Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης η προχθεσινή και μάλλον πέρασε κι αυτή στα ψιλά, με τυποποιημένα μηνύματα και στείρες εξαγγελίες. Αξιοπρόσεκτο, κατά τα άλλα, το μήνυμα της Αντιπροέδρου της Κομισιόν, Ροξάνας Μίντζατου, το οποίο ήταν απόλυτα σαφές: η Εκπαίδευση αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και της ψηφιακής μετάβασης. Η εξαγγελία ενός νέου «Εκπαιδευτικού Πακέτου» εντός του έτους και η ανάδειξη του 2026 ως έτους – ορόσημο για την ευρωπαϊκή διάσταση στην Παιδεία, υπογραμμίζουν την πρόθεση της ΕΕ να θωρακίσει τους πολίτες της απέναντι στις τεχνολογικές προκλήσεις.
Ωστόσο, καθώς το ενδιαφέρον μονοπωλείται σε μια όντως σημαντική για την Παιδεία παράμετρο, την τεχνητή νοημοσύνη και την επαγγελματική κατάρτιση, ανακύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: Μήπως από την έγνοια και τον ζήλο μας να δημιουργήσουμε αποτελεσματικούς εργαζόμενους, ξεχάσαμε να διαπλάθουμε ολοκληρωμένους ανθρώπους; Ολοκληρωμένες προσωπικότητες;
Κυριαρχία του «χρηστικού»
Είναι αναμφίβολο ότι η ψηφιακή ετοιμότητα και η πράσινη μετάβαση απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις. Όμως, η σύγχρονη τάση ν’ αντικρίζεται η εκπαίδευση αποκλειστικά ως εργαλείο της οικονομίας έχει οδηγήσει σε μια ανισορροπία. Σε μια επικίνδυνη υποβάθμιση των ανθρωπιστικών σπουδών. Οι ανθρωπιστικές σπουδές δεν είναι «πολυτέλεια» για τους λίγους, αλλά το απαραίτητο αντίβαρο στην τεχνοκρατική αποξένωση.
Ο ανθρωπισμός ως ασπίδα…
Η κ. Μίντζατου ορθά επισημαίνει ότι η Εκπαίδευση πρέπει να ενισχύει τη δημοκρατική συμμετοχή. Αυτό, όμως, δεν επιτυγχάνεται μόνο με ψηφιακά εργαλεία. Η κριτική σκέψη, η ενσυναίσθηση και η ηθική κρίση – δεξιότητες αμιγώς ανθρωπιστικές – είναι εκείνες που θα επιτρέψουν στον αυριανό πολίτη να πλοηγηθεί με ασφάλεια στον κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης. Χωρίς την ανθρωπιστική παιδεία, η ψηφιακή επάρκεια κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια στείρα ικανότητα διαχείρισης δεδομένων, στερούμενη αξιακού υπόβαθρου. «Η εκπαίδευση δεν είναι το γέμισμα ενός κουβά, αλλά το άναμμα μιας φλόγας». Σήμερα, η φλόγα αυτή κινδυνεύει να τρεμοπαίξει κάτω από το βάρος της στυγνής χρησιμότητας.
Ζητούμενο η ισορροπημένη Παιδεία
Η πρόκληση για την ΕΕ και τα κράτη μέλη, το 2026, δεν είναι μόνο ο εκσυγχρονισμός των υποδομών ή η αναγνώριση πτυχίων. Είναι η επιστροφή σ’ ένα ισορροπημένο εκπαιδευτικό μοντέλο. Ένα μοντέλο όπου οι ψηφιακές δεξιότητες θα συνυπάρχουν αρμονικά με την καλλιέργεια του πνεύματος και του χαρακτήρα.
Αν θέλουμε μια Ευρώπη ανθεκτική και δημοκρατική, οφείλουμε να επενδύσουμε στον άνθρωπο ως ενιαία ψυχοσωματική ύπαρξη και όχι μόνο ως παραγωγική μονάδα. Η ποιοτική εκπαίδευση, για την οποία δεσμεύεται η Κομισιόν, θα είναι πραγματικά «ποιοτική» μόνο αν καταφέρει να μπολιάσει την τεχνολογική εξέλιξη με τις διαχρονικές ανθρωπιστικές αξίες, οι οποίες εκκολάφθηκαν αυθεντικά μέσα από την αρχοντιά μιας μακραίωνης παράδοσης, ιδιαίτερα στον χώρο μας. Η επικείμενη Γιορτή των Γραμμάτων, με φόντο τις κατευθυντήριες γραμμές των τριών μεγίστων φωστήρων, αποτελεί μια διαχρονικά ασφαλή πυξίδα…
