Η γήρανση του πληθυσμού στη σύγχρονη εποχή οφείλεται πρωτίστως στην εξέλιξη της ιατρικής επιστήμης και στην τεχνολογική ανάπτυξη και καινοτομία. Σύμφωνα με τα πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα, η αύξηση του ηλικιωμένου πληθυσμού θα φτάσει μέχρι και το 223% ενώ μέσα στα επόμενα 100 χρόνια, οι ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών θα φτάσουν στο ποσοστό 31,3% του πληθυσμού. Παράλληλα, εκτιμάται ότι άτομα ηλικίας 80 και άνω, θα φτάσουν από το 5,8% που είναι σήμερα, στο 14,6% του πληθυσμού.
Οι περιπτώσεις χρόνιων παθήσεων στον γηράσκοντα πληθυσμό απαιτεί μία πιο σύνθετη και μακροχρόνια περίθαλψη. Έρευνες προβλέπουν ότι μέχρι το 2060 οι δαπάνες για τους σκοπούς της μακροχρόνιας φροντίδας στην υγεία θα διπλασιαστούν, και το αποτέλεσμα θα είναι η επιπλέον οικονομική επιβάρυνση για τον κρατικό μηχανισμό.
Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι το ποσοστό γήρανσης του πληθυσμού αποτελεί, επίσης, σημαντικό ζήτημα για τις χώρες που έχουν πρόβλημα υπογονιμότητας. Για παράδειγμα, έρευνες, όπως αυτή που διεξήχθη από τη στατιστική υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έδειξαν ότι η Κύπρος έχει τα χαμηλότερα ποσοστά γονιμότητας στην Ευρώπη. Συνεπάγεται λοιπόν ότι με το πέρασμα των ετών, τα άτομα ηλικίας 65 και άνω θα υπερβαίνουν περίπου το 1/3 του πληθυσμού της χώρας.
Η ταυτόχρονη ύπαρξη μεγάλου ποσοστού γήρανσης και χρόνιων νοσημάτων, μεταδοτικών ή μη, έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχει τεράστιο πλήγμα για το κράτος αφού το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού δεν είναι πλέον παραγωγικό. Αντίστοιχα, το κράτος αφιερώνει ένα μεγάλο τμήμα των εσόδων τoυ στην ιατρική περίθαλψη.
Εάν, λοιπόν, βασιστούμε σε αυτά τα στατιστικά στοιχεία, το ποσοστό του παραγωγικού πληθυσμού σε μερικά χρόνια θα είναι τόσο χαμηλό που το κράτος πρόνοιας θα επιβαρυνθεί με μεγαλύτερες δαπάνες και το σύστημα υγείας θα αντιμετωπίσει σοβαρές προκλήσεις έναντι στην αντιμετώπιση χρόνιων νοσημάτων και ασθενειών. Για να αποφευχθούν τέτοια προβλήματα, τα οποία θα έχουν σοβαρές επιπτώσεις, αυτό που προσπαθούν όλες σχεδόν οι χώρες να προωθήσουν, είναι η «ενεργός γήρανση».
Ως ενεργός γήρανση ορίζεται η προσπάθεια για διατήρηση της καλής υγείας των ηλικιωμένων, την προστασία της ανεξαρτησίας και αυτονομίας τους, τη διασφάλιση της ποιότητας ζωής τους και την ενεργό συμμετοχή τους στις κοινωνικές, πολιτιστικές και πνευματικές δραστηριότητες.
Για την επίτευξη της ενεργούς γήρανσης επιβάλλεται να γίνουν κάποιες μεταβολές στο σύστημα υγείας αλλά και στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας με καινοτόμες παρεμβάσεις, ούτως ώστε να δοθεί έμφαση σε μία πιο ανθρωποκεντρική προσέγγιση του τρόπου λειτουργίας των δομών αυτών. Η αποτελεσματικότητα των δομών αυτών θα είναι επιτυχής μόνο εάν υπάρξει ο ανθρώπινος παράγοντας ως σημείο αναφοράς των διαδικασιών που ακολουθούνται.
Όταν αναφερόμαστε σε ανθρωποκεντρική προσέγγιση, εννοούμε ότι τα συστήματα και οι δομές αυτές, θα πρέπει πάνω από όλα, να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες του ανθρώπου και να μεριμνούν για την ευημερία του. Κάποια παραδείγματα αυτής της προσέγγισης είναι η εφαρμογή πρακτικών όπως η συνεχής περίθαλψη, δηλαδή η πρόληψη, η προαγωγή της υγείας, οι πληθυσμιακοί έλεγχοι, η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, καθώς επίσης και η αποκατάσταση και υποστήριξη στο τελικό στάδιο της νόσου.
Όπως πολλοί αντιλαμβάνονται, τα πλείστα συστήματα υγείας σήμερα δεν είναι ανθρωποκεντρικά, μιας και οι υπηρεσίες υγείας διαχωρίζονται μεταξύ τους σε πρωτοβάθμιες, δευτεροβάθμιες και μακροχρόνιες, ενώ παράλληλα η διανομή των πόρων για την κάθε μία, διανέμεται άνισα.
Για τον σκοπό αυτό, η εστίαση στη χρηματοδότηση των παρεμβάσεων που έχουν περισσότερη σημασία για τη βελτίωση και διατήρηση της υγείας και της μακροβιότητας, θα αποδώσουν περισσότερο στις πραγματικές ανάγκες των ασθενών και της κοινωνίας.
