Με την τουριστική σεζόν να ανοίγει και από τον επόμενο μήνα να μπαίνει ουσιαστικά η τουριστική βιομηχανία στην ευθεία για φέτος, εκείνο που συνεχίζει να αιωρείται ως ερώτημα είναι πώς θα αναπληρωθεί η απώλεια των τουριστών από τη Ρωσία και την Ουκρανία αλλά και ευρύτερα από τη νέα κρίση λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Στην ουσία πώς θα κλείσει μία τρύπα 900 χιλ. αφίξεων και περίπου 550 εκατ. ευρώ και κατά πόσο το 2022 θα είναι σημαντικά καλύτερο από το 2021 και κοντά στις αποδόσεις του 2019.
Πρόσφατα, ο υφυπουργός Τουρισμού Σάββας Περδίος εξέφρασε την εκτίμηση ότι φέτος, παρά την κρίση λόγω του Ουκρανικού, ο τουρισμός θα εξελιχθεί καλύτερα σε σχέση με πέρυσι, κυρίως λόγω των προσπαθειών των τελευταίων ετών για διεύρυνση των τουριστικών αγορών της Κύπρου.
Μιλώντας στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης του Παγκύπριου Συνδέσμου Διευθυντών Ξενοδοχείων (ΠΑΣΥΔΙΞΕ), είπε ότι η Κύπρος θα αναπληρώσει τις απώλειες από τη Ρωσία και την Ουκρανία κυρίως από τις αγορές του Ηνωμένου Βασιλείου, του Ισραήλ, της Γαλλίας και της Αυστρίας.
Όπως είπε, περίπου εδώ και οκτώ μήνες «είμαστε στο εξωτερικό και έχουμε πάει τουλάχιστον σε 20 χώρες, μερικές εκ των οποίων είναι βασικές αγορές για την Κύπρο (…) γιατί θέλαμε να τις προετοιμάσουμε όσο γίνεται καλύτερα για φέτος». Πρόσθεσε πως «από αυτόν τον μαραθώνιο επισκέψεων που κάναμε φαίνεται ότι όλες οι αγορές, με εξαίρεση μόνο τη Ρωσία και την Ουκρανία, θα πάνε καλύτερα από το 2021» και στη συνέχεια αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Ισραήλ, τη Γερμανία και τη Γαλλία».
Τι δείχνουν τα στοιχεία
Πόσο όμως εφικτό είναι αυτό που εκφράζει ο υφυπουργός Τουρισμού; Μπορούν να αναπληρωθούν οι απώλειες από Ρωσία και Ουκρανία;
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, το 2021 επισκέφθηκαν την Κύπρο 519.174 τουρίστες από τη Ρωσία, 95.811 από την Ουκρανία και 3.847 από τη Λευκορωσία. Είναι μάλιστα σημαντικό πως οι αφίξεις από την Ουκρανία ήταν περισσότερες περίπου κατά 800 από αυτές του 2019, έτος κατά το οποίο ο τουρισμός στην Κύπρο είχε σημειώσει ρεκόρ αφίξεων. Το πιο πάνω δείχνει ότι η Ουκρανία ήταν μια αγορά με αρκετό μέλλον για την Κύπρο, αν σκεφθεί κανείς ότι πέρυσι επισκέφθηκαν την Τουρκία 2 εκατ. Ουκρανοί τουρίστες.
Σε ό,τι αφορά τη Ρωσία, αναμένονταν για φέτος (πριν από τον πόλεμο) οι αφίξεις να ξεπεράσουν τις 800 χιλ., δηλαδή ένας αριθμός μεγαλύτερος από αυτόν του 2019, όπου καταγράφηκαν 781.856 αφίξεις. Σε έσοδα υπολογίζεται ότι οι Ρώσοι τουρίστες έφεραν στην Κύπρο το 2021 γύρω στις 340 εκατ. ευρώ και οι Ουκρανοί 47 εκατ. ευρώ. Το 2019 από τη Ρωσία, την Ουκρανία και τη Λευκορωσία ήρθαν στην Κύπρο περίπου 900 χιλ. τουρίστες και με βάση τη μέση κατά κεφαλή δαπάνη των τουριστών από τις τρεις χώρες, το τουριστικό εισόδημα για την Κύπρο υπολογίστηκε γύρω στα 550 εκατ. ευρώ.
Η καλύτερη χρονιά για Κύπρο από πλευράς Ρώσων τουριστών ήταν το 2017 με 824.494 αφίξεις.
