«Δεν νοείται εκλογή νέου Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας στις προσεχείς προεδρικές εκλογές, που να μη διασφαλίζει αντικειμενικά και να μην επιφέρει στην πράξη τον επανακαθορισμό των στόχων, των προσανατολισμών, της οργάνωσης, των πρακτικών και των στρατηγικών σχεδιασμών του κράτους».
Το κυπριακό κράτος από της ιδρύσεως του, λειτουργεί, δυστυχώς, αρκετές φορές με μη ορθολογικούς και μη αποτελεσματικούς τρόπους, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται στρεβλώσεις και να καλλιεργούνται νοοτροπίες που αποτελούν ανασταλτικούς παράγοντες στον περαιτέρω εκσυγχρονισμό του. Στην ουσία, παρατηρείται στη χώρα μας μια αναντιστοιχία μεταξύ της διακυβέρνησης, και πολιτικής πράξης και κουλτούρας από τη μια μεριά, και της κοινωνίας, της κοινωνικής εξέλιξης και του εν γένει κοινωνικού γίγνεσθαι από την άλλη. Επιπλέον, η σημερινή οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση, σε συνδυασμό με την κρίση στον τομέα της υγείας που προκάλεσε η πανδημία του κορωνοϊού, μαζί με την ηθική, πολιτική και κοινωνική κρίση, έχει θέσει νέες προκλήσεις, που απαιτούν πολιτική και κοινωνική αναδιάρθρωση.
Ως εκ τούτου, δεν νοείται εκλογή νέου Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας στις προσεχείς προεδρικές εκλογές, που να μη διασφαλίζει αντικειμενικά και να επιφέρει στην πράξη τον επανακαθορισμό των στόχων, των προσανατολισμών, της οργάνωσης, των πρακτικών και των στρατηγικών σχεδιασμών, που στην ουσία συνιστούν εκσυγχρονισμό του κράτους. Νοοτροπίες και πρακτικές που έχουν φτιάξει κατεστημένα που λειτουργούν ως τροχοπέδη στην περαιτέρω κοινωνική ανάπτυξη πρέπει να αντικατασταθούν με νέες ιδέες, πολιτικές, στρατηγικές και πρακτικές. Εδώ, ακριβώς, η ακαδημαϊκή κοινότητα της Κύπρου μπορεί και πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό και ουσιαστικό ρόλο.
Η ακαδημαϊκή κοινότητα της Κύπρου τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει μια κρίσιμη μάζα, και μόνο πολύ πρόσφατα άρχισε να παρεμβαίνει στο κοινωνικό γίγνεσθαι, και κυρίως να γίνεται αποδεκτή ως μια πηγή πληροφόρησης και καθοδήγησης για χάραξη και διαμόρφωση πολιτικής και στρατηγικής. Εν τούτοις, και σ’ αυτή την περίπτωση, οι ακαδημαϊκοί που τους ανατίθενται σημαντικοί ρόλοι ή τοποθετούνται σε κρίσιμες θέσεις, τις περισσότερες φορές δεν επιλέγονται μετά από αξιολόγηση των πραγματικών τους προσόντων και ικανοτήτων, αλλά με κομματικά και πολιτικά υστερόβουλα κριτήρια ή λόγω κοινωνικών ή οικονομικών διασυνδέσεων. Έτσι και εδώ εφαρμόζεται ο αναχρονιστικός και επιβλαβής κανόνας που ισχύει γενικά στην πλήρωση σημαντικών θέσεων στην πολιτική και κοινωνική σφαίρα του κράτους μας, να επιλέγονται ή και να εκλέγονται όχι τα πλέον ικανά άτομα, αλλά μετριότητες. Που δυστυχώς, σ’ αυτές τις μετριότητες εναποθέτει τις τύχες και προσδοκίες του ένας ολόκληρος λαός!
