Χρόνια υπαρξιακή αδυναμία των εκάστοτε ηγεσιών της Κύπρου ήταν η άγνοια της πολιτικής ιστορίας και των συγκυριών που μέσα στα χαώδη διάκενά τους περιδινιζόταν το εθνικό μας πρόβλημα, με συνέπειες τις περιπέτειες και τις χαμένες ιχνηλασίες στη χαώδη διπλωματία. Όπως σήμερα που η επετειακή μνήμη μας οπισθοδρομεί ερευνητικά στις παραμονές της εξέγερσης των Οκτωβριανών του 1931.
Η ψυχή του λαού μας ήταν πυρπολημένη από το εθνικό ιδεώδες της Ένωσης με την Ελλάδα, αλλά η θρυαλλίδα που άναψε τη φωτιά δεν ήταν απαλλαγμένη από την οργή των αδικιών της αγγλοκρατίας, όπως οι δυσβάστακτες φορολογίες και η αδίστακτη αποικιοκρατική πολιτική. Οι τότε ηγέτες, ο Αρχιεπίσκοπος Κύριλλος ο Β΄ και οι βουλευτές του Νομοθετικού Σώματος, ( Σταυρινάκης, Τριανταφυλλίδης, Σιακαλλής, Ρωσσίδης, Αραδιπιώτης, Λανίτης, Γαλατόπουλος, Κυριακίδης, Νικολαϊδης, με επί κεφαλής τον εκρηκτικό Κιτίου Νικόδημο Μυλωνά και τον δεσπότη Κερύνειας Μακάριο Μυριανθέα, άναψαν τη φλόγα του ξεσηκωμού, χωρίς να υπολογίσουν τις ελληνικές αδυναμίες και τις διεθνείς συγκυρίες, που εν προκειμένω επηρεάζονταν από τη δύναμη των εντός βεληνεκούς κανονιοφόρων του βρετανικού ναυτικού. Και, βέβαια, δεν υπολόγισαν τον Άγγλο πρωθυπουργό Πάσφιλντ, με την ανθελληνική πολιτική. Ούτε έλαβαν υπόψη την κουστωδία των απεσταλμένων στο νησί, Μάλκομ Στήβενσον, που είχε ήδη εφαρμόσει αφελληνιστική τακτική, Στορς, Πάλμερ, Σταμς, με συνεπικουρία τους «Τάϊμς», με το εμπρηστικό άρθρο ότι οι Κύπριοι δεν ήταν…¨Ελληνες (άρθρο 1ης Αυγούστου 1928). Μέσα στην ενθουσιώδη ατμόσφαιρα του συλλαλητηρίου, στο Σταυροδρόμι της Λάρνακας που οργάνωσε ο Ρωσίδης και έσπευσε να ποδηγετήσει ο οικείος Μητροπολίτης, η Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση Κύπρου με την υπόδειξη του Προξένου της Ελλάδος Αλέξη Κύρου, κυκλοφόρησε την επαναστατική προκήρυξη, διαλαλώντας ότι τα μέλη της «τάσσουν ως σκοπόν την μετά φανατισμού επιδίωξιν της μετά του ελληνικού πολιτειακού συνόλου Ενώσεως της Κύπρου». Η προκήρυξη απετέλεσε το έναυσμα του ξεσηκωμού στη Λευκωσία και της πορείας των δέκα χιλιάδων Λευκωσιατών στον λόφο όπου πυρπόλησαν το κυβερνείο. (Στην εξέγερση σκοτώθηκαν 18 διαδηλωτές σ’ όλο το νησί, εξορίστηκαν 10, συνελήφθησαν 2.952,καταδικάστηκαν 2.679 και επεβλήθηκαν μέτρα δικτατορικά…
Ήταν μια αυθόρμητη εκδήλωση «εν βρασμώ ψυχής» που προκάλεσε την αντίδραση του Ελευθερίου Βενιζέλου που επέκρινε την αντιπροσωπεία των Κυπρίων που τον επισκέφθηκε. Ο Πρωθυπουργός εξοργισμένος τους φώναξε: «Η Αγγλία είναι οχιά. Αν θα την κτυπήσεις κτύπησέ την στο κεφάλι, αλλιώς θα σε φάει». Σοφός από τις εμπειρίες των βαλκανικών πολέμων, της πανωλεθρίας του ’97, της Μικρασιατικής Καταστροφής και των δικτατοριών Πάγκαλου, Κονδύλη, γνώστης των συνεπειών από την ελληνική πολιτική προχειρότητα και έχοντας κατά νουν τη διαβεβαίωση του Λόϋντ Τζωρτζ, ήξερε να σκέπτεται και να βαδίζει σωστά. Πίστευε πως ο πόθος της κυπριακής ελευθερίας θα πραγματοποιόταν με την κατάλληλη διπλωματική προετοιμασία και την υπομονή… Αλλά, άλλαι μεν βουλαί Βενιζέλου, άλλα δε τα κελεύσματα των λαϊκών ενθουσιασμών.
