«…Έτσι χαραμίστηκαν οι ιδέες Γκάλο Πλάζα, οι εκθέσεις Ου Θαντ (1964-65) από τον Μακάριο, πνίγηκε η συμφωνία Κληρίδη – Ντενκτάς για τη δύστυχη Καρπασία από τον Μακάριο, το σχέδιο Αμερικανών-Καναδών-Βρετανών του 1978 από τον Κυπριανού, το σχέδιο για ένωση με την Ελλάδα επί Γεωργίου Παπανδρέου. Μετέφερε ο Γαρουφαλιάς το σχέδιο ταυτόχρονων αποφάσεων των δύο Βουλών για ανακήρυξη της Ενώσεως και ο Μακάριος ρώτησε: “Κι εγώ – τι θ’ απογίνω;”»..(Αναφορά του προέδρου των Συνδέσμων Αγωνιστών ΕΟΚΑ, κ. Γιάννη Σπανού, σε άρθρο στον «Φιλελεύθερο», Κυριακή 24 του Ιούλη, με τίτλο “Η τρομοκρατία και το κράτος”)
Ώστε έτσι, λοιπόν… Ο Μακάριος, για… “εγωιστικούς” λόγους (“κι εγώ τι θ’ απογίνω;”) το καλοκαίρι του 1964 απέρριψε την πρόταση της κυβέρνησης Παπανδρέου για ένωση με την Ελλάδα, ως του τη μετέφερε ο Πέτρος Γαρουφαλιάς. Κι έτσι το θέμα της ένωσης πάει… “στράφι”! Εξαιτίας του Μακαρίου, ασφαλώς -κατά τον κ. Σπανό- αλλά όχι γιατί π.χ. τις ίδιες ακριβώς μέρες κυκλοφορεί το σχέδιο Άτσεσον. Το οποίο, προσέξτε, πρόβλεπε μεν ένωση με την Ελλάδα, αλλά μέσω της διχοτόμησης και παραχώρησης μεγάλου μέρους της Κύπρου (28%) στην Τουρκία. Η οποία στις διαπραγματεύεσις που γίνονταν -ενδονατοϊκά και στην απουσία της Κύπρου- ζήτησε ως “πουπανωπροίτζιιν” και εδαφικά ανταλλάγματα (Καστελλόριζο) από την Ελλάδα…
Ούτε και αναφέρει ο κ. Σπανός ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός, πριν καλά-καλά επιστρέψει στην Αθήνα ο Γαρουφαλιάς, εγκατέλειψε το σχέδιο της μονομερούς απόφασης για ένωση. Γιατί, άραγε; Και γιατί ο Παπανδρέου εγκατέλειψε άρον-άρον αυτό το σχέδιο;
Ακόμη: Η πρόταση της ελληνικής κυβέρνησης για μονομερή κήρυξη της ένωσης από τα κοινοβούλια Ελλάδας και Κύπρου απορρίπτεται -κατά το αφήγημα Σπανού- από τον Μακάριο, όμως κατά τα γραφτά κείμενα που άφησε ο Γαρουφαλιάς, άλλα διαβάζουμε:
«Η αρχική απάντηση του Μακαρίου ήταν καταφατική με όρο την απόσυρση των βρετανικών βάσεων. Όταν ο Γαρουφαλιάς υπέδειξε στον συνομιλητή του τους κινδύνους μιας βρετανικής αντίδρασης στο τετελεσμένο αυτό, ο Μακάριος συμφώνησε, και έτσι χαρμόσυνα για την ενότητα όλων των Ελλήνων έληξε η πρώτη ημέρα της βολιδοσκόπησης».