Για να μπορέσει να γίνει αυτό, θα πρέπει πρωτίστως να γίνει μία αξιολόγηση στα συστήματα υγείας αλλά και στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, ούτως ώστε να εντοπιστούν οι αδυναμίες και οι ελλείψεις και να εφαρμοστούν μέτρα για τη βελτίωσή τους.
Τα συστήματα υγείας πρέπει να αξιολογούνται και να έχουν μετρήσιμα αποτελέσματα βάσει καθιερωμένων μετρήσεων, συμπεριλαμβανομένης και της εμπειρίας των ασθενών, για να μπορούν να συγκρίνουν τα αποτελέσματα μεταξύ παρόχων περίθαλψης, περιφερειών και χωρών. Αυτό θα μπορέσει να εξασφαλίσει την αξιολόγηση και την αξιοποίηση των βέλτιστων πρακτικών για τη βελτίωση των αποτελεσμάτων στην υγεία των ασθενών.
Τα αποτελέσματα, άλλωστε, θα καθορίζουν και τη χρηματοδότηση σε προγράμματα αποκατάστασης, πρωτοβάθμιας περίθαλψης, χειρουργικών επεμβάσεων και χρήση καινοτόμων φαρμάκων.
Λαμβάνοντας υπόψη ότι περίπου το 20% των οικονομικών πόρων που δαπανώνται για την υγεία δεν βελτιώνουν ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών μακροχρόνια, η επένδυση στην ενεργό γήρανση του πληθυσμού θα παρουσιάσει αύξηση της αποτελεσματικότητας και άνοδο του επιπέδου υγείας του πληθυσμού, για μακρόχρονη εξοικονόμηση πόρων.
Πέραν της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών, η ανθεκτικότητα ενός συστήματος υγείας και ενός κράτους πρόνοιας σε περιόδους κρίσης όπως αυτής του κορωνοϊού, είναι σημαντικό να ενισχυθεί. Αυτή η ανθεκτικότητα, μπορεί να ενισχυθεί με τη χρήση της τεχνολογίας όπως για παράδειγμα με την εφαρμογή μεθόδων και πρακτικών όπως αυτή της τηλεϊατρικής και της εξ αποστάσεως παρακολούθησης αλλά και γενικότερα με προσεγγίσεις που αξιοποιούν την ψηφιακή τεχνολογία.
Οι καινοτόμες θεραπείες και υπηρεσίες, οι οποίες βοηθούν στη μείωση των απαιτήσεων για την μακροχρόνια φροντίδα, έχουν τεράστια δυνητική αξία για την κοινωνία. Ο ρόλος της τεχνολογίας και των εξελίξεων στον ιατρικό και παραϊατρικό τομέα, είναι πάρα πολύ σημαντικός στην πρόληψη των επιπτώσεων της γήρανσης. Η πρώιμη διάγνωση και θεραπεία, ιδιαίτερα των ασθενειών που παρατηρούνται σε άτομα μεγάλων ηλικιών, θα μπορούσε να αποτρέψει τις επιπρόσθετες παθολογίες που συνοδεύουν αυτές τις χρόνιες παθήσεις ή να ενισχύσει τους τρόπους αντιμετώπισής τους.
6 αρχές για ασθενοκεντρική προσέγγιση
Τα συστήματα υγείας που εστιάζουν στην αξία των παρεμβάσεων και στην ασθενοκεντρική αντιμετώπιση των ασθενών, ακολουθούν έξι βασικές αρχές τις οποίες καλό θα ήταν να ακολουθούν όλα τα κράτη. Οι αρχές αυτές δίνουν έμφαση:
1. Στα αποτελέσματα που έχουν σημασία για τους ασθενείς, τα συστήματα τα ίδια και την κοινωνία
2. Στις παρεμβάσεις και υπηρεσίες που αφορούν την πρόληψη και την κοινωνική φροντίδα
3. Στους πόρους που στρέφονται σε υψηλής αξίας φροντίδα υγείας και πρόληψη με αποτελέσματα και κόστος που μετράται ολιστικά
4. Στη συνεχή εκπαίδευση που στηρίζεται σε αποδεδειγμένα δεδομένα
5. Στην καινοτομία στην παροχή υπηρεσιών υγείας
6. Στα χρηματοδοτικά μοντέλα που ανταμείβουν την αξία και τα αποτελέσματα.
Αυτές οι βασικές αρχές συμβάλλουν θετικά στην προώθηση της ενεργούς γήρανσης και ενισχύουν την προσπάθεια επίτευξής της. Η ενεργός γήρανση θα πρέπει να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κοινωνικο-πολιτικούς στόχους κάθε κοινωνίας, βάσει της οποίας, ο κάθε άνθρωπος θα έχει το δικαίωμα να απολαμβάνει ίσες ευκαιρίες στην υγεία, στη φροντίδα και στην ασφάλεια. Με αυτόν το τρόπο, θα διατηρείται και ενισχύεται η δυνατότητα των μεγαλύτερων ηλικιακά ατόμων, να συνεχίσουν να προσφέρουν στην κοινωνία, νοουμένου ότι εκάστοτε γίνεται προσαρμογή στις ανάγκες αυτών των ηλικιακών ομάδων. Για την προώθηση της ενεργούς γήρανσης, είναι σημαντικό να αναπροσαρμόζονται οι κοινωνικές πολιτικές των χωρών αλλά και να ενισχύονται οι κρατικοί μηχανισμοί, ούτως ώστε να μπορούν να προσφέρουν πραγματικές υπηρεσίες στα άτομα αυτά.
* Αναισθησιολόγος/ Αλγολόγος (Cyprus Pain Clinic)
