Το παλάτι του Μπάκιγκχαμ ανάρτησε επιτέλους την πολυαναμενόμενη πρόσκληση για τη στέψη του βασιλιά και της βασίλισσας της Μεγάλης Βρετανίας, που θα γίνει στις 6 του Μάη στο Αββαείο του Γουέστμινστερ. Η πρόσκληση σχεδιάστηκε από τον Άντριου Τζέιμσον, έναν Άγγλο εραλδικό καλλιτέχνη του οποίου το έργο είναι εμπνευσμένο από τον θρύλο του βασιλιά Αρθούρου.
Κεντρικό θέμα του σχεδιασμού της πρόσκλησης αποτελεί το μοτίβο του Πράσινου Ανθρώπου, ενός μοτίβου από τη λαογραφία των βόρειων χωρών της Ευρώπης που συμβολίζει την άνοιξη και την αναγέννηση, αλλά και τη ζωή και τον θάνατο!
Παρακολουθώ την έκφραση του προσώπου σας και σας λύνω αμέσως την απορία για τη σχέση ανάμεσα στην πρόσκληση του Καρόλου και της Καμίλα και την ιστορία της περηφάνιας.
Όσοι από σας έρχονται βόλτα μαζί μου τα Σάββατα στην κατεχόμενη Λευκωσία, ένα από τα αγαπημένα μου σημεία είναι η Παναγία η Οδηγήτρια, ο καθεδρικός ναός των Ορθοδόξων της Λευκωσίας. Βρίσκεται απέναντι από την Αγία Σοφία, τον γοτθικό καθεδρικό ναό των Λουζινιάν όπου στέφονταν και θάβονταν οι βασιλείς της Κύπρου, σήμερα Selimiye τζαμί.
Εκεί, λοιπόν, δείχνω στους φίλους που είναι μαζί μου την υπέροχα διακοσμημένη κύρια είσοδο του δικού μας καθεδρικού ναού σχολιάζοντας βέβαια αυτά που μάθαμε, τα οποία, ως συνήθως, μόνο εν μέρει ισχύουν. Δηλαδή, τα περί της «φοβερής» καταπίεσης που επέβαλαν οι καθολικοί στους ορθοδόξους κατά τη διάρκεια της βασιλείας των Λουζινιάν, [όπως ισχυρίστηκε και πρόσφατα στα νέα του ΡΙΚ ο Άντρος Παυλίδης επεξηγώντας ότι ο Ρε Αλέξης είναι ο πρώτος παγκόσμιος επαναστάτης]!
Στη συνέχεια και ενώπιον του ξωπορτιού της Παναγίας της Οδηγήτριας εξηγώ τις θέσεις του εκάστοτε Πάπα που κατάλαβε από πολύ νωρίς τον ρόλο που διαδραμάτιζε [και διαδραματίζει] η θρησκεία στον λαό μας, αλλά και τις δικές μας αντιδράσεις. Σίγουρα η αρχή της συμβίωσης ήταν δύσκολη [να σας θυμίσω τους 13 μοναχούς της Καντάρας], όμως μέχρι το τέλος του 13ου αιώνα και μετά τη δημοσίευση ενός επίσημου εγγράφου που λέγεται «bulla cypria», ενός οδηγού συμπεριφοράς αμφοτέρων, τα δυο αντιμαχόμενα στρατόπεδα κουτσά στραβά τα βρήκαν ανάμεσά τους.
Οι ορθόδοξοι λοιπόν της Λευκωσίας, βλέποντας ότι οι καθολικοί κτίζουν ένα νέο ναό δικό τους, κατεδάφισαν ότι υπήρχε προγενέστερα στο χώρο, μια πρώτη βασιλική του 5ου αιώνα, και ένα μικρό εκκλησάκι αφιερωμένο στον Απόστολο Βαρνάβα και έκτισαν εκεί τον δικό τους καθεδρικό ναό. Τι δηλαδή; Οι καθολικοί να έχουν δικό τους ναό και οι ορθόδοξοι, η πλειοψηφία όχι; Κτίζεται λοιπόν, σύμφωνα με τη μόδα της εποχής, ο δικός μας ναός, εντελώς διαφορετικός από αυτό που κτίζαμε συνήθως [σκεφτείτε Ασίνου π.χ.], εσωτερικά με σταυροθόλια εντυπωσιακά, και εξωτερικά με γοτθικά σκαλίσματα, αλλά με τον αναγκαίο τρούλο για να ξεχωρίζουμε. Λίγο πολύ όπως εμείς κτίσαμε πρόσφατα έναν νέο και χρυσοποίκιλτο ναό με κρύπτες, ενώ είχαμε ένα μοναδικό στολίδι που δυστυχώς δε μας χωρούσε όλους, είπαν!
