Συνήθως η ιστορία βολεύεται, συμβιβάζεται σε μια ψυχρή καταγραφή ημερομηνιών και γεγονότων. Η θυσία του Γρηγόρη Αυξεντίου στις 3 Μαρτίου 1957 – πριν από 69 ολόκληρα χρόνια σαν αύριο – δεν περνά σαν μια άλλη επέτειος καταχωνιασμένη σε αρχεία. Ορθώνεται αντάξια του αναστήματός του ως ένας αμείλικτος έλεγχος συνείδησης στο σήμερα, όσο μπορεί να λειτουργούν και αυτές ακόμα οι τύψεις… Σήμερα, ο αγέρωχος «Σταυραετός» δεν φτερουγίζει απλά ως ένα σύμβολο, αλλά ως η επιβεβαιωμένη διάψευση ενός παρόντος, που βυθίζεται όλο και πιο πολύ σε μια πνευματική και ηθική κατρακύλα…
Σε μια εποχή που ο υλισμός έχει αναχθεί σε υπέρτατη αξία και ο ατομικισμός σε αναντικατάστατη αρετή, το αγέρωχο ανάστημα του Αυξεντίου, η ηρωική μορφή του, φαντάζει τόσο «ξένη», αλλά και προκλητική. Απλά γιατί εκείνος δεν θυσιάστηκε από οποιοδήποτε τυφλό μίσος, αλλά από την πληρότητα της αγάπης για την ελευθερία. Τόσο αρμονικά συνταιριασμένες αρετές στο πρόσωπό του.
Η ελευθερία σήμερα έχει καταντήσει ένα κενό περιεχομένου σύνθημα, τόσο στείρο και ξεθωριασμένο, γιατί απλά βολεύεται και συγχωνεύεται και αυτό σ’ ένα πνεύμα που προ πολλού έχει αλωθεί… Ταυτίζεται περισσότερο με την ασυδοσία παρά με το πολύτιμο αγαθό, το οποίο σε άλλες εποχές απαιτούσε αγώνες και θυσίες.
Ο Αυξεντίου παρέδωσε μαθήματα, τα οποία σπανίζουν τόσο πολύ στο σήμερα, ως προς την βαθύτερη κατανόηση και εμπέδωσή τους. Η άρνηση του να παραδοθεί και να συμβιβαστεί αντανακλούσε στην απόλυτη ταύτιση και το συνταίριασμα των λόγων και των πράξεών του. Με το θυσιαστικό ήθος του, βγαλμένο μέσα από το βαθύτερο είναι του, απέδειξε πως οι μεγάλες ιδέες δεν «ποστάρονται», αλλά είναι αρετές που διαποτίζουν βαθύτερα την ψυχή του ανθρώπου και μετουσιώνονται σε πράξη καθημερινής ζωής.
Γιατί, όμως, η θυσία του μπορεί να μάς αγγίζει το 2026; Σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται ραγδαία, η μορφή του Αυξεντίου λειτουργεί ως ηθικό αντίβαρο σε βασικά πεδία της ζωής:
* Η παιδεία της ευθύνης: Ο Αυξεντίου μας καλεί να αναλάβουμε την ευθύνη των επιλογών μας. Δεν αναζήτησε δικαιολογίες για να συμβιβαστεί· αναζήτησε το δρόμο για να παραμείνει όρθιος.
* Η ενότητα απέναντι στον διχασμό: Η θυσία του ανήκει σε ολόκληρο τον ελληνισμό. Είναι ένα σημείο αναφοράς που ενώνει, υπενθυμίζοντας πως οι κοινές αξίες είναι ισχυρότερες από τις πρόσκαιρες διαφορές.
* Η αντίσταση στην απάθεια: Η δική του «φωτιά» είναι το αντίδοτο ενάντια στην κοινωνική απάθεια. Μας διδάσκει ότι ο άνθρωπος ορίζεται από το τι είναι διατεθειμένος να υπερασπιστεί ως υψηλά και αδιαπραγμάτευτα ιδανικά και αξίες.
Η θυσία του Αυξεντίου δεν είναι μουσειακό έκθεμα για να καταθέτουμε στεφάνια μια φορά τον χρόνο. Είναι μια ανοιχτή “πληγή” που μας ρωτά: Τι είμαστε διατεθειμένοι να στερηθούμε για τις υπέρτατες αξίες; Καθώς κοιτάζουμε την κορυφή του Μαχαιρά, ο Γρηγόρης παραμένει εκεί, όχι ως ανάμνηση, αλλά ως ο φάρος που φωτίζει τη γύμνια μας. Μας καλεί να επιλέξουμε ανάμεσα στην αξιοπρέπεια της «φλόγας» και την ασφάλεια του «ξεθωριάσματος». Η επιλογή είναι δική μας, αλλά το ρολόι της ιστορίας άρχισε να χτυπάει ήδη αντίστροφα.
