Η δημοκρατία είναι μια έννοια που διατρέχει τη ζωή μας από την αρχαιότητα έως την σύγχρονη εποχή, ενώ από την έναρξή της η κατανόηση μας για την ουσία και την επέκταση της δημοκρατίας ποικίλλει ανάλογα με τις αλλαγές των καιρών και τις διαφορετικές εθνικές συνθήκες. Ο όρος «δημοκρατία» προήλθε από την αθηναϊκή δημοκρατική πολιτική στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, και η αρχική του έννοια ήταν «η εξουσία του λαού». Ήδη από την αρχαία εποχή κατέστη μια σημαντική μορφή συστήματος που διευκόλυνε τις πολιτικές απαιτήσεις της αριστοκρατικής ολιγαρχίας και της πλατιάς μάζας των πολιτών, κι` έτσι αποτέλεσε την προέλευση του δυτικού δημοκρατικού πολιτικού πολιτισμού. Όμως εάν εξετάσουμε τον σημερινό μας κόσμο, παρατηρούμε ατέλειωτα και χαοτικά φαινόμενα, όπως τη διάρρηξη της κοινωνίας, την πολιτική πόλωση και την οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας κτλ. Ως εκ τούτου εμείς, οι κάτοικοι του πλανήτη, περισσότερο από ποτέ άλλοτε επιθυμούμε να διερευνήσουμε την ακριβή ουσία της δημοκρατίας, ώστε να βρούμε λύσεις στα υπάρχοντα προβλήματα, μετριάζοντας τις κοινωνικές αντιφάσεις και, γενικά, δημιουργώντας μια καλύτερη ζωή, μέσω συγκεκριμένων, κατάλληλων και αποτελεσματικών μορφών δημοκρατικών συστημάτων. Όπως λέει μια παλιά κινεζική παροιμία, «οι νόμοι της Φύσης περιορίζουν πάντα την ύπαρξη δύο εντελώς όμοιων πράγματων».
Για αυτό δεν υπάρχουν και τα ίδια ακριβώς δημοκρατικά πολιτικά συστήματα σε διαφορετικές χώρες, ούτε ένα μοναδικό μοντέλο ανάπτυξης, το οποίο να ταιριάζει σε όλες τις χώρες. Σε κάθε περίπτωση, ποιες είναι αρχές που πρέπει όλοι εμείς να διαφυλάξουμε όταν βελτιστοποιούμε το δημοκρατικό μας σύστημα;
Πρώτον, η ανάπτυξη και η βελτίωση ενός πολιτικού συστήματος πρέπει να αντιστοιχούν με τα βασικά χαρακτηριστικά της δημοκρατίας.
Το πρώτο χαρακτηριστικό της δημοκρατίας είναι ότι η δημοκρατία πρέπει να πάντως παραμένει προσανατολισμένη στον λαό, αντί να αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη ταξική ομάδα. Η δημοκρατία στοχεύει στην άμβλυνση των αντιφάσεων μεταξύ διάφορων κοινωνικών τάξεων, αντί να δημιουργεί ή να ενισχύει τις αντιφάσεις. Στη δημοκρατική πρακτική της Κίνας, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας -ως κυβερνών κόμμα- ,δεν έχει ποτέ δικά του ιδιωτικά συμφέροντα, και δεν εκπροσωπεί συγκεκριμένες απαιτήσεις οποιασδήποτε ομάδας εξουσίας, ομάδας πίεσης, ή προνομιούχας τάξης. Το Κόμμα όμως αντιπροσωπεύει τις αναπτυξιακές απαιτήσεις των προηγμένων παραγωγικών δυνάμεων, αντιπροσωπεύει τη μελλοντική κατεύθυνση της προηγμένης κουλτούρας και αντιπροσωπεύει τα θεμελιώδη συμφέροντα της συντριπτικής πλειοψηφίας του κινεζικού λαού. Επομένως, το Κόμμα μπορεί να κυβερνήσει από κοινού τη χώρα μέσω πολιτικών διαβουλεύσεων με όλα τα δημοκρατικά κόμματα που συμμετέχουν στην πολιτική. Όπως δήλωσε ο Πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ στον εορτασμό της 100ης επετείου από την ίδρυση του ΚΚΚ, «Το Κόμμα μας γεννήθηκε από τον λαό και πάντα βασίζεται στον λαό. Το θεμέλιο, το αίμα και όλη η δύναμη του Κόμματος προέρχονται από τον λαό μας. Το Κόμμα αντιπροσωπεύει πάντα τα θεμελιώδη συμφέροντα της συντριπτικής πλειοψηφίας του λαού». Μία τέτοια ιδέα όχι μόνο αποκαλύπτει εις βάθος το ουσιαστικό χαρακτηριστικό της σοσιαλιστικής δημοκρατίας με κινεζικά χαρακτηριστικά, αλλά και εξηγεί τον κινεζικό «κώδικα» για την επιτυχία της στην επίτευξη ταχείας ανάπτυξης, πολιτικής σταθερότητας και κοινωνικής αρμονίας.
Άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό της δημοκρατίας βρίσκεται στη συγκεκριμένη πρακτική της, δηλαδή η δημοκρατία δεν πρέπει να περιορίζεται σε ένα φορμαλισμό, αλλά πρέπει να συμβάλλει στη δημιουργία του «Ευ Ζην» για τον λαό, στην υλοποίηση της καλής διακυβέρνησης και στην επίλυση πρακτικών προβλημάτων στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Στην κινεζική πρακτική της δημοκρατίας, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας υιοθετεί δημιουργικά τη συμβουλευτική δημοκρατία που απευθύνεται σε όλο τον λαό και σε ολόκληρη τη διαδικασία της πολιτείας. Επομένως οι επιθυμίες και οι απαιτήσεις της πλειοψηφίας του λαού μπορούν να υλοποιηθούν και να ικανοποιηθούν, ενώ οι εύλογες απαιτήσεις της μειονότητας μπορούν να εκφραστούν πλήρως και να ληφθούν υπόψη. Η εφαρμογή της δημοκρατίας δεν περιορίζεται μόνο στις εκλογές που διεξάγονται κάθε λίγα χρόνια. Αντανακλάται επίσης στη λήψη αποφάσεων για σημαντικά γεγονότα που συμβαίνουν στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας και στην καθημερινή ζωή των πολιτών, ώστε ο λαός να συμμετέχει, να κυριαρχεί και να επιβλέπει την υλοποίηση της δημοκρατίας.
Λαμβάνοντας ως παράδειγμα το “14ο Πενταετές Σχέδιο” και το σχέδιο μακροπρόθεσμων στόχων του 2035 που εγκρίθηκε τον Μάρτιο του 2021, η κινεζική κυβέρνηση έχει συγκεντρώσει περισσότερες από 1,018 εκατομμύρια απόψεις και προτάσεις από ολόκληρη την κοινωνία μέσω του Διαδικτύου. Επιπλέον η κυβέρνηση πραγματοποίησε εκατοντάδες ακροάσεις με ειδικές υπηρεσίες, εμπειρογνώμονες σε διάφορους τομείς, δημοκρατικά κόμματα, με άτομα χωρίς κομματική σύνδεση και άλλες σχετικές ομάδες, λαμβάνοντας χιλιάδες προτάσεις και αναθεωρώντας τα σχέδια 55 φορές. Οι δημοσκοπήσεις του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ για την Κίνα τα προηγούμενα 13 χρόνια δείχνουν ότι η ικανοποίηση του κινεζικού λαού από την κινεζική κυβέρνηση και το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας παρέμεινε σταθερά πάνω από 90%, γεγονός που αποτελεί τη μεγαλύτερη εκτίμηση για την κινεζική δημοκρατία.
Δεύτερον, η ανάπτυξη και η βελτίωση ενός πολιτικού συστήματος πρέπει να ικανοποιούν τις θεμελιώδεις ανάγκες του λαού.
Παλιά, στον Ελληνικό κόσμο, οι άνθρωποι πίστευαν ότι η δημοκρατία αποτελούσε κομμάτι του «Ευ Ζην». Το δημοκρατικό πολιτικό σύστημα συσχετίζεται στενά με την καθημερινότητα του λαού και είναι ένας σημαντικός τρόπος για τη δημιουργία ευδαιμονίας. Ο εκσυγχρονισμός του δημοκρατικού πολιτικού συστήματος θα πρέπει να συμβαδίζει με την επίτευξη οικονομικής, πολιτικής, πολιτιστικής, κοινωνικής και οικολογικής προόδου, καλύπτοντας τις σφαιρικές ανάγκες των ανθρώπων για μια ευτυχισμένη ζωή.
Στην κινεζική πρακτική της δημοκρατίας, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας οικοδομεί μια ευτυχισμένη ζωή όπου ο λαός ζει και εργάζεται με ειρήνη και ικανοποίηση, υπό το Ολοκληρωμένο Γενικό Αναπτυξιακό Σχέδιο, προχωρώντας σε πολύπλευρη οικονομική, πολιτική, πολιτιστική, κοινωνική και οικολογική πρόοδο. Αυτή η στρατηγική μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη της δημοκρατικής πρακτικής της Κίνας, για την αποτελεσματική υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιώματων της επιβίωσης και της ανάπτυξης, και ο κινεζικός λαός μπορεί να απολαμβάνει την κοινή ευημερία και να μοιράζεται τους καρπούς του εκσυγχρονισμού. Είναι αξιοσημείωτο ότι αυτό διαφέρει πολύ από το χάος που δημιουργήθηκε σε μερικές χώρες, όπου η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων υπηρετεί μια μειοψηφία ή όπου μόνο 1% του λαού είναι κυρίαρχο και κυβερνά το υπόλοιπο 99%.