Πώς θα κλείσει η τρύπα;
Το επόμενο ερώτημα είναι πώς θα αναπληρωθεί το κενό των σχεδόν 900 χιλ. αφίξεων που αναμένονταν από Ρωσία, Ουκρανία και Λευκορωσία και το έλλειμμα των περίπου 550 εκατ. ευρώ; Από ποιες χώρες και από ποιες αγορές; Από ποιες υφιστάμενες και από ποιες νέες; Σύμφωνα με τον υφυπουργό Τουρισμού, Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Γαλλία, Ισραήλ, Ελβετία και Αυστρία θα πάνε πολύ καλύτερα φέτος σε σχέση με το 2021.
Η Γερμανία
Με βάση τα στοιχεία, πέρυσι οι αφίξεις από τη Γερμανία είχαν ανέλθει στις 93.092, σε σχέση με 60.430 το 2020 και 151.500 το 2019. Επομένως, το λιγότερο που μπορεί να ελπίζει κάποιος είναι αύξηση των αφίξεων στα επίπεδα του 2019. Αν επαληθευτεί αυτός ο αριθμός, τότε θα προκύψει μια αύξηση 58 χιλ. αφίξεων και ένα τουριστικό εισόδημα αυξημένο κατά 50 εκατ. ευρώ σε σχέση με το 2021. Συνολικά δε, το τουριστικό εισόδημα από τους Γερμανούς τουρίστες θα ανέλθει για φέτος περίπου στα 125 εκατ. ευρώ.
Σε σχέση, όμως, με τη Γερμανία, προκύπτει ακόμα ένα ερώτημα: Η τουριστική βιομηχανία και όσοι την απαρτίζουν θα είναι ικανοποιημένοι εάν επιτευχθούν οι αριθμοί του 2019; Μήπως οι προοπτικές από την γερμανική αγορά είναι πολύ μεγαλύτερες;
Με βάση τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, το 2017 είχαν αφιχθεί στην Κύπρο 188.826 Γερμανοί τουρίστες και 189.200 το 2018, δηλαδή περίπου 33 χιλ. περισσότεροι απ’ ό,τι το 2019. Άρα εύκολα θα μπορούσε η χώρα μας να στοχεύσει στα επίπεδα του 2017 και του 2018.
Το σημαντικό είναι όμως πως το προφίλ του Γερμανού τουρίστα παραπέμπει σε ακόμα πιο πολλές αφίξεις. Οι Γερμανοί είναι ένας λαός που συνηθίζει να ταξιδεύει εκτός της χώρας του και ένας λαός που αρέσκεται σε διακοπές ξεκούρασης. Το 2019 ποσοστό 61% των κατοίκων της χώρας πραγματοποίησαν ένα ταξίδι τουλάχιστον πέντε ημερών. Μάλιστα ένα ποσοστό 21% ταξίδεψε για πάνω από πέντε ημέρες δύο φορές μέσα στην ίδια χρονιά.
Εκτός από ταξίδια σε χώρες της Ευρώπης που μπορούν να γίνουν με αυτοκίνητο, οι Γερμανοί προτιμούν ταξίδια με βάση τον ήλιο και τη θάλασσα, ένα προϊόν που αποτελεί τον πυρήνα του τουρισμού της χώρας μας. Η Μεσόγειος είναι ένας αγαπημένος προορισμός για τους Γερμανούς. Πρώτη στις προτιμήσεις τους είναι η Ισπανία και ακολουθούν η Ιταλία, η Τουρκία και η Ελλάδα. Σημειώστε ότι το 2021 επισκέφθηκαν την Ελλάδα 3 εκατ. Γερμανοί τουρίστες, ενώ το 2018 καταγράφηκαν 4,3 εκατ. αφίξεις. Το 2021 επισκέφθηκαν την Τουρκία 3 εκατ. Γερμανοί τουρίστες. Η γερμανική πίτα είναι αρκετά μεγάλη και δικαιολογημένα ο υφυπουργός Τουρισμού ελπίζει σε καλύτερα αποτελέσματα για τη χώρα μας.