Παρήλθε ο μεσοπόλεμος 1920-1939, εξερράγη η παγκόσμια αιματοχυρία και την ιστορία κατάγραφε ο ενθουσιασμός των μαζών, τα εκετομμύρια των νεκρών, οι κραυγές του πλήθους, όπως στη Φανερωμένη τον Αύγουστο του 1954. Είχε θριαμβεύσει η ενωτική θέληση με το Δημοψήφισμα του Ιανουαρίου 1950 και στα τέσσερα χρόνια που ακολούθησαν λήφθηκαν οι αποφάσεις σε μυστικές συσκέψεις των Αθηνών, πρωτοστατούντος του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, για ένοπλο αγώνα απελευθέρωσης και Ένωσης με την Ελλάδα. Έμοιαζε εκείνη η ένορκος απόφαση με τη θέληση του 1897, όταν ο Βασιλιάς Γεώργιος Α΄ της Ελλάδας, με το επιτελείο του άνοιξαν την πύλη του πολέμου, με αποτέλεσμα να φέρουν τον Τούρκο στα πρόθυρα των Αθηνών, να εξαναγκαστούν να πληρώσουν αποζημιώσεις με δάνεια που γονάτισαν τη χώρα μέχρι το 1977, με ουσιαστική υποτέλεια στον διεθνή έλεγχο, οικονομικό, πολιτικό, κοινωνικό. Οι Άγγλοι με τον Ρέτζιναλ Λήπερ, τον Μπάλφουρ, τον Σκόμπι, με διαδοχή Πιούριφοϊ , έπαυαν και διόριζαν υπουργούς, ο Ρόλλινγκς εξευτέλιζε στρατηγούς βάζοντάς τους να τρέχουν στον στίβο του σταδίου και οι λακέδες της κερδοσκοπίας με το κεφάλι σκυμμένο υπηρετούσαν τα συμφέροντα της κατοχικής χώρας.
Οι καταπιέσεις έβραζαν το αίμα στις φλέβες του λαού, η θέληση της αντίστασης φούντωνε και η έκρηξη του απελευθερωτικού αγώνα στην ώρα της σάλπισε το ξεθηκάρωμα της ΕΟΚΑ. Από το 1955 μέχρι το 59, τα πορτραίτα των ηρώων του 1821 πρόσταζαν την ενωτική δράση. Έγινε βίωμα η συμφιλίωση με τον θάνατο και η ιερή χορεία της νεολαίας κατέθετε τους τάφους της τον πόθο, εμπνέοντας τους σκλάβους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στο αντάρτικο. Οι άγιες φωνές από την κρεμάλα σαλπιγκτήρια των παλληκαριών προς την καταξίωση, ενώ πρωτάκουστα ονόματα ύψωναν ιδανικά στα τέμπλα των εκκλησιών, για να προσκυνούν οι πιστοί το νέο αγιολόγιο της ιστορίας. Και όλα σύνθεταν τα τροπάρια του ηρωισμού στη διεκδίκηση που σκάλωσε στα σκαλοπάτια της ανύπαρκτης πολιτικής. Στην ανωριμότητα και την εγωπάθεια της ανεπάρκειας, που θέλησε να είναι προέκταση της δόξας, με αποτέλεσμα μοιραία σφάλματα που έσυραν στη συντριβή του λαϊκού ιδεώδους και στην διαστροφή του προσώπου της ηγεσίας της αυταπάτης. Ψευδαίσθησης, με τη συνεπικουρία της ελλαδικής αυτομόλησης στην ξένη εξάρτηση, που κατρακύλησε τον αγώνα τον Φεβρουάριο του 1959 στην άβυσσο. Στον όλεθρο με αλυσίδα την πλάνη υποτελών εξαρτήσεων στην αγγλική πανουργία όπως το 1963 και στην ουρά μιας βρεφικής διπλωματίας που για πρώτη φορά αμφισβητήθηκε φέτος στον ΟΗΕ, με την καταγγελία του Προέδρου, τόσο της ερμαφρόδιτης πολιτικής του Γενικού Γραμματέα όσο και στην αποφασιστική στροφή από την γραμμή που επέβαλλε η αγγλική πανουργία επί 143 χρόνια. Τα σύνδρομα των Οκτωβριανών εξέλιπαν. Νέα δυναμική ανατέλλει στο κράτος του ζόφου. Ακτίνα νέας ελπίδας ζεσταίνει την φθινοπωρινή ψύχρα…