Η οικονομική πρόοδος είναι η βάση του υλικού πολιτισμού. Πρέπει πρώτα να μεγαλώσει “την πίτα”, δηλαδή να ενισχύσει την κοινωνική παραγωγικότητα και τεχνολογία, δημιουργώντας περισσότερο υλικό πλούτο και ευκαιρίες ανάπτυξης για να ευημερήσει ο λαός. Η πολιτική πρόοδος στοχεύει στην βελτιστοποίηση του πολιτικού πολιτισμού, ώστε να εξασφαλιστεί η οικονομική ανάπτυξη και η κοινωνική σταθερότητα. Μέσω της υλοποίησης του κράτους δικαίου, μπορεί να περιοριστούν οι ομάδες ειδικών συμφερόντων, οι ομάδες εξουσίας και η ελίτ πολιτική τάξη, αποτρέποντας έτσι την παραβίαση τμημάτων της δημόσιας εξουσίας και εξασφαλίζοντας την λαϊκή κυριαρχία. Η πολιτιστική πρόοδος δεσμεύεται υπέρ της ανάπτυξης του πνευματικού πολιτισμού, βοηθώντας τον λαό να αποκτήσει καλύτερη και βαθύτερη κατανόηση της σοφίας της δημοκρατίας και ρυθμίζοντας τα ανθρώπινα ήθη, ώστε να γίνει μια επιστημονική επιδίωξη αξίας. Η κοινωνική πρόοδος συμβάλλει στην προώθηση της οικοδόμησης του κοινωνικού πολιτισμού, στην προσπάθεια για βελτίωση του βιοπορισμού όλων των τάξεων της κοινωνίας, στη δημιουργία μιας αρμονικής κοινωνίας, στην πρόληψη της κοινωνικής ρήξης, της πόλωσης μεταξύ πλουσίων και φτωχών και στην εξάλειψη των συνθηκών αναπαραγωγής του χάους, της αταξίας, των διακρίσεων και της βίας. Η οικολογική πρόοδος αντιστοιχεί στην προώθηση της οικοδόμησης του οικολογικού πολιτισμού, στην πραγματοποίηση της αρμονικής συνύπαρξης της ανθρωπότητας με τη φύση, στην καλή οικολογία και στην προστασία του πλανήτη από το οποίο όλοι οι άνθρωποι εξαρτώνται για την επιβίωση και την ανάπτυξή τους.
Εάν ένα δημοκρατικό σύστημα είναι αντίθετο με την προσπάθεια επίτευξης των πιο πάνω πέντε τομέων προόδου, τότε αυτό το μοντέλο είναι τουλάχιστον ατελές και δεν έχει προοδευτική αξία.
Τρίτον, η ανάπτυξη και βελτίωση ενός πολιτικού συστήματος πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στις βασικές συνθήκες της χώρας.
Από την γέννηση της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας στην Αναγέννηση, από τον Διαφωτισμό στο κύμα του σύγχρονου εκδημοκρατισμού μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η ιστορία έχει αποδείξει μια αλήθεια: ότι όταν μια χώρα σχεδιάζει και αναπτύσσει τη δική της δημοκρατία, πρέπει να αξιολογήσει πρώτα τις δικές της εθνικές συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων του παραδοσιακού πολιτισμού της, του σταδίου της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης στο οποίο βρίσκεται και της επιδίωξη των ψυχολογικών αξιών του λαού της κ.λπ. Οφείλει να λάβει υπόψη αυτές τις πραγματικότητες και να ακολουθήσει έναν δημοκρατικό πολιτικό δρόμο που ταιριάζει στις δικές της συνθήκες.