Κατά κάποια άλλα αρχεία -με πηγή πάλιν τον Γαρουφαλιά- ο Μακάριος συμφώνησε με το όλο αφήγημα όπως το μετέφερε ο Γαρουφαλιάς και ζήτησε «όπως ο Γαρουφαλιάς παρατείνει την παραμονή του στην Κύπρο, “για την πλήρη κατάστρωση των λεπτομερειών της εφαρμογής του Σχεδίου”. Έκαμε όμως την παρατήρηση ο Κύπριος Πρόεδρος, πως στο κείμενο της απόφασης της κυπριακής Βουλής, έπρεπε να αναφέρεται ότι δεν θα παραχωρηθεί Βάση ή οποιαδήποτε άλλο αντάλλαγμα στην Τουρκία και πως θα καταργούνταν και οι αγγλικές Βάσεις. Ο Έλληνας ΥΠΕΘΑ αντέτεινε ότι θα ήταν σφάλμα η ανακίνηση θέματος Aγγλικών Βάσεων και σ’ αυτό συμφώνησαν Μακάριος και Γιωρκάτζης».
Στο ίδιο απόσπασμα, δημοσιεύεται κι ένας “διάλογος” μεταξύ Μακάριου και Γαρουφαλιά, με τον Μακάριο να ρωτά κατά πόσον θα μπορούσε να γίνει αντιβασιλεύς και τον Γαρουφαλιά να του εξηγεί ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει.
Εκ των πιο πάνω, προκύπτουν δύο εύλογα ερωτήματα: Πώς ο κ. Σπανός επιρρίπτει ευθύνη στον Μακάριο για απόρριψη της πρότασης που μετέφερε ο Γαρουφαλιάς, ενώ ο ίδιος ο Γαρουφαλιάς στα απομνημονεύματά του γράφει ότι ο Μακάριος αποδέχθηκε την πρόταση; Να εικάσουμε, άραγε, ότι ο κ. Σπανός γνωρίζει περισσότερα από τον Γαρουφαλιά; Αν αποδεχτούμε ως λεχθέντα αυτά που αναφέρει ο Γαρουφαλιάς και τον διάλογό του με τον Μακάριο, τότε το ερώτημα «θα μπορούσα να γίνω αντιβασιλεύς;», πώς μετατρέπεται από την γραφίδα του κ. Σπανού “Κι εγώ – τι θ’ απογίνω;”…
Το αναφαίρετο δικαίωμα του κυπριακού λαού -όχι των Ελληνοκυπρίων μόνο- για αυτοδιάθεση επλήγη καίρια και μη αναστρέψιμα από τη μορφή και τον χαρακτήρα του αγώνα της ΕΟΚΑ και τον αποκλεισμό μιας σημαντικής μερίδας από την ελληνοκυπριακή κοινότητα (ΑΚΕΛ) και ολόκληρης της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Τη δε χαριστική βολή σ’ αυτό το δικαίωμα έδωσαν οι συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου (11 και 18 του Φλεβάρη 1959) για δημιουργία ανεξάρτητου δικοινοτικού κράτους, όπου αναφέρετο ρητά πως η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, όσο βέβαια και η διχοτόμηση ή διπλή ένωση, απακλείονταν εσαεί.
Ωστόσο: Προσυπογράφοντας στο Λονδίνο οι εκπρόσωποι των δύο κοινοτήτων τη Συμφωνία, αυτόματα άσκησαν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης και επέλεξαν τη λήξη της αποικιοκρατικής κατοχής με τη δημιουργία του ανεξάρτητου, δικοινοτικού κράτους.
Καταληκτικά: Για τον πρόεδρο των Συνδέσμων Αγωνιστών ΕΟΚΑ για την τουρκική εισβολή και τα επακόλουθα της, και τον οριστικό ενταφιασμό του δικαιώματος της “αυτοδιάθεσης – ένωσης” φταίνε όλοι οι άλλοι -και πρωτίστως ο Μακάριος- πλην των ιδίων: Της ενωτικής παράταξης, που συνέχισε τον “εθνικό” αγώνα για ένωση και μετά τις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου. Στοχεύοντας τούτο μέσα από την κατάλυση του κράτους και τη δολοφονία του εκλεγμένου πρέδρου της Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου. Κι αυτό θα ήταν -πασιφανώς- το τελικό στάδιο ενός οδοιπορικού με διάφορες στάσεις και φάσεις για τη διχοτόμηση της Κύπρου. Αλλά αυτό, το οδοιπορικό προς τη διχοτόμηση, είναι άλλο ένα μεγάλο και ξεχωριστό κεφάλαιο.
* M.Sc. (econ.) / Δημοσιογράφος – Συγγραφέας
