Η Κυπριακή Δημοκρατία κι ο κυπριακός λαός μπήκαν στη νέα, υπό τον Νίκο Χριστοδουλίδη, διακυβέρνηση. Μια διακυβέρνηση για την οποία προεκλογικά ο εκλεγείς Πρόεδρος υποσχέθηκε πολλά και διάφορα και για τα οποία ο λαός αναμένουν απτά δείγματα γραφής προς υλοποίησή τους. Δίνοντάς του, ασφαλώς τον απαιτούμενο χρόνο για να ιεραρχήσει τις προτεραιότητές του. Υπάρχουν, ωστόσο, και κάποιες υποσχέσεις που ο νέος Πρόεδρος δεν θα μπορέσει να υλοποιήσει. Και η πιο βασική είναι ο μύθος περί δίκαιης κοινωνίας. Μύθος, βέβαια, μέσα από το υφιστάμενο κοινωνικο-οικονομικό σύστημα, αλλά και τις βασικές αρχές που ο κ. Χριστοδουλίδης καθόρισε ως την σταθερή του πυξίδα για τη διακυβέρνηση του τόπου.
Αλήθεια, πώς μετριέται η δίκαιη κοινωνία; Και υπό ποιες συνθήκες και κάτω από ποιες προϋποθέσεις αυτή μπορεί ή δεν μπορεί να επιτευχθεί και -πρωτίστως- να εμπεδωθεί; Θεωρητικά – φιλοσοφικά ερωτήματα, ή μήπως υπαρκτές και αλληλοσυγκρουόμενες πραγματικότητες και συνθήκες που (ΔΕΝ) επιτρέπουν την μετατροπή λόγων και προεκλογικών δεσμεύσεων σε πράξη και βίωμα του λαού;
Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, φρονώ πως πρέπει πρώτα να αποσαφηνιστεί η σχέση του ανθρώπου -ως ατόμου- με την κοινωνία. Τι υπάρχει πρώτα και τι ακολουθεί. Ο δρ Ηλίας Μιχαλαρέας σε άρθρο του διερωτάται: «Είναι η συνείδηση του ατόμου που προηγείται των συνθηκών μέσα στις οποίες το άτομο ζει, ή το αντίστροφο; Το άτομο υπάρχει από μόνο του ή προσδιορίζεται σε σχέση με την κοινωνία και από αυτή την άποψη μιλάμε για το κοινωνικό άτομο;» Και προσθέτει: «Η απάντηση που θα δώσουμε σε αυτά τα ερωτήματα καθορίζεται από τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Έτσι λοιπόν, για τον ιδεαλισμό στην Θατσερική του έκφραση “…δεν υπάρχει αυτό που λέγεται κοινωνία. Υπάρχουν τα άτομα, άνδρες και γυναίκες και υπάρχουν οικογένειες…”», για να αναφέρει πάρα κάτω πως: « Για τον διαλεκτικό υλισμό “…δεν είναι η συνείδηση των ανθρώπων που καθορίζει το είναι τους μα, αντίθετα, το κοινωνικό είναι τους καθορίζει την συνείδησή τους…”», διευκρινίζοντας πως: «Οι ιδέες μας, η ιδεολογία μας, η πνευματική μας ζωή είναι η αντανάκλαση της εξωτερικής αντικειμενικής πραγματικότητας, του κόσμου που μας περιβάλλει. Σκεφτόμαστε όπως ζούμε, δεν ζούμε όπως σκεφτόμαστε…».
Αυτά για τα φιλοσοφικά ζητήματα και προσεγγίσεις και επανέρχομαι στα εν έτει 2023 καθ’ ημάς. Έχοντας αποσαφηνίσει τη σχέση ατόμου – κοινωνίας και βλέποντας τις δύο θεωρητικές απόψεις και ερμηνείες, που αφ’ εαυτού προδιαγράφουν μια συγκρουσιακή σχέση, θα πρέπει ν’ αναζητήσουμε μετρήσιμα κριτήρια και παραμέτρους για τον προσδιορισμό της δίκαιης κοινωνίας. Στη δική μου αντίληψη μια κατ’ εξοχήν μετρήσιμη παράμετρος είναι η ύπαρξη ή μη -στην κοινωνία που ζούμε- ανισοτήτων.
