγάλες καταστροφές, κατάρρευση κτιρίων και ανθρώπινες απώλειες.
8-8,9 R = Εξαιρετικά καταστροφικός. Εξαιρετικά μεγάλες καταστροφές και ανθρώπινες απώλειες.
9-9,9 R = Ασύλληπτα καταστροφικός. Τεράστιες καταστροφές και τεράστιες ανθρώπινες απώλειες.

Ο ισχυρότερος σεισμός που έχει καταγραφεί ποτέ, ήταν στη Χιλή (Βαλβίδια, 22/5/1960) μεγέθους 9,5 R. Προκλήθηκε από το μεγαλύτερο σε μήκος ενιαίο ρήγμα του πλανήτη, μήκους 1.500 χιλιομέτρων.

Στην Ιαπωνία (Σεντάϊ, 11/3/2011) καταγράφηκε σεισμός 9,1 R.

Στην Πόλη της Χρυσοχούς έγινε αισθητός σεισμός (11/1/2022) 6,6 R με μετασεισμό (28/1/2022) 4,8 R.

Ο πιο καταστροφικός σεισμός των τελευταίων χρόνων στην Κύπρο ήταν ο μεγάλος σεισμός (10/9/1953) στην Πάφο, μεγέθους 6,3 R. Καταγράφηκαν 40 νεκροί, κυρίως παιδιά και ηλικιωμένα άτομα, δεκάδες τραυματίες, ενώ οι άστεγοι υπολογίστηκαν περίπου στις 30.000.

Ο προηγούμενος μεγάλος σεισμός, που είχε συνταράξει την Κύπρο (20/1/1941) έπληξε κυρίως το Παραλίμνι, όπου κατέρρευσαν σπίτια και πολλοί κάτοικοι έμειναν άστεγοι.

Η Κύπρος κατά καιρούς πλήττεται από σεισμούς (π.χ. 5/6/1896).

Η ένταση του σεισμού σε μια περιοχή εξαρτάται από αρκετούς παράγοντες:

Το μέγεθος του σεισμού.
Την απόσταση από το επίκεντρο.
Το βάθος του σεισμού.
Τον μηχανισμό της θραύσης στον εστιακό χώρο.
Τον προσανατολισμό της θραύσης του σεισμού.
Τη γεωλογική δομή του στερεού φλοιού που οδεύει το κύμα και το εξασθενεί.
Τη γεωλογική δομή του σημείου παρατήρησης που διαφοροποιεί την ταλάντωση κ.ά.

Σύμφωνα με τη δρ Συλβάνα Πηλείδου, του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης: «Δεν μπορούμε να κάνουμε πρόγνωση του σεισμού, ούτε να τους αποτρέψουμε, γι’ αυτό πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι. Οι τεκτονικές πλάκες κινούνται συνεχώς και συσσωρεύεται η παραμόρφωση των πετρωμάτων και όταν αυτή η δυναμική υπερβεί την αντοχή τους, σπάζουν και δίνουν σεισμούς. Είναι μια συνεχής διεργασία, απλά δεν γνωρίζουμε πότε το ρήγμα έχει φτάσει σε τέτοια ωριμότητα για να δώσει ένα σεισμό.»

Έχουν γίνει μεμονωμένες προσπάθειες για πρόγνωση, χωρίς να υπάρχει η βεβαιότητα, με επικρατέστερη τη μέθοδο ΒΑΝ (επινόηση των Ελλήνων φυσικών, Βαρώτσου, Αλεξόπουλου, Νομικού).

Ο πλανήτης μας είναι γεωλογικά «ζωντανός», οι λιθοσφαιρικές πλάκες του περιβλήματος της Γης «επιπλέουν» και μετακινούνται πάνω από το πιο εύπλαστο εσωτερικό που βρίσκεται σε συνεχή κίνηση αναδιαμορφώνοντας τον εξωτερικό φλοιό σπρώχνοντας τον παλιό φλοιό πίσω στο εσωτερικό της Γης. Όταν οι εξασκούμενες πιέσεις υπερβούν την αντοχή των πετρωμάτων, αυτά σπάζουν και έτσι προκαλείται ο σεισμός.

Οπότε χρειάζεται προσοχή.