Η Κύπρος βρίσκεται σε μια στιγμή όπου η εσωτερική πολιτική κρίση με το τελευταίο σκάνδαλο διαφθοράς και η γεωπολιτική πραγματικότητα συγκλίνουν επικίνδυνα. Οι αποκαλύψεις που ξεκίνησαν με τον Μακάριο Δρουσιώτη και συνεχίστηκαν με τον δικηγόρο Νίκο Κληρίδη και άλλους αγγίζουν τον πυρήνα του κυπριακού κρατικού μηχανισμού και το θεσμικό του πλαίσιο. Η διαφθορά αναδεικνύει πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει μια χώρα όταν οι θεσμοί της εμφανίζουν ρωγμές. Προπάντων που τα διάφορα σκάνδαλα διαδέχονται το ένα το άλλο χωρίς να γίνεται κάποια σοβαρή διερεύνηση. Η διαφθορά στην Κύπρο, σε βαθμό ανησυχητικό, είναι δεδομένη εδώ και πολλά χρόνια. Είναι γνωστό ότι υπάρχει κάτι σάπιο στο βασίλειο της Δανιμαρκίας. Η κάθαρση είναι αναγκαία, δεν είναι δυνατό να διαιωνίζεται η κατάσταση αυτή.
Σε ένα νησί που παραμένει διχοτομημένο εδώ και πενήντα χρόνια, η θεσμική αξιοπιστία δεν είναι μόνο εσωτερική υπόθεση. Είναι στοιχείο εθνικής ασφάλειας. Η Κύπρος δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει σκάνδαλα που αμφισβητούν την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, τη διαφάνεια της δημόσιας διοίκησης ή την ακεραιότητα των θεσμών της. Κάθε τέτοια υπόθεση έχει άμεσο αντίκτυπο στη διεθνή της θέση, στην ικανότητά της να διαπραγματεύεται και στη δυνατότητά της να διεκδικεί λύση στο Κυπριακό. Η κατάσταση του εσωτερικού της μετώπου αντανακλά στη διεθνή της υπόσταση της οποίας υποσκάπτει την αξιοπιστία.
Οι καταγγελίες για δίκτυο επιρροής που φέρεται να αγγίζει πολιτικούς, δικαστικούς και οικονομικούς παράγοντες, έρχονται σε μια στιγμή όπου η Κύπρος προσπαθεί να ενισχύσει τον ρόλο της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον η χώρα βρίσκεται στο επίκεντρο ενεργειακών σχεδιασμών, και ταυτόχρονα αντιμετωπίζει μια Τουρκία που ενισχύει την παρουσία της στα κατεχόμενα, την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και την παγκόσμια σκακιέρα, ενώ προωθεί λύση δύο κρατών και επικυριαχία επί του συνόλου της νήσου.
Σε αυτό το περιβάλλον, η εικόνα μιας χώρας που παλεύει με εσωτερικές σκιές δεν βοηθά. Η διεθνής αξιοπιστία είναι κεφάλαιο που χτίζεται δύσκολα και χάνεται εύκολα. Όταν η Κύπρος προσέρχεται σε συνομιλίες για το Κυπριακό, όταν διεκδικεί σεβασμό του διεθνούς δικαίου, όταν ζητά στήριξη από την ΕΕ, χρειάζεται να εμφανίζεται ως κράτος με στιβαρούς θεσμούς και καθαρή λειτουργία. Κάθε υπόθεση που δημιουργεί αμφιβολίες για τη διαφάνεια και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης λειτουργεί ως πλήγμα στη διαπραγματευτική της ισχύ.
Την ίδια στιγμή, η εσωτερική πολιτική σκηνή βρίσκεται σε αναβρασμό. Η κοινωνία εμφανίζεται κουρασμένη, καχύποπτη και απαιτητική. Τα παραδοσιακά συστημικά κόμματα δεν πείθουν, ολόκληρο το πολιτικό σύστημα διέρχεται μια βαθιά κρίση. Κάθε νέο σκάνδαλο λειτουργεί ως επιταχυντής αυτής της κρίσης εμπιστοσύνης. Δεν είναι τυχαίο ότι η δημόσια συζήτηση έχει μετατοπιστεί από τα συνήθη πολιτικά ζητήματα σε μια βαθύτερη ανησυχία για τη λειτουργία του κράτους. Και οι ευθύνες βαρύνουν τα κόμματα, την νομοθετική εξουσία και περισσότερο την εκτελεστική. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν είναι άμοιρος ευθυνών. Προπάντων που υπηρέτησε για μια δεκαετία το προηγούμενο κυβερνητικό σχήμα Αναστασιάδη και αρκετοί του σημερινού θεσμικού κράτους και άλλοι συνεργάτες του ήταν πυλώνες και στο προηγούμενο κυβερνητικό σχήμα.