Ασφαλώς δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσω για να πείσω ότι η κοινωνία μας στο κοινωνικο-οικονομικό σύστημα που ζούμε -καπιταλισμός- βρίθει από ανισότητες. Ανισότητες οι οποίες και αποδεικνύουν ότι στο σύστημα αυτό δίκαιη κοινωνία ούτε υπάρχει αλλ’ ούτε και μπορεί να υπάρξει. Ωστόσο έχει ιδιαίτερη σημασία να δούμε την ερμηνεία αυτού του φαινομένου. Και για να μην αναφερθώ σε δικές μου, ή σε θέσεις από την μαρξιστική σκοπιά, αντιγράφω την ερμηνεία από τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Όπως την ανέπτυξε από το βήμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης στις 17 Σεπτέμβρη 2017, παραπέμποντάς μας στην… ανθρώπινη φύση: «Δεν τρέφω αυταπάτες για μια κοινωνία χωρίς ανισότητες, κάτι τέτοιο είναι αντίθετο στην ανθρώπινη φύση. Όσοι το επιχείρησαν καταστρατήγησαν τελικά την ίδια τη δημοκρατία και τα ατομικά δικαιώματα».
Για τις κοινωνικές ανισότητες, λοιπόν, φταίει η φύση του ανθρώπου. Εμ, αφού κατά την καπιταλιστική προσέγγιση υπάρχουν μόνο άτομα, ενώ δεν υπάρχει αυτό που λέγεται… κοινωνία! Κι αφού δεν υπάρχει κοινωνία, τότε δεν υπάρχουν ούτε κοινωνικο-οικονομικά συστήματα, άρα ούτε καπιταλισμός και συνακόλουθα ούτε και… καπιταλιστική εκμετάλλευση.
Είναι στην ανθρώπινη φύση, λοιπόν, η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και όχι στον καπιταλισμό ως κοινωνικο-οικονομικό σύστημα. Είναι στην ανθρώπινη φύση η συσσώρευση του κεφαλαίου, του πλούτου και των φυσικών πόρων στα χέρια των ολίγων, σε βάρος των πολλών. Είναι στην ανθρώπινη φύση η μετατροπή σε εμπόρευμα της ανθρώπινης εργασίας, της υγείας, της παιδείας, του πολιτισμού, του αθλητισμού και τόσων άλλων αγαθών και υπηρεσιών δημόσιας ωφελείας και όχι στον καπιταλισμό. Είναι στην ανθρώπινη φύση η συσσώρευση των μέσων παραγωγής στα χέρια μιας δράκας ανθρώπων προς ίδιον όφελος και όχι στον καπιταλισμό. Είναι στην ανθρώπινη φύση να κάνουν κέρδη και υπερκέρδη οι πολυεθνικές και οι εμπόροι των λαών ακόμη και σε περιόδους επιδημιών, πολέμων, επισιτιστικής και ενεργειακής κρίσης, οι λαοί να φτωχοποιούνται και η ζωή τους να ακριβαίνει με γεωμετρική πρόοδο, και όχι στον καπιταλισμό. Κι είναι στην ανθρώπινη φύση να πεθαίνουν εκατομμύρια άνθρωποι, να πεθαίνουν δεκάδες χιλιάδες παιδιά καθημερινά από πείνα, ασθένειες, ελλείψεις φαρμάκων και πόσιμου νερού και όχι του καπιταλισμού…
Και τι γίνεται, άμα κάποιοι προσπαθήσουν να πετύχουν μια κοινωνία χωρίς ανισότητες; Μας το λέει ο κ. Μητσοτάκης: «Όσοι το επιχείρησαν καταστρατήγησαν τελικά την ίδια τη δημοκρατία και τα ατομικά δικαιώματα»… Λες και η δημοκρατία και τα δικαιώματα του ατόμου λειτουργούν διαφορετικά και υπερτερούν των δικαιωμάτων του κοινωνικού συνόλου! Έλεος… Καταληκτικά: Δίκαιη κοινωνία, κοινωνία χωρίς ανισότητες και καπιταλισμός είναι έννοιες ασυμβίβαστες. Δίκαιη κοινωνία και κοινωνική ισότητα για όλους, ή έστω για τους πολλούς, δεν μπορεί να υπάρξει στο καπιταλιστικό σύστημα. Ότι και να λένε προεκλογικά οι μνηστήρες της εξουσίας. Αυτό που καλούνται να κάνουν οι ασκούντες την εξουσία στο αστικό / καπιταλιστικό σύστημα, όπονθεν κι αν προέρχονται πολιτικά/κομματικά, είναι απλά διαχείρηση του καπιταλισμού. Στον οποίο ως νομοτελειακά σύμφυτες οι κοινωνικές ανισότητες, αναπαράγονται και βαθαίνουν όλο και περισσότερο. Καθιστώντας την κοινωνία ολοένα και πιο άδικη. Την αποκλειστική ευθύνη για τούτο φέρει ο καπιταλισμός ως κοινωνικό-οικονομικό σύστημα και όχι ασφαλώς η ανθρώπινη φύση, όπως αφελώς(;) ισχυρίζεται ο κ. Μητσοτάκης.
* M.Sc. (econ.) / Δημοσιογράφος – Συγγραφέας