Στεκόμαστε, λοιπόν, μπροστά από την κύρια είσοδο της Παναγίας της Οδηγήτριας. Θυμίζω σε όλους ότι βρισκόμαστε στον 13ο αιώνα, είμαστε κάτω από Λουζινιάνικη γαλλική κατοχή. Βλέπουμε μια εξαίσια σκαλισμένη και γοτθικοτάτη είσοδο, με κόγχες ένθεν και ένθεν της εισόδου για εικόνες οι οποίες φέρουν στον πάνω μέρος μια κορόνα, που συμβολίζει ή τη Λουζινιάνικη βασιλεία ή ίσως τη βασιλεία των ουρανών.
Ζητώ από τους καλεσμένους μου να υψώσουν ακόμη λίγο τα μάτια τους για να δουν και στις δυο πλευρές της αψίδας από τέσσερις Πράσινους Ανθρώπους. Ανδρικά πρόσωπα που από το στόμα τους κυρίως ξεπετάγονται φύλλα αμπελιού και διάφορα κλαδιά, το ίδιο μοτίβο που διακοσμεί την πρόσκληση του Κάρολου ως βασιλιά. Ένα κατ’ εξοχής βόρειο μοτίβο τέχνης, το οποίο άρεσε και υιοθετήθηκε προφανώς από τον ακομπλεξάριστο λαξευτή του πωρόλιθου που μάλλον ήταν Χωραΐτης [σίγουρα Καιμακλιώτης], ή και Σύριος χριστιανός, απ’ αυτούς που ήρθαν καραβιές τότε και που συνεχίζουν να έρχονται και σήμερα. Δεν το απέρριψε ο λαξευτής του πωρόλιθου γιατί ήταν ξένο, αλλόχθονο όπως θα λέγαμε στη γεωλογία. Προχώρησε, όπως προχώρησε ο μάστρε Γιακουμής που έκτισε την Παναγία της Λύσης και αντέγραψε ότι γούσταρε από τον καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου στην Αμμόχωστο και το προσάρμοσε στην ορθόδοξη παράδοση!
Ακομπλεξάριστη και ελεύθερη, αλλά τολμηρή και θαρραλέα συμπεριφορά καλλιτέχνη και στην περίπτωση της Παναγίας της Οδηγήτριας και σ’ αυτήν της Παναγίας της Λύσης! Αποδοχή επιλεκτικών στοιχείων ενός άλλου πολιτισμού, όχι απρόσωπος και εύκολος μιμητισμός! Εκούσια επιλογή, δημιουργική επεξεργασία και μπόλικη εξαίσια φαντασία. Αυτά είναι τα στοιχεία που με κάνουν να είμαι περήφανη διαχρονικά για τον πολιτισμό μας. Μια βόλτα στο Κυπριακό Μουσείο θα σας πείσει. Αγάλματα, ειδώλια, κεραμική τέχνη που έχουν επιδράσεις και από τους Μυκηναίους και από την Ασσυρία και την Αίγυπτο. Αποδοχή, ναι του ξένου, του διαφορετικού, στάση ζωής που αντανακλά μια ευελιξία και φιλοσοφία και μια ευρύτητα πνεύματος που ανιχνεύεται σ’ όλο τον κυπριακό πολιτισμό και του προσφέρει την απαράμιλλη ιδιαιτερότητά του.
Δεν θα πάρετε την πρόσκληση με τους Πράσινους Ανθρώπους για να παραστείτε στη στέψη, πάτε όμως μια βόλτα στην Παναγία την Οδηγήτρια να τους δείτε ιδίοις όμμασι και να πείτε, σαν τους Κυπραίους εν έσιη!
Ελεύθερα, 9.4.2023
