Θαυμάστε το κράτος πώς ανακυκλώνει την αδράνεια – Δύο υποθέσεις φορτώνουν κόστος στους πολίτες

Η τριτοκοσμική νοοτροπία η οποία διέπει το κράτος της Κυπριακής Δημοκρατίας παραμένει, δυστυχώς, μνημειώδης. Η ανευθυνότητα, η αδιαφορία, η αμέλεια και ο ρυθμός χελώνας στην υλοποίηση αποφάσεων αποτελούν το σήμα κατατεθέν. Όλα αυτά, όμως, έχουν κόστος. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, είναι τεράστιο. Και το βαρύ λογαριασμό πληρώνουν πάντοτε οι φορολογούμενοι πολίτες.

Δύο διαφορετικές υποθέσεις, που είδαν το φως της δημοσιότητας τις τελευταίες μέρες, αποτυπώνουν με εντυπωσιακό τρόπο αυτή την οικτρή πραγματικότητα. Μας καλούν να… θαυμάσουμε το κράτος μας!

 Η πρώτη αφορά τις περιοχές Natura 2000. Η Κυπριακή Δημοκρατία γνώριζε εδώ και χρόνια ότι είχε σοβαρές εκκρεμότητες στον καθορισμό συγκεκριμένων στόχων διατήρησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε προειδοποιήσει. Η Νομική Υπηρεσία είχε προειδοποιήσει. Η Ελεγκτική Υπηρεσία είχε προειδοποιήσει. Και όμως, η υπόθεση αφέθηκε να φτάσει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ιστορία είναι εξόχως προκλητική. Από το 2013 υπήρχαν προειδοποιητικά σημάδια. Το 2016 άνοιξε επίσημα διαδικασία παράβασης. Το 2021 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισήμανε τις ελλείψεις, ενώ η Ελεγκτική Υπηρεσία προειδοποίησε για τον κίνδυνο παραπομπής. Υπήρξαν διαβεβαιώσεις ότι τα απαιτούμενα διατάγματα εκδίδονταν σταδιακά. Όμως, από το 2021 μέχρι το 2024 εκδόθηκαν μόλις δέκα, με τα μισά να κρίνονται ανεπαρκή. Και τελικά ήρθε αυτό που είχε προαναγγελθεί. Η παραπομπή της Κύπρου στο ΔΕΕ.

Ακόμη πιο σοβαρό είναι ότι πλέον δεν μιλάμε απλώς για μια διοικητική εκκρεμότητα. Η πρόσφατη απόφαση του ΔΕΕ για την Ιρλανδία θέτει σοβαρά ζητήματα για τη δυνατότητα νόμιμης αδειοδότησης έργων σε περιοχές Natura χωρίς προηγουμένως να έχουν καθοριστεί συγκεκριμένοι και μετρήσιμοι στόχοι διατήρησης.

Απολύτως ορθή και αναμενόμενη η αντίδραση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Ζητά όχι μόνο να ολοκληρωθούν οι εκκρεμότητες, αλλά και να εξεταστεί η απόδοση ευθυνών στα εμπλεκόμενα στελέχη. Ακριβώς αυτό είναι και το καθοριστικό σημείο. Όταν μετά από τόσα χρόνια προειδοποιήσεων, επιστολών, διαβεβαιώσεων, το αποτέλεσμα είναι η παραπομπή στο ευρωπαϊκό δικαστήριο, δεν μπορεί να κοιτάμε, απλώς, την προώθηση των διαδικασιών. Υπάρχουν ευθύνες και επιτέλους κάποιοι πρέπει να πληρώνουν γι’ αυτές.

Πάμε στη δεύτερη υπόθεση. Η Βουλή ψήφισε πριν από έξι μήνες νέα νομοθεσία για τη ναυσιπλοΐα αναψυχής. Ένας νόμος που επιχειρεί να βάλει τάξη σε ένα ευρύτερο φάσμα δραστηριοτήτων με όλα τα είδη σκαφών. Το πρόσφατο ατύχημα με τζετ σκι έφερε στο φως μια οδυνηρή αποκάλυψη. Έξι μήνες μετά, ο νόμος βρίσκεται ακόμη στον αέρα. Δεν εφαρμόστηκε ακόμη και ούτε ξέρουν και πότε θα εφαρμοσθεί.  

Δεν ισχυριζόμαστε ότι η καθυστέρηση εφαρμογής του νέου νόμου προκάλεσε το πρόσφατο σοβαρό θαλάσσιο ατύχημα στην Περνέρα. Άλλωστε, σύμφωνα με το Υφυπουργείο Ναυτιλίας, οι βασικές πρόνοιες για την ηλικία και την άδεια χειριστή ίσχυαν και με το προηγούμενο πλαίσιο. Το ζήτημα είναι άλλο. Ψηφίζουμε ένα νόμο και το πότε θα εφαρμοσθεί επαφίεται στην όρεξη όρεξη κάποιων εάν θα κάνουν τις απαραίτητες ενέργειες.

Αυτό είναι το μέγα πρόβλημα αυτού του κράτους. Όχι ένας συγκεκριμένος νόμος. Ούτε ένας συγκεκριμένος λειτουργός. Η νοοτροπία. Έχουμε μάθει να θεωρούμε ότι η δουλειά τελειώνει όταν εκδοθεί μια ανακοίνωση, ψηφιστεί ένας νόμος ή δοθεί μια διαβεβαίωση. Ε, δεν τελειώνει. Εκεί ακριβώς αρχίζει.

Ένα διάταγμα που δεν εκδίδεται είναι εκκρεμότητα. Ένας νόμος που δεν εφαρμόζεται είναι μισή δουλειά. Μια προειδοποίηση που αγνοείται είναι αποτυχία. Και μια αποτυχία χωρίς συνέπειες είναι πρόσκληση για να επαναληφθεί.

Γι’ αυτό ακριβώς, το αίτημα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για απόδοση ευθυνών δεν πρέπει να χαθεί μέσα στην αλληλογραφία μεταξύ υπηρεσιών και υπουργείων. Πρέπει να απαντηθεί καθαρά και να υπάρξει αποτέλεσμα. Διαφορετικά, η λογοδοσία θα παραμείνει μια ωραία λέξη που χρησιμοποιείται στις ανακοινώσεις, αλλά δεν εφαρμόζεται ποτέ στην πράξη.

Αυτή ακριβώς είναι και όλη η ουσία. Δεν μπορεί κάθε φορά που μια κρατική υπηρεσία αποτυγχάνει να ακολουθείται η ίδια αποτυχημένη συνταγή. Προειδοποιήσεις, επιστολές, συσκέψεις, διαβεβαιώσεις, νέες ημερομηνίες και άλλη μία παράταση. Αυτό δεν είναι στοιχειώδης αποτελεσματική διοίκηση κράτους. Είναι ανακύκλωση της αδράνειας!

Όσο κανένας δεν λογοδοτεί για τις καθυστερήσεις, όσο κανένας δεν αναλαμβάνει πραγματικά το κόστος μιας αποτυχίας και όσο οι ευθύνες χάνονται μέσα στην απρόσωπη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού, η κατάσταση δεν πρόκειται να αλλάξει. Όσο ένα σύστημα δεν επιβάλλει κυρώσεις στην αδράνεια, ουσιαστικά την επιβραβεύει.

Η Κύπρος χρειάζεται συγκεκριμένα αποτελέσματα, λογοδοσία, απόδοση ευθυνών και επιβολή κόστους όπου απαιτείται. Χρειάζεται ένα κράτος που να προλαβαίνει τα προβλήματα και όχι ένα κράτος που κινητοποιείται αφού πρώτα το πρόβλημα γίνει κρίση, ευρωπαϊκή καταδίκη ή λογαριασμός για το φορολογούμενο πολίτη.

Αν δεν σπάσει τώρα αυτός ο φαύλος κύκλος, τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει στην Κύπρο. Και τότε, το πρόβλημα δεν θα είναι πλέον η γραφειοκρατία ή η ανευθυνότητα. Θα είναι ότι έχουμε αποδεχθεί την αδράνεια ως κανονικότητα.

Μια χώρα που θεωρεί φυσιολογικό να μην ευθύνεται κανείς για τις κρατικές αποτυχίες και συνεχίζει αυτό το αποτυχημένο μοντέλο διοίκησης, δεν μπορεί να περιμένει διαφορετικό αποτέλεσμα από το να συνεχίσει να εκτίθεται και να πληρώνουν κόστος οι πολίτες της.