Ερωτηματικά προκύπτουν και για το δημοσιογράφο που πρώτος μίλησε για το νέο σκάνδαλο. Κατείχε τα στοιχεία από καιρό και επέλεξε να τα δώσει στη δημοσιότητα παραμονές των εκλογών, στις οποίες είναι και ο ίδιος υποψήφιος. Επιπλέον υπήρξε συνεργάτης-σύμβουλος του Αναστασιάδη σε μια εποχή σκανδάλων για τα οποία σιωπούσε. Είναι τυχαίο; Ανακάλυψε τη διαφθορά μετά το Κραν Μοντανά, μετά τη διακοπή των σχέσεων του με τον Αναστασιάδη. Τυχαίο; Όταν είναι επίσης γνωστό ότι ήταν από τους φανατικούς του σχεδίου Ανάν και ότι αποδόμησε τον Χριστόφια με την αρθρογραφία του για να βοηθήσει την άνοδο Αναστασιάδη στην εξουσία. Αλλά ερωτηματικά προκύπτουν και για όσους είχαν όλα αυτά τα στοιχεία εδώ και χρόνια στα χέρια τους και δεν έκαναν τίποτε. Γιατί;
Η Κύπρος βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Από τη μια, η γεωπολιτική συγκυρία της δίνει ευκαιρίες: ενεργειακές συνεργασίες, ενισχυμένη παρουσία στην ΕΕ, ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο. Από την άλλη, η εσωτερική θεσμική κρίση απειλεί να υπονομεύσει αυτά τα πλεονεκτήματα. Μια χώρα δεν μπορεί να είναι ισχυρή διεθνώς όταν εμφανίζεται αδύναμη εσωτερικά. Ο πρώτος που θα έπρεπε να το γνωρίζει αυτό είναι ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το τελευταίο σκάνδαλο δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια ακόμη υπόθεση που θα ξεχαστεί με τον χρόνο. Είναι μια ευκαιρία -ίσως η τελευταία για καιρό- να ενισχυθούν οι θεσμοί, να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών και να σταλεί ένα σαφές μήνυμα προς τα έξω: ότι η Κύπρος είναι ένα κράτος που μπορεί να σταθεί όρθιο, να ελέγξει τις αδυναμίες του και να προχωρήσει με διαφάνεια και αυτοπεποίθηση. Τα μεγάλα συμφέροντα διαπλεκόμενα με τις πάσης φύσεως ελίτ και πυλώνες του πολιτικού συστήματος οδηγούν τον τόπο σε τραγικά αδιέξοδα.
Ο,τι και να συμβαίνει όμως, οι καταγγελίες για το τελευταίο σκάνδαλο είναι σοβαρές και πρέπει το τοπίο να ξεκαθαρίσει. Δεν χωρούν μεσοβέζικες λύσεις. Εδώ και τώρα.
Το Κράτος Δικαίου είναι το θεμέλιο της εμπιστοσύνης των πολιτών. Και είναι αναγκαίο αν θέλουμε να επιβιώσουμε σε αυτή τη γωνιά της γης. Δυστυχώς δεν το έχουμε αυτό το κράτος αυτή την ώρα.
Παραμονές βουλευτικών εκλογών, το Κυπριακό παραμένει ο κεντρικός άξονας της πολιτικής ζωής του νησιού, όσο και να επισκιάζεται από μια σειρά από άλλα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πολίτης και που συνδέονται με τις κοινωνικές ανισότητες, τη φτωχοποίηση στρωμάτων της κοινωνίας, την ακρίβεια, την έλλειψη ασφάλειας και την έλλειψη ισονομίας. Η τουρκική κατοχή συνεχίζεται για περισσότερο από μισό αιώνα και εξακολουθεί να αποτελεί το μεγαλύτερο πολιτικό και διπλωματικό εμπόδιο για την πορεία της Κύπρου στο σημερινό κόσμο. Όσο το Κυπριακό είναι άλυτο θα καθορίζει τα πάντα για το μέλλον αυτού του τόπου. Είναι επομένως καθήκον μας να ενισχύσουμε την κρατική μας οντότητα που παραμένει το πυρηνικό μας όπλο επιβίωσης. Αυτό δεν μπορεί να γίνει αν δεν ενισχύσουμε τη θεσμική λειτουργία του κράτους, αν δεν εξαλείψουμε τη διαφθορά και τη διαπλοκή και επαναφέρουμε την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Η διαφάνεια στη λειτουργία των θεσμών και η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης είναι εκ των ουκ ανευ.
Το δυστύχημα είναι ότι στην ίδια κατάσταση βρίσκεται και η Ελλάδα. Εκεί η επέμβαση της ευρωπαϊκής εισαγγελίας οδήγησε σε παραίτηση υπουργών και ανασχηματισμό της κυβέρνησης Και εκεί όμως το κράτος και οι θεσμοί έχουν περιέλθει σε ανυποληψία. Στην περίοδο της διακυβέρνησης Μητσοτάκη η Ελλάδα έχει πληγεί με τρία από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα της Μεταπολίτευσης: Τέμπη, τηλεφωνικές υποκλοπές και σκάνδαλο ευρωπαϊκών γεωργικών επιδοτήσεων μέσω ΟΠΕΚΕΠΕ. Αυτό το κλίμα στην Αθήνα δεν βοηθά ασφαλώς ούτε την Κύπρο.
Σε μια εποχή όπου η γεωπολιτική σκακιέρα αλλάζει με ταχύτητα, η Κύπρος και η Ελλάδα δεν μπορούν να παραμένουν θεατές. Πρέπει να είναι παίκτες. Και για να είναι παίκτες πρέπει πρώτα να είναι χώρες με αξιοπιστία.
Σε όλες και όλους ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ, Χρόνια Πολλά, καλύτερες μέρες και ΕΙΡΗΝΗ στον κόσμο.
*Πανεπιστημιακός,συγγραφέας. Email stephanos.constantinides@gmail.com