Πέραν τούτου, δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια έχουμε γίνει μάρτυρες του γεγονότος ότι η επιστημονική γνώση που παράγεται, δε βρίσκει πάντοτε «ευήκοο ους». Επιστημονικές έρευνες στις οποίες συμμετέχει μεγάλος αριθμός χωρών, που διαθέτουν επεξεργασμένα θεωρητικά υπόβαθρα, μεθοδολογική τεκμηρίωση του αντικειμένου και αυστηρούς επιστημονικούς κανόνες, και καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών, πολιτικών και οικονομικών παραμέτρων της κοινωνικής ζωής, αγνοούνται ή παραβλέπονται από τους πολιτικούς άρχοντες. Πέραν αποσπασματικών παρουσιάσεων στο Τύπο και ευκαιριακών αναφορών, τα αποτελέσματα αυτά μένουν εν πολλοίς αναξιοποίητα.
Είναι επιτακτική η ανάγκη καλλιέργειας της ηθικής σε όλα τα επίπεδα άσκησης εξουσίας. Αυτό είναι το δυσκολότερο να επιτευχθεί γιατί δεν μπορεί να επέλθει μόνο με εισαγωγή νομοθεσιών ή κανονιστικών πλαισίων. Αποτελεί προϊόν παιδείας και κουλτούρας. Εδώ, η ανώτατη εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει αποφασιστικά ως κομμάτι του καθόλου εκπαιδευτικού συστήματος που πρέπει να διέπεται από ανθρωπιστικά ιδεώδη και να αποτελεί, πέραν της συμβολής της στο οικονομικό σύστημα και στην αγορά εργασίας, ένα χώρο παραγωγής νέων ιδεών, καινοτομιών, στάσεων και πολιτισμού, που να συμβάλλουν ουσιαστικά στην καλλιέργεια και διαμόρφωση σωστών και υπεύθυνων πολιτών με αυξημένο το αίσθημα της ευσυνειδησίας, του επαγγελματισμού, και της κοινωνικής και πολιτικής ευθύνης.
Εκτός από τη σωστή αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης που παράγεται κυρίως στα πανεπιστήμια, είναι και ένα άλλο ζήτημα εκσυγχρονισμού, που αποτελεί πλέον απαίτηση από τα ευρύτερα στρώματα του λαού. Πρόκειται για την εμπέδωση της πλήρους εφαρμογής της αξιοκρατίας σε όλα τα επίπεδα της δημόσιας ζωής. Έχει πλέον γίνει από όλους κατανοητό ότι το πελατειακό σύστημα που αναδεικνύει πρόσωπα σε θέσεις κλειδιά με κριτήριο την κομματική ταυτότητα ή τις προσωπικές/οικογενειακές σχέσεις αποτελεί μια εντελώς αντικοινωνική πρακτική και λειτουργεί μακροπρόθεσμα σε βάρος του κοινωνικού συνόλου και της χώρας γενικότερα. Η εφαρμογή της αξιοκρατίας πρέπει να είναι συνεχής και να καλύπτει και τη σωστή λειτουργία και την αποτελεσματικότητα προσώπων και θεσμών που πρέπει να είναι σε κάθε στιγμή έτοιμοι να λογοδοτούν στους πολίτες για τον τρόπο που εκτελούν τα καθήκοντά τους. Συνεπακόλουθο, είναι και η ανάγκη συνεχούς ανανέωσης προσώπων σε θέσεις κλειδιά. Η ανανέωση προσώπων σε θέσεις κλειδιά αποτελεί σωστή αξιοποίηση της πλέον πολύτιμης μορφής κεφαλαίου κάθε κοινωνίας, του ανθρώπινου κεφαλαίου.
Κλείνω το σημερινό μου άρθρο, συνοψίζοντας το βασικό του μήνυμα ως εξής: Εκλογή νέου Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, που να μη διασφαλίζει και να μην υλοποιεί στην πράξη τον απαιτούμενο εκσυγχρονισμό του κράτους, απλά θα φέρει τα όσα υπονοεί το σοφό λαϊκό γνωμικό «τα ίδια Παντελάκη μου, τα ίδια Παντελή μου…». Και πιστεύω ότι οι πάντες αντιλαμβάνονται, σε μια τέτοια περίπτωση, την τραγική κατάσταση που θα περιέλθουν η παρούσα και οι μέλλουσες γενεές στον τόπο μας.
*Καθηγητής και αντιπρόεδρος του συμβουλίου του Philips University, πρώην πρύτανης πανεπιστημίου.
a.orphanides@philipsuni.ac.cy
