Ο Ουμπέρτο Έκο, φιλόσοφος, συγγραφέας και καθηγητής Επικοινωνίας, ασχολήθηκε επισταμένως για τον τρόπο που λειτουργούσαν τα ΜΜΕ και την τεράστια επίδραση τους και είναι νομίζω γνωστή η φράση που είπε ότι «Σήμερα μόνο οι ηλίθιοι κάνουν δικτατορίες με τανκς, από τη στιγμή που υπάρχει η τηλεόραση».

Το 2015, σε συνέντευξή του και διαβλέποντας εν πολλοίς αυτό που ζούμε σήμερα, αναφέρθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία όπως ο ίδιος είπε: «Έδωσαν δικαίωμα λόγο σε ορδές ηλιθίων, οι οποίοι προηγουμένως δεν μιλούσαν παρά σε μπαρ, μετά από ένα ποτήρι κρασί. Τότε, δεν έκαναν κακό στους υπόλοιπους. Εκεί κάποιος τους έκοβε την κουβέντα, ενώ τώρα έχουν το ίδιο δικαίωμα να μιλούν όσο και ένα βραβείο Νόμπελ».

Μια περιδιάβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και κυρίως στο Facebook είναι αρκετή για να μπορέσει κάποιος παρατηρητής να αντιληφθεί σε όλο το τραγικό μεγαλείο πόσο ορθό ήταν αυτό που είπε τόσο ωμά ο Ουμπέρτο Έκο.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδωσαν λόγο σε όλους και αυτό είναι κάτι πάρα πολύ καλό, το πρόβλημα έγκειται στο ότι οι «ορδές ηλιθίων», στις οποίες τόσο βιτριολικά αναφέρεται ο Εκο, είναι εν πολλοίς άνθρωποι οι οποίοι πριν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και της πλημμυρίδας των άμεσων και ανεξέλεγκτων «ειδήσεων», «πληροφοριών» κλπ, δεν νοιάζονταν στην πραγματικότητα να ενημερωθούν αληθινά, μέσω εφημερίδων ή μέσω βιβλίων και (ιστορικών – επιστημονικών) περιοδικών για να έχουν ουσιαστική άποψη για οτιδήποτε, ενώ τώρα έχουν “άποψη”, η οποία δεν βασίζεται σε κοπιαστική μελέτη και ουσιαστικό διάβασμα, παρά μόνο σε εύπεπτα τσιτάτα, που κάπου κάποιος έγραψε από το κινητό του ή τον προσωπικό του υπολογιστή, χωρίς να εμβαθύνει σε ο,τιδήποτε και να τεκμηριώνει με πηγές και δεδομένα τα όσα γράφει.

Τον Μάιο του 2015, ο Ουμπέρτο Έκο στην ερώτηση αν το ίντερνετ «διαστρέφει τα πνεύματα» απάντησε ότι «πρέπει να είσαι οπλισμένος για να το χρησιμοποιήσεις. Είναι σαν ένα πολύ γρήγορο αυτοκίνητο που πρέπει να ξέρεις να οδηγείς. Αλλιώς, πας κατευθείαν στον τοίχο».

Το ίντερνετ είναι ένα εργαλείο και όπως όλα τα εργαλεία έχει τόση αξία και μπορεί να χρησιμεύσει τόσο, αναλόγως του χρήστη του.

Το μαχαίρι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να σκοτώσεις κάποιον, αλλά και για να κόψεις το ψωμί σου ή να κατασκευάσεις κάτι.

Οι ορδές ηλιθίων που ανέφερε ο Έκο έχουν κάνει πολύ έντονη την παρουσία τους, ειδικά στα χρόνια της πανδημίας, όπου η γελοιότητα και η φαιδρότητα έχουν φτάσει σε επίπεδα που πριν κάποια χρόνια φάνταζαν αδιανόητα.

Οι Λευκωσιάτες, κυρίως, ενδεχομένως να θυμούνται τον κύριο που νυχθημερόν στεκόταν  συνήθως στα φώτα του Καλησπέρα στην είσοδο της Λευκωσίας, κρατώντας πλακάτ με τα οποία έγραφε για τους μασόνους, τους ιλουμινάτι κλπ και ότι οι μασόνοι και ο… Πάπας θέλουν να τον σκοτώσουν και ίσως τότε να νομίζαμε ότι μόνο αυτός ο κύριος ήταν ο κάπως διαφορετικός, ο οποίος ενδεχομένως να έχρηζε και κάποιας βοήθειας.

Ως φάνηκε τα τελευταία χρόνια, όσοι σκεφτόμασταν ότι μόνο αυτός ο κύριος σκεφτόταν έτσι, μάλλον πέσαμε πάρα πολύ έξω.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γιγάντωσαν το φαινόμενο της διασκόρπισης θεωριών συνωμοσίας και έριξαν πάρα πολύ νερό στον μύλο της εγκεφαλικής παράλυσης πολλών ανθρώπων, που εγκλωβίστηκαν σε έναν παράλογο τρόπο σκέψης και μέσω των echo chambers, που τους δημιούργησε ο αλγόριθμος, είτε του Facebook είτε του You tube και μέσω των σχολίων που έκαναν σε αλλήλους, κάτι το οποίο μεγάλωνε ακόμη παραπάνω τις πεποιθήσεις τους, η παράνοια γιγαντώθηκε ακόμη περισσότερο και σε πάρα πολλούς έγιναν εμμονές.

