Από τις πρώτες ώρες του εθνικού μας προβλήματος, οι πολιτικοί εργολάβοι του Λονδίνου άνοιξαν το θησαυροφυλάκιο και βρήκαν τις λύσεις που θα επέβαλλαν για την αντιμετώπιση του βραχνά. «Αγόρασαν» όχλο που θα έβαζε εμπόδιο στις απαιτήσεις του Κυπριακού Ελληνισμού. Και εφάρμοσαν την εσωτερική συνταγή της διάσπασης του λαού, προσφέροντας χρήματα που μάζευαν από τις έμμεσες και άμεσες φορολογίες, ενώ ταυτόχρονα διόριζαν όργανα που συμφωνούσαν με τα σχέδια των αγγλικών κυβερνήσεων, για να εγκλωβίζουν στις φυλακές τους, αντιδραστικούς, όπως τον Πολύκαρπο Ιωαννίδη, που αρθρογραφούσε και φώτιζε τον κόσμο για την ανάγκη αντίστασης και με προμετωπίδα την Ένωση με την Ελλάδα.
Έκλεισαν μια εφημερίδα οι Άγγλοι, φυλάκισαν τον Ιωαννίδη ή τον εκτόπιζαν σε μέρος μακρινό και το θέμα καταντούσε παιγνίδι της γάτας με το ποντίκι. Αλλά η αγγλοκρατία δρούσε παράλληλα με το θησαυροφυλάκιο όπου κατάληγαν οι φορολογίες του κόσμου. «Αγόραζαν» καφενόβιους και θαμώνες των πλατειών και άνεργους για να παρακολουθούν πολίτες που εκδηλώνονταν υπέρ των ιδεωδών. Κι αν ερευνήσεις τα άδυτα των αδύτων θα διαβάσεις ονόματα εξαγορασμένων και μισθωτών. Βρήκα, για παράδειγμα, ότι ο «μουχτάρης»… έπαιρνε μηνιαίως 5 λίρες για υπηρεσίες στην Αγγλία. (Το όνομά του στα αρχεία μου). Ταυτόχρονα εξαγόραζαν συνειδήσεις που θα τους εξυπηρετούσαν στην προπαγάνδα, σε εφημερίδες, σε κοινωνικά πόστα. Διόριζαν σε δημόσιες θέσεις πράκτορες που πρόδιδαν και δίκαζαν ακόμα και εφήβους που εντάσσονταν σε παρελάσεις. Οι ίδιοι σημάδευαν νέους που διαδήλωναν υπέρ της Ενώσεως.
Η αποικιοκρατία έφτανε στο νησί από το δημόσιο ταμείο κουβαλώντας αποφάσεις και διαταγές, με διαχειριστή τον Χέρμπερτ Ρίτσμορντ Πάλμερ από την εξέγερση μέχρι το 1939, που τον διαδέχθηκε ο Γουίλιαμ Μπάττερσιλ. Ο Πάλμερ απαγόρευσε ακόμα και τις καμπάνες των εκκλησιών, ενώ επέβαλε διατάγματα που κατέπνιγαν τα ιδεώδη του κόσμου. Και ο μεν Πάλμερ έφυγε αλλά τα μέτρα παρέμειναν, με τη λαϊκή οικονομία να βυθίζεται στην απελπισία του χάους. Τότε από πλευράς κατοχικού καθεστώτος οι Άγγλοι συνέχισαν τις εκτοπίσεις σε μέρη μακρινά, επί παραδείγματι τον Ιωαννίδη έστελλαν από την Κερύνεια στο… Κοιλάνι. Τότε, το 1939,οι Άγγλοι εκμεταλλεύτηκαν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και κάλεσαν τους Κυπρίους να καταταγούν και να πολεμήσουν τους Γερμανούς και τους Ιταλούς, υποσχόμενοι ότι θα προωθήσουν το αίτημα της Ενώσεως με την Ελλάδα, με αποτέλεσμα να σπεύσουν στα στρατόπεδα κατάταξης 30-35 χιλιάδες εθελοντές, εκ των οποίων σκοτώθηκαν 600 και οι τάφοι τους βρίσκονται σ’ όλη την Ευρώπη. Λίγους μήνες πριν το Ενωτικό Δημοψήφισμα (1950, 15 Ιανουαρίου) έσυραν 20 Γιαλουσίτες μαθητές στο δικαστήριο με κατηγορία ότι παρέλασαν για την Ένωση με την Ελλάδα και τους καταδίκασαν σε 25 λίρες αν ξανάκαναν διαμαρτυρία. Οι νέοι εκείνοι παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο Αμμοχώστου φορώντας γαλανόλευκες σημαίες και διαδήλωναν τον πόθο για την Ένωση.