Η Γαλλία
Η δεύτερη χώρα στην οποία έκανε αναφορά ο υφυπουργός Τουρισμού είναι η Γαλλία. Σύμφωνα με δηλώσεις του κ. Περδίου στο ΚΥΠΕ, ο οποίος επισκέφθηκε πρόσφατα το Παρίσι για συναντήσεις με τουριστικούς φορείς της χώρας «η Κύπρος ύστερα από τρία χρόνια προσπαθειών κατάφερε να εισέλθει στη γαλλική αγορά». Είπε πως μετά από συντονισμένες ενέργειες του υφυπουργείου, του Υπουργείου Μεταφορών και της Hermes Airports, πλέον υπάρχουν 20 πτήσεις την εβδομάδα από και προς τη Γαλλία. Φέτος, ανάφερε χαρακτηριστικά, υπάρχουν διαθέσιμες 100.000 αεροπορικές θέσεις με πέντε απευθείας πτήσεις να συνδέουν εβδομαδιαίως την Κύπρο με τα βασικά κέντρα της Γαλλίας. Επομένως, στόχος για το 2022 είναι ένας αριθμός Γάλλων τουριστών που θα πλησιάζουν τις 100 χιλ., σε σχέση με 36 χιλ. πέρυσι.
Η γαλλική αγορά δεν είναι άγνωστη στην Κύπρο. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια δεν επιδιώχθηκε ή σωστότερα δεν πετύχαμε καλύτερη αξιοποίησή της. Οι ετήσιες αφίξεις Γάλλων τουριστών τη δεκαετία (2012 – 2021) περιορίστηκαν στο φάσμα των 30 με 40 χιλ. Οι περισσότερες καταγράφηκαν το 2016 (42.576 αφίξεις).
Η κατά κεφαλή δαπάνη των Γάλλων τουριστών με βάση τα στοιχεία του 2019 υπολογίστηκε σε 699,3 ευρώ, επομένως το τουριστικό εισόδημα το 2021 ανήλθε περίπου σε 25 εκατ. ευρώ και με προοπτική να αγγίξει το 2022 τις 30 εκατ. ευρώ εάν οι αφίξεις ανέλθουν στα επίπεδα του 2016 ή μεταξύ 63 και 70 εκατ. ευρώ εάν οι αφίξεις κινηθούν μεταξύ 90 και 100 χιλ.
Το Ισραήλ και οι προοπτικές του
Το Ισραήλ είναι μια χώρα από την οποία οι αφίξεις έχουν παρουσιάσει σημαντική άνοδο τα τελευταία χρόνια. Το 2021, λόγω της πανδημίας, οι αφίξεις από τη γειτονική μας χώρα περιορίστηκαν στις 82.098, σε σχέση με 293.746 το 2019. Οι αφίξεις από το Ισραήλ διπλασιάστηκαν το 2019 σε σχέση με το 2016 που είχαν ανέλθει σε 148.739. Τα στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχει ένα μεγάλο περιθώριο τουλάχιστον 210 χιλ. περισσότερων αφίξεων από το Ισραήλ για φέτος, σε σχέση με πέρυσι. Με βάση την κατά κεφαλή δαπάνη, τα έσοδα από τους Ισραηλινούς τουρίστες ανήλθαν το 2019 γύρω στα 139 εκατ. ευρώ, σε σύγκριση με μόλις 39,5 εκατ. ευρώ το 2021.
Η μεγάλη αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου
Έχω αφήσει τελευταία τη μεγάλη αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου, την πιο σημαντική και πιο παραδοσιακή για την Κύπρο. Το 2021 επισκέφθηκαν την Κύπρο μόλις 390.638 Βρετανοί τουρίστες, σε σύγκριση με 1.330.635 το 2019. Εκ των πραγμάτων υπάρχει μια τεράστια δεξαμενή άντλησης τουριστών από το Ηνωμένο Βασίλειο για το 2022. Δεν ξέρω εάν οι αφίξεις του 2019 είναι ένας εφικτός αριθμός, ακόμα όμως και το 50% να επιτευχθεί, τότε η κυπριακή τουριστική αγορά θα είναι σε θέση να καλύψει τις τρύπες που θα αφήσουν η Ρωσία και η Ουκρανία. Πέρυσι, τα έσοδα από τους Βρετανούς τουρίστες ανήλθαν σε περίπου 284 εκατ. ευρώ, σε σύγκριση με 967 εκατ. ευρώ το 2019. Σημειώστε πως από το 2010 μέχρι το 2021 οι αφίξεις από το Ηνωμένο Βασίλειο ποτέ δεν περιορίστηκαν κάτω από τις 870 χιλ., με τις πιο χαμηλές να καταγράφονται το 2014 (871.523 αφίξεις) και τις πιο υψηλές το 2019 (1.330.635 αφίξεις). Επομένως, κατά την άποψή μου, το λιγότερο που θα μπορούσαμε να περιμένουμε για φέτος από την αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου είναι γύρω στις 900 χιλ. αφίξεις.
