Κάθε πρόσωπο που ασκεί δημόσια εξουσία οφείλει να εφαρμόζει ορθά τον Νόμο προς εξυπηρέτηση του κοινού και χωρίς να επηρεάζει αναγνωρισμένο δικαίωμα κανενός. Μάλιστα, του παρέχεται και δεύτερη ευκαιρία να ελέγξει πράξη του για ενεργό συμμόρφωση ώστε να είναι σύννομη, κατόπιν διακριτής απαίτησης από μέρους του προσώπου που επηρεάζεται. Ο φορέας δημόσιας εξουσίας μπορεί να είναι τα κατώτερα δικαστήρια, ο Έφορος Εταιρειών, ο Διευθυντής του Κτηματολογίου, ο Έπαρχος και οποιαδήποτε άλλη Αρχή, εφόσον ενεργούν στο πεδίο του ιδιωτικού δικαίου και υπέχουν δυνάμει Νόμου ή Κανονισμών υποχρέωση προς εκτέλεση καθήκοντος. Λόγω μη ύπαρξης προσφερόμενου ένδικου μέσου για θεραπεία και προς κατίσχυση του δικαίου, προσφέρεται η διαδικασία της υποβολής αίτησης ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου προς έκδοση προνομιακού εντάλματος mandamus για επιβολή εκτέλεσης του οφειλόμενου καθήκοντος.
Καθοδηγητικές είναι οι δύο πρόσφατες αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου, αυτή που εξέδωσε η Δικαστής κα Στάλω Χατζηγιάννη στην Π.Α.183/2022 ημερ.1.12.2022 και αφορά παράλειψη εκτέλεση καθήκοντος από μέρους του Εφόρου Εταιρειών σύμφωνα με τον περί Εταιρειών Νόμο, Κεφ.113, άρθρο 192(4) και εκείνη που εξέδωσε η Δικαστής κα Λένα Δημητριάδου – Ανδρέου στην Π.Α. 192/2022 ημερ.6.12.2022 και αφορούσε ισχυριζόμενη παράλειψη εκτέλεσης καθήκοντος από μέρους του Διευθυντή του Κτηματολογίου σύμφωνα με τον περί Ακίνητης Ιδιοκτησίας Νόμο, Κεφ.224, άρθρο 61(1).
Επήλθαν αλλαγές στη διευθυντική δομή εταιρειών και μία από αυτές αφορούσε τους διευθυντές και τον γραμματέα. Γνωστοποίησαν στον Έφορο τις αλλαγές, υποβάλλοντας το έντυπο ΗΕ4. Ο Έφορος, σύμφωνα με το άρθρο 192(4), έχει καθήκον να προβεί στην εγγραφή των αλλαγών, αλλά επειδή αφορούσαν και το γραμματέα, απαίτησε όπως το έντυπο συνοδεύεται από υπογεγραμμένη βεβαίωση από μέρους τόσο του προηγούμενου όσο και του νέου γραμματέα. Για λόγους που επεξηγήθηκαν στον Έφορο δεν ήταν δυνατή η υπογραφή της βεβαίωσης από τον προηγούμενο γραμματέα και παρόλο που του ζητήθηκε με επιστολή η ενεργός εκτέλεση του καθήκοντος του σύμφωνα με το νόμο, αρνήθηκε να προβεί στην εγγραφή. Τα δικαιώματα των εταιρειών επηρεάζονται γι’ αυτό και ζήτησαν από το Ανώτατο Δικαστήριο άδεια για καταχώρηση αίτησης προς έκδοση προνομιακού εντάλματος για επιβολή στον Έφορο εκτέλεσης του εκ του νόμου καθήκοντος του.
Το Δικαστήριο ανέλυσε τη νομολογία και τόνισε ότι για έκδοση εντάλματος mandamus το ζήτημα που ανακύπτει πρέπει να εμπίπτει στη σφαίρα του ιδιωτικού και όχι του δημοσίου δικαίου. Εάν το παραλειπόμενο καθήκον εμπίπτει στο δημόσιο δίκαιο δεν χωρεί η έκδοση mandamus. Το ενδιαφερόμενο πρόσωπο πριν καταφύγει στο ένδικο μέσο mandamus, οφείλει να αποδείξει ότι αξίωσε από το δημόσιο όργανο την εκτέλεση του νόμιμου καθήκοντος και το αίτημα του απορρίφθηκε. Έχοντας υπόψη τις πρόνοιες του άρθρου 192(4), το Δικαστήριο έκρινε ότι στοιχειοθετείται εκ πρώτης όψεως υπόθεση, ώστε να πρέπει να δοθεί απάντηση εκ μέρους του Εφόρου, για την κατ’ ισχυρισμό παράλειψη και την ρητή άρνηση του, να προβεί στην υπό κρίση εγγραφή και έδωσε τη ζητούμενη άδεια.
Επίσης, ζητήθηκε άδεια για έκδοση προνομιακού εντάλματος mandamus, με το οποίο να επιβάλλεται στη Διευθύντρια Κτηματολογικού Γραφείου να προχωρήσει σε ακύρωση της μεταβίβασης ακινήτων και επαναφορά τους στην προτέρα κατάσταση, στη βάση ισχύοντος προσωρινού διατάγματος για μη αποξένωση και μεταβίβαση τους σε οποιοδήποτε πρόσωπο. Το διάταγμα που επιδόθηκε στο Κτηματολόγιο, εκδόθηκε στα πλαίσια διαφοράς μεταξύ πωλητή και αγοραστή λόγω μη μεταβίβασης των ακινήτων, επειδή ήταν υποθηκευμένα. Ο αγοραστής που κατέβαλε ουσιαστική προκαταβολή για την αγορά τους, διαπίστωσε μετά την παράλειψη του πωλητή για μεταβίβαση, ότι ο ενυπόθηκος δανειστής προχώρησε στην εκποίηση τους και κατόπιν αίτησης στο Κτηματολόγιο, αυτό αποδέχθηκε τη σχετική αίτηση μεταγραφής τους στο όνομα του νέου αγοραστή. Ο διευθυντής της εταιρείας του πωλητή απαίτησε από τη Διευθύντρια του Κτηματολογίου να εφαρμόσει τις πρόνοιες του άρθρου 61(1-3), αλλά με απάντηση της ενημέρωσε ότι τα επίδικα ακίνητα αποκτήθηκαν από τον αγοραστή σύμφωνα με τις πρόνοιες του Νόμου 9/65, γι’ αυτό και ζήτησε την άδεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου για έκδοση προνομιακού εντάλματος.
Το Ανώτατο Δικαστήριο, αφού αναφέρθηκε στις προϋποθέσεις που θέτει η νομολογία για έκδοση mandamus, κατέληξε ότι ο αιτητής δεν είχε το αναγκαίο έννομο συμφέρον, εφόσον ήταν η εταιρεία ιδιοκτήτης που συμβλήθηκε για την πώληση των ακινήτων. Τα όσα διαλαμβάνονται στο άρθρο 61(1) δεν δημιουργούν συγκεκριμένη υποχρέωση στον Διευθυντή Κτηματολογίου, παράβαση της οποίας είναι δεκτική η έκδοση προνομιακού εντάλματος τύπου mandamus.
* Δικηγόρος στη Λάρνακα