Και οι μεν ηγεσίες ανέμεναν εκτέλεση των υπεσχημένων αλλά οι Άγγλοι αρνιόντουσαν, οπότε ωρίμαζε η προετοιμασία για ένοπλη διεκδίκηση υπέρ της οποίας τάσσονταν κυρίως οι νέοι της εκκλησίας και ιδιαίτερα των Κατηχητικών, (Δράκος, Λένας, Γιάλλουρος) που είχαν στρατιωτική εκπαίδευση, από καθηγητές που έρχονταν από την Ελλάδα για τα Γυμνάσια, ως που οι Άγγλοι άρχισαν να τους εξορίζουν. Παράλληλα όμως άρχισαν οι εκπαιδεύσεις στα λιγοστά όπλα από την Ελλάδα, και η ΟΧΕΝ μετέτρεψε τις εκκλησίες σε χώρους άσκησης στα πολεμικά.
Μέσα σε τέτοιες συνθήκες ο Μακάριος Γ’ εφάρμοσε πολιτική επηρεασμένος από το Κίνημα των αδεσμεύτων. Συνδέθηκε με τον Τίτο που «κουβάλησε» στην πλατεία Μεταξά, χωρίς να ρωτήσει κανένα, ενώ όφειλε να γνωρίζει πως ο Γιουγκοσλάβος ηγέτης ήταν δεμένος με τον Στάλιν και προωθούσε το σχέδιο τριμερισμού της Μακεδονίας. Μάλιστα ο Τίτο προετοίμασε και στρατιωτική επέμβαση με στρατηγό τον Τέμπο, ενώ έπιασε φιλίες με τον Νάσσερ, χωρίς να προβεί σε έρευνα για το υπόβαθρο του Αιγυπτίου πολιτικού, που ζητούσε δάνειο δολαρίων από τις ΗΠΑ και βρισκόταν υπό την επίδραση των Αμερικανών, όπως αποκαλύπτει ο μεγάλος κατάσκοπος Βίκτωρ Μάϊλς (The game of the nations) που από την Τεχεράνη μετατέθηκε στο Κάιρο με τον Κιμ Ρούσβελτ «Το μακρύ χέρι της Τεχεράνης» και δρούσε στα υπόγεια του Αιγυπτίου προέδρου σαν «σύμβουλος»! Δείγμα της ανωριμότητας και της εξάρτησης σ’ επέκταση της σχέσης της Λευκωσίας από το Λονδίνο. Οι Άγγλοι εφάρμοσαν την τακτική της εξάρτησης σ’ όλες τις αποικίες τους με αποτέλεσμα να προκληθούν εξεγέρσεις. Η εξάρτηση απεδείχθη το ξυπνητήρι της ελευθερίας. Μόνο οι δικές μας κυβερνήσεις δεν ξύπνησαν και μισό αιώνα μετά τη διαβόητη ανεξαρτησία της Ζυρίχης (Φεβρουάριος 1959),παραμένουν εξαρτημένοι από το Λονδίνο, την πηγή των διαδοχικών δεινών που μαστίζουν τη ανάπηρη Δημοκρατία μας. Και οι ερευνητές γίνονται σύμβουλοι της κακοδαιμονίας.
Στα πρακτικά των πολιτικών κινήσεων βλέπουμε τους εκάστοτε νικητές των εκλογών να σπεύδουν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ για χάραξη της γραμμής της νέας πενταετίας με αποτέλεσμα να φορτώνονται τα βάρη της εξάρτησης και τις ιστορικές ευθύνες για συνέχιση της κακοδαιμονίας. Και ο λαός γυρίζει πλευρό και συνεχίζει τον ύπνο του με το νανούρισμα του εφιάλτη που αντικαθιστά τα όνειρα της αφέλειας. Άλλοτε χαιρετούσε την αγχόνη και προχωρούσε μπροστά. Τώρα αποχαιρετά την κρεμάλα και πηγαίνει πίσω…
* Πρόεδρος του Συνδέσμου Αγωνιστών ΕΟΚΑ.