Είναι δυστυχώς σύνηθες φαινόμενο ο ανεξέλεγκτος σχολιασμός κάτω από εφημερίδες και ειδησεογραφικά σάιτ, όπου άνθρωποι κινούμενοι από την παράνοια που αναφέρθηκε πιο πάνω και την εύκολη χρήση του μέσου, εξαπολύουν απειλές θανάτου κατά δημοσιογράφων, πολιτικών, επιστημόνων, εκπαιδευτικών κλπ, επειδή δεν τους αρέσουν τα όσα διαβάζουν, μιλάνε για προδότες και ότι θα πρέπει να πληρώσουν για όλα αυτά κλπ και είναι η προσωπική μου άποψη ότι τα τελευταία γεγονότα με τις βόμβες σε σχολεία, το κάψιμο σχολείων και τις ευθείες απειλές κατά επιστημόνων έχουν άμεση σχέση με αυτό το φαινόμενο.

 

Η απόφαση του ΕΔΑΔ

Ειδικά σε σχέση με τα σχόλια χρηστών του Facebook και άλλων μέσων κοινωνικής δικτύωσης, το ΕΔΑΔ στις 16/6/2015 -απόφαση CASE OF DELFI AS v. ESTONIA- αποφάνθηκε ότι ένα διαδικτυακό portal ειδήσεων είναι νομικά υπεύθυνο για σχόλια αναγνωστών του, αν δεν προβεί στα απαραίτητα διαβήματα να προστατεύσει τρίτους, έστω και αν υπάρχει ειδοποίηση ότι δεν ευθύνεται για αυτά, κάτι που αφορά προφανώς επίσης όλους τους χρήστες του διαδικτύου, οι οποίοι μπορούν να καταστούν νομικά υπεύθυνοι για τα σχόλια τους.

Το ερώτημα που τέθηκε ενώπιον της Πλήρους Ολομέλειας του ΕΔΑΔ δεν ήταν κατά πόσο η ελευθερία έκφρασης σχολιαστών παραβιάστηκαν, αλλά κατά πόσο η εταιρεία διαχείρισης του portal Delfi AS μπορούσε να θεωρηθεί νομικά υπεύθυνη για αυτά τα σχόλια, που γράφτηκαν από άλλους και όχι από την ίδια και κατά πόσο η απόφαση του Εσθονικού Δικαστηρίου, που διέταξε τη διαγραφή αυτών των σχολίων, συνιστούσε παραβίαση του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ.

Το ΕΔΑΔ έκρινε ότι η ιστοσελίδα θα μπορούσε να έχει υποθέσει ότι η είδηση θα μπορούσε να προκαλέσει αρνητικές αντιδράσεις κατά της ναυτιλιακής εταιρείας και των διαχειριστών της και να αναγνωρίσει ότι έχει υψηλότερο από τον μέσο όρο κίνδυνο τα αρνητικά σχόλια να ξεπεράσουν το όριο της αποδεκτής κριτικής και να φθάσουν το επίπεδο της αδικαιολόγητης προσβολής ή της ρητορικής μίσους.

Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Delfi θα έπρεπε να έχει επιδείξει ιδιαίτερη επιμέλεια για να μην της αναγνωρισθεί ευθύνη από τα σχόλια, συνυπολογίζοντας τον επαγγελματικό χαρακτήρα της ιστοσελίδας.

Το ΕΔΑΔ ομόφωνα αποφάνθηκε ότι δεν υπήρξε παραβίαση του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ και ότι το εύρημα που καθιστούσε την Delfi AS νομικά υπεύθυνη για σχόλια τρίτων στο πορταλ της ήταν ένας δικαιολογημένος και αναλογικός περιορισμός, σε σχέση με το δικαίωμα του πορτάλ στην ελευθερία της έκφρασης, κυρίως επειδή τα σχόλια ήταν εξαιρετικά προσβλητικά, το πορτάλ απέτυχε να προβεί στις κατάλληλες ενέργειες από το να καταστούν δημόσια, το γεγονός ότι αποκόμισε οικονομικό όφελος από αυτά και επέτρεψε στους σχολιαστές αυτούς να παραμείνουν ανώνυμοι καθώς επίσης και το πρόστιμο που επιβλήθηκε των 320 ευρώ δεν ήταν υπερβολικό.

Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να γνωρίζουν και τα δημοσιογραφικά πορτάλ αλλά και όλοι οι χρήστες του διαδικτύου ότι για ό,τι γράφουμε ή φιλοξενούμε μπορεί να βρεθούμε να είμαστε νομικά υπεύθυνοι προς τρίτα πρόσωπα.

* Advocates-Legal Consultants