Ανατρέχοντας στην κινεζική ιστορία πριν από εκατό χρόνια, παρατηρούμε ότι δοκιμάστηκε η αστική δημοκρατία στην Κίνα, ότι δηλαδή οι Κινέζοι επαναστάτες δοκίμασαν το σύστημα της συνταγματικής μοναρχίας και το αστικό προεδρικό σύστημα, αλλά δεν κατάφεραν να σώσουν την Κίνα από την επιθετικότητα των δυτικών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων και από την φτώχεια που επικρατούσε στη χώρα. Ο λαός μας υπέφερε και ζούσε πολύ δύσκολα, ενώ η χώρα μας αντιμετώπιζε τον κίνδυνο της κατάρρευσης. Σε μια τέτοια κρίσιμη στιγμή, η ιστορία και ο λαός επέλεξαν το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας. Υπό την καθοδήγηση του μαρξισμού, πραγματοποίησαν και δοκίμαζαν ασταμάτητα την εφαρμογή και πρακτική της σοσιαλιστικής δημοκρατίας με κινεζικά χαρακτηριστικά, κι` έτσι κατάφεραν να δημιουργηθεί ένα μοναδικό πολιτικό σύστημα με το οποίο ο κινεζικός λαός είναι ο κυρίαρχος της χώρας, ενώ όλα τα δημοκρατικά κόμματα συνεργάζονται μαζί με το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας μέσω πολιτικών διαβουλεύσεων.
Μπορεί να υπογραμμισθεί ότι κατά το σχεδιασμό, την ανάπτυξη και τη βελτίωση της δικής της δημοκρατίας, η Κίνα επικεντρωνόταν πάντοτε στην απορρόφηση της εμπειρίας του δυτικού πολιτικού πολιτισμού, με γνώμονα τη μαρξιστική άποψη για τη δημοκρατία, λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη τις συγκεκριμένες εθνικές συνθήκες της χώρας. Έτσι η Κίνα ανέπτυξε ένα δικό της δημοκρατικό αναπτυξιακό δρόμο, με κράτος δικαίου, υπό την ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας και του λαού ως κυριάρχων της χώρας. Από την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, ειδικά μετά τη Μεταρρύθμιση και το Άνοιγμα, η συνολική εθνική δύναμη της Κίνας και το βιοτικό επίπεδο του λαού βελτιώθηκαν σημαντικά, γεγονός που αποδεικνύει πλήρως τη σκοπιμότητα και την ανωτερότητα αυτού του δρόμου εντός αυτού του θεσμικού πλαισίου.
Στον σημερινό μας κόσμο, όσοι θεωρούν τη δημοκρατία ως ένα πολύτιμο θησαυρό, ως πίστη ή βασική αξία της ανθρωπότητας, οφείλουν να προσαρμόζονται στην αναπτυξιακή τάση των καιρών, να διαφυλάττουν την αληθινή πολυμέρεια και να προωθούν τον εκδημοκρατισμό των διεθνών σχέσεων. Οι μεγαλύτεροι εχθροί της πολυμέρειας και του εκδημοκρατισμού των διεθνών σχέσεων είναι ο ηγεμονισμός και η μονομέρεια. Βλέπουμε υπερδυνάμεις να εκφοβίζουν άλλες αδύναμες χώρες και να τις αναγκάζουν να υποταχθούν με κάθε τρόπο, όπως η υποταγή στα τα λεγόμενα ομαδικά συμφέροντα, η αναγκαστική πίεση υπό το καθεστώς ισχύος, η δημιουργία στρατιωτικών συμμαχιών, η αποχώρηση από διεθνείς οργανισμούς και διεθνείς συνθήκες, η κακόβουλη εξαγωγή ιδεολογίας, ακόμη και η επιβολή απρόκλητων κυρώσεων.
Οι παραπάνω συμπεριφορές απομακρύνονται από την αρχή του εκδημοκρατισμού των διεθνών σχέσεων, αλλά και αποτελούν μια πραγματική αντανάκλαση του αντιδημοκρατικού εσωτερικού συστήματος. Η Κίνα πάντα υποστηρίζει τον εκδημοκρατισμό των διεθνών σχέσεων και την πολυμέρεια, προστατεύοντας την διεθνή τάξη μέσω του ΟΗΕ ως πυρήνα και ως βάση του διεθνούς δίκαιου, με στόχο την προώθηση των κοινών αξιών της ειρήνης, της ανάπτυξης, της δικαιοσύνης, της δημοκρατίας και της ελευθερίας και της οικοδόμησης μιας κοινότητας με κοινό μέλλον για την ανθρωπότητα. Πάνω από 140 χώρες και 31 διεθνείς οργανισμοί έχουν υπογράψει έγγραφα συνεργασίας, υπό το πλαίσιο της κινεζικής πρωτοβουλία «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος» η οποία ενσωματώνει την αρχή της «κοινής διαβούλευσης, της κοινής οικοδόμησης και του επιμερισμού» και συμμορφώνεται με τις φωνές των περισσότερων χωρών του κόσμου.
Ο Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ τόνισε ότι «η σοσιαλιστική δημοκρατία με κινέζικα χαρακτηριστικά είναι κάτι καινοτόμο και καλό». Ανεξάρτητα από τη μορφή υλοποίησης της δημοκρατίας, θα πρέπει τελικά να συμβαδίζει με τη θεμελιώδη επιδίωξη μιας ευτυχισμένης ζωