Μια αγαπητή και εκλεκτή φίλη με παρακίνησε να διαβάσω την ποιητική συλλογή του Ανδρέα Πίττα, “Ογδόντα χαϊκού”, γιατί εκτιμά ιδιαιτέρως τη γνώμη μου. Διάβασα τη συλλογή υπακούοντας στην προτροπή της με κάποια σκεπτική διάθεση. Όταν όμως άρχισα να διαβάζω τα σπάνια αυτά, τουλάχιστο στη μορφή, ποιήματα, χάρηκα για την προτροπή της και άρχισα να γράφω με αρκετή όρεξη και ευχαρίστηση.
Η συλλογή του Ανδρέα Πίττα εκδόθηκε στην Αθήνα από τον γνωστό εκδοτικό οίκο ΚΕΔΡΟΣ το 2015 αλλά δεν έτυχε να ακούσω γι’ αυτήν προηγουμένως ή για την ποιητική ιδιότητα του διακεκριμένου βιομήχανου και επιστημονικού και κοινωνικού παράγοντα της Κύπρου, Ανδρέα Πίττα. Πρέπει να ομολογήσω ότι η ανακάλυψη της νέας του ιδιότητας στην ποίηση με εξέπληξε πολύ ευχάριστα.
Τι όμως είναι ακριβώς τα χαϊκού; Ο ίδιος ο ποιητής μας εξηγεί στον πρόλογο της ποιητικής του συλλογής ότι τα χαϊκού είναι ένα είδος ιαπωνικής ποίησης σε δεκαπεντασύλλαβες στροφές, τριών στίχων με 5, 7 και 5 συλλαβές. Πρόκειται για ένα πολύ αυστηρό και λιτό είδος ποίησης που καλλιεργήθηκε και ακόμα καλλιεργείται στην Ιαπωνία με μεγάλη επιτυχία και δημοτικότητα.
Τα χαϊκού συμπυκνώνουν με αφάνταστη λιτότητα τις σκέψεις, τις στιγμές που φεύγουν, τα τοπία που συνήθως μένουν, τους έρωτες, τις μνήμες, την τέχνη, τη φιλοσοφία και ακόμα τη θρησκεία. H αναγκαστική λιτότητα της ποίησης αυτής, η αφαίρεση και η πειθαρχία που επιβάλλει στον ποιητή, είναι σχεδόν εξουθενωτική. Το αποτέλεσμα είναι κάτι το ελλειπτικό, το λιγνό, το υποβλητικό, το ακαριαίο, το φευγαλέο και εκπληκτικό που κάποτε σε αιφνιδιάζει σαν αστραπή και κάποτε σε θωπεύει σαν χάδι.
Δεν είναι εύκολο να γράψει κανείς ωραία χαϊκού αλλά γενικά ο Ανδρέας Πίττας το επιτυγχάνει θαυμάσια. Για του λόγου το αληθές, και για να εισαγάγω καλύτερα τον αναγνώστη στο θέμα, παραθέτω τρία χαϊκού από τη συλλογή του Ανδρέα Πίττα.
Δεν είναι έρωτας
ταξίδι στον ουρανό
θαρρώ πως είναι
***
Μικρός ψαρεύει
παραφυλά ο γλάρος
πώς να τον κλέψει
***
Αλλάζουν χρώμα
σαν φθινοπωρινά φύλλα
τα δυο σου μάτια
Τα χαϊκού του Ανδρέα Πίττα υποβάλλουν με τον πιο άμεσο τρόπο το ατόφιο μυστήριο της ποίησης χωρίς ούτε ίχνος πλεονασμού, ρητορείας, ή επίδειξης. Υποβάλλουν έμμεσα, πλάγια και πολυσήμαντα, όπως συμβαίνει συνήθως, και πρέπει να συμβαίνει, με τη γνήσια και ωραία ποίηση. Tα «Ογδόντα Χαϊκού» λαμπυρίζουν μοναχικά μέσα σ΄ένα είδος ποιητικού και ερωτικού ημίφωτος.
Κάποια καθοδήγηση στα επί μέρους θέματα της συλλογής μας παρέχεται από τους υπότιτλους του έργου: Αφροδίτη, Ομηρικά, Βενετία, και πάλι Βενετία, Αλγεσίδωρος Έρως, Του Αιγαίου και Σκόρπια. Ας σημειωθεί εδώ ότι ο Λορδος Βύρων έγραφε για γλυκύπικρους έρωτες.
Τα “Ογδόντα χαϊκού” αποτελούν μια ξεχωριστή ποιητική προσφορά, γιατί κατόρθωσαν επίσης να υπερβούν μια εγγενή δυσκολία του εγχειρήματος. Τονίζω κάτι που επισημαίνει και ο ποιητής στο προλογικό του σημείωμα. Το εξής.
Τα χαϊκού προσφέρονται πολύ πιο άνετα στη γιαπωνέζικη γλώσσα που είναι και η παραδοσιακή τους μήτρα. Η μεταφορά τους στην ελληνική γλώσσα είναι πολύ πιο δύσκολη υπόθεση ένεκα των πολυσύλλαβων λέξεων της γλώσσας μας. Εντεύθεν ο ιδιαίτερος και δίκαιος έπαινος για την δεξιοτεχνία των χαϊκού του Ανδρέα Πίττα.
Τέλος, αναφέρω ότι επηρεασμένος και ίσως συνεπαρμένος από τα εν λόγω “ Ογδόντα Χαϊκού” προσπάθησα να γράψω και εγώ τουλάχιστον ένα χαϊκού. Ομολογώ ότι συνάντησα μεγάλη δυσκολία σ΄αυτό. Χρειάστηκα αρκετή ώρα για να ολοκληρώσω και να τορνέψω ένα μόνο χαϊκού. Το χαϊκού αυτό, βασισμένο σε μια βαθιά αλήθεια του Μαρσέλ Προυστ, το αφιερώνω στον δημιουργό των “Ογδόντα χαϊκού”, τον ποιητή Ανδρέα Πίττα, που σ΄ όλη του τη ζωή ακολουθεί το «λάθε βιώσας» του Επίκουρου, τόσο ως ποιητής όσο και ως χορηγός στους τομείς της επιστήμης και του πολιτισμού χωρίς μεγάλα λόγια και τυμπανοκρουσίες.
Το ταπεινό χαϊκού μου είναι το εξής.
Οι παράδεισοι
είναι, φευ, αληθινοί,
όταν χαθούνε
Οι μόνοι αληθινοί παράδεισοι είναι όντως οι χαμένοι παράδεισοι. Είναι γι΄αυτό το λόγο που η αγαπημένη Κερύνεια, η αγαπημένη Αμμόχωστος, η αγαπημένη Μεσαορία και η αγαπημένη Καρπασία και όλα τα άλλα «χαμένα» εδάφη μας, αλλά και οι χαμένοι έρωτές μας και όσα δεν τολμήσαμε ή δεν έτυχε να βιώσουμε, είναι οι μόνοι αληθινοί μας παράδεισοι…
