…αλλά τι αξίζει χωρίς τα μέσα να απολαύσουμε τη ζωή;
Κάθε ποσό που ξοδεύει ένας άνθρωπος αφαιρείται από τον μελλοντικό του εαυτό, μας πληροφορεί η Βικιπαίδεια. Με βάση την παραδοχή αυτή, η αποταμίευση είναι μια συγκέντρωση αγαθών κάθε είδους για μελλοντική χρήση. Από την άλλη, ίσως αυτό να μην ισχύει απολύτως για όλους. «Αν οι πλούσιοι δεν ξοδέψουν πολύ, οι φτωχοί θα πεθάνουν από την πείνα», είχε αποφανθεί ο Μοντεσκιέ. Δεν ξέρω αν ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν έχει υπόψη του τον ομοεθνή του φιλόσοφο του Διαφωτισμού, καλό θα ήταν όμως να ξανασκεφτεί τις αλλαγές που θέλει να επιβάλει στο συνταξιοδοτικό και που έχουν κατεβάσει στους δρόμους τον κόσμο.
Όλα τα ασφαλιστικά συστήματα έχουν στη βάση τους την ιδέα της αποταμίευσης οικονομικών πόρων με τη μορφή κρατήσεων από τις απολαβές, για να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον από τους ανθρώπους που θα πάψουν να εργάζονται λόγω ηλικίας. Με απλουστευμένους όρους, απαιτείται ένας αριθμός χρόνων δουλειάς σε συνδυασμό με την ηλικία για να αρχίσει κάποιος να παίρνει σύνταξη, η οποία στην ουσία είναι η απόδοση ως το τέλος της ζωής του των χρημάτων που έχει «αποταμιεύσει» γι’ αυτόν το κράτος. Για διάφορους λόγους, όπως η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η διογκούμενη ανεργία κ.ά., εξαιτίας των οποίων πληθαίνουν οι συνταξιούχοι ενώ μειώνονται οι συσσωρευόμενοι πόροι, τα συνταξιοδοτικά ταμεία δεν μπορούν από μόνα τους να ανταποκριθούν. Η λύση που προκρίνουν όλες οι κυβερνήσεις είναι κυρίως η αύξηση των χρόνων εργασίας και της ηλικίας συνταξιοδότησης, ώστε να μην επιχορηγούν τα ταμεία συντάξεως από άλλους κρατικούς πόρους.
Εφόσον τα κράτη εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους προς τους πολίτες από τα φορολογικά τους έσοδα, αν οι πλούσιοι δεν πληρώσουν μεγαλύτερους φόρους –για να παραφράσουμε τον Μοντεσκιέ– οι φτωχοί δεν θα έχουν ικανοποιητική σύνταξη για αξιοπρεπή διαβίωση. Οι συντηρητικές κυβερνήσεις (όλες, εδώ που τα λέμε) προτιμούν να αφήνουν τον πλούτο όσο γίνεται ανενόχλητο, ανεβάζοντας αντί γι’ αυτό την ηλικία συνταξιοδότησης ώστε να μπαίνουν περισσότερα χρήματα στα ταμεία και παράλληλα να βγαίνουν χρήματα για λιγότερα χρόνια. Θα πρέπει, ωστόσο, να εξηγήσουν για ποιο λόγο θα πρέπει κάποιος να δουλεύει περισσότερο, απλώς και μόνο επειδή ενδέχεται να ζήσει περισσότερο. Άλλωστε, τι αξία έχει να ζεις πιο πολύ αν δεν έχεις τα μέσα να απολαύσεις τη ζωή;
Με την εξέλιξη της τεχνολογίας, οι θέσεις εργασίας μειώνονται σε κάποιους τομείς. Η ανεργία, η οποία εκτός πολλών άλλων παραγόντων οφείλεται εν μέρει και σ’ αυτό, είναι μια ακόμα αιτία μείωσης της κατανάλωσης από την οποία πλήττονται επίσης το κράτος και οι πλούσιοι. Επομένως το πρόβλημα για τους συνταξιούχους σε όλη την Ευρώπη –και για όσους εργάζονται ακόμα, ή μάλλον… «απασχολούνται», όπως το λέμε τώρα– είναι η ποιότητα ζωής. Τα κράτη έχουν την υποχρέωση να προσφέρουν στους πολίτες όλες τις κοινωνικές παροχές που την καθορίζουν, με πρώτες τη δημόσια Υγεία και περίθαλψη, την Παιδεία, τον Πολιτισμό σε κάθε έκφρασή του, την αξιοπρεπή διαβίωση για όλους.
Άμα κάθε πολίτης, συμπεριλαμβανομένων των συνταξιούχων, έχει απρόσκοπτη πρόσβαση σε ποιοτικές κοινωνικές παροχές, το ύψος των απολαβών –μισθών ή συντάξεων– είναι δευτερεύον. Είναι απαραίτητο τα κρατικά έσοδα να είναι ικανοποιητικά, δηλαδή οι φόροι (στοχευμένοι κατά προτίμηση) να καλύπτουν τις δαπάνες. Είναι γνωστό πως, όταν οι κυβερνήσεις θέλουν να αποφύγουν μια απαίτηση των πολιτών, καταφεύγουν στο παραπλανητικό επιχείρημα της έλλειψης χρημάτων. Αλλά αυτό είναι θέμα προτεραιοτήτων: Χρήματα βρίσκονται εύκολα, λόγου χάρη, για μάλλον αχρείαστους δρόμους και μέγαρα ή για δαπάνες που απλώς μεγαλώνουν τον πλούτο των κεφαλαιοκρατών, π.χ. των τραπεζιτών, αλλά όχι για να ελαφρύνουν το βάρος που η συγκεκριμένη πολιτική προσθέτει στις πλάτες των μεσαίων και φτωχών κοινωνικών ομάδων.
Είναι στο χέρι μας να υποδεικνύουμε στις κυβερνήσεις ότι πρέπει να πολιτεύονται προς το συμφέρον των πολλών. Αυτό κάνουν, κατά τη γνώμη μου, οι διαδηλωτές στη Γαλλία. Εμείς;
chrarv@phileleftheros.com
Ελεύθερα, 9.4.2023