Πέντε ερωτήματα για τη φετινή τουριστική περίοδο και έξι επισημάνσεις
Τα στοιχεία από τις αγορές που αναφέρονται πιο πάνω, δείχνουν ότι είναι εφικτή η κάλυψη του κενού που αφήνει στον τουρισμό ο πόλεμος στην Ουκρανία.
(1) Αυτός όμως πρέπει να είναι ο στόχος; Δηλαδή να κλείσει η τρύπα των περίπου 900 χιλ. τουριστών από τη Ρωσία, την Ουκρανία και την Λευκορωσία και των 550 εκατ. ευρώ εσόδων; Η απάντηση είναι σαφώς αρνητική. Το 2022 πρέπει να είναι ένα έτος που δεν θα απέχει σημαντικά από τα αποτελέσματα του 2019.
(2) Μπορεί να γίνει όμως αυτό;
(3) Πόσο μπορούν να πλησιάσουν οι φετινές αφίξεις αυτές του 2019;
(4) Από πού μπορούν να αντληθούν περισσότεροι τουρίστες από υφιστάμενες και νέες αγορές για να καλυφθεί το κενό των Ρώσων και Ουκρανών τουριστών;
(5) Πόσο μπορεί να στηρίξει η κυπριακή τουριστική βιομηχανία αυτόν τον στόχο, όπως είναι σήμερα δομημένη και όπως ήταν τα τελευταία χρόνια προσανατολισμένη;
Δεν θεωρώ ότι είναι ερωτήματα που μπορούν να απαντηθούν άμεσα και μάλιστα πριν από τα μέσα με τέλη Μαΐου, όταν θα αρχίσουν να διαφαίνονται και οι κρατήσεις του καλοκαιριού.
Από την άλλη, στη ζυγαριά μπαίνουν πρόσθετοι παράγοντες, πολύ σημαντικοί, όπως:
● Ο αριθμός των πτήσεων και διαθέσιμων αεροπορικών θέσεων
● Το σημερινό κόστος των αεροπορικών εισιτηρίων
● Το κόστος του πακέτου που μπορεί να προσφέρει η Κύπρος, δεδομένων των αυξημένων κόστων εξαιτίας κυρίως του εισερχόμενου πληθωρισμού (αλλά και του εσωτερικού)
● Η απαραίτητη στελέχωση των ξενοδοχειακών μονάδων και των υπόλοιπων παρεμφερών συνδεδεμένων μονάδων όπως της εστίασης. Για παράδειγμα, δεν μπορείς να φέρεις στην Κύπρο 500 χιλ. Γερμανούς τουρίστες εάν ανάμεσα στο προσωπικό των μονάδων που θα καταλύσουν δεν υπάρχουν μέλη που ομιλούν τη γερμανική γλώσσα. Το ίδιο βέβαια ισχύει και με τους Γάλλους. Και δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι η τουριστική βιομηχανία ήταν προσανατολισμένη τα τελευταία χρόνια, εκτός από την παραδοσιακή αγγλική αγορά, κυρίως προς τη ρωσική.
● Ο ανταγωνισμός από άλλους προορισμούς στη Μεσόγειο ( δεν είμαστε μόνοι μας στην αγορά και δεν παίζουμε μόνοι μας στο γήπεδο).
● Η συνεργασία κρατικού και ιδιωτικού τομέα, ώστε οι στόχοι και οι στοχεύσεις τους να συμβαδίζουν.
Εν κατακλείδι, θα έλεγα ότι θα ήταν λάθος να πιστεύουμε ότι τα πράγματα θα είναι εύκολα. Η αναπλήρωση των χαμένων αφίξεων από Ρωσία και Ουκρανία δεν πρέπει να μετατραπεί ως ο κύριος στόχος της φετινής τουριστικής περιόδου. Στόχος πρέπει να είναι μια χρονιά που δεν θα απέχει πολύ από τα αποτελέσματα του 2019. Ταυτόχρονα, όμως, να είναι ένα τουριστικό έτος που θα διευρύνει τους δρόμους που οδηγούν σε αγορές γνωστές στην Κύπρο και που παρουσιάζουν σημαντικές προοπτικές. Πάντα, όμως, με γνώμονα πως μέσα από σωστούς χειρισμούς από όλους τους εμπλεκόμενους, ότι δεν θα πρόκειται για ανοίγματα ενός έτους αλλά για προσπάθειες με μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
* Δημοσιογράφος
(panicoscharal.j@gmail.com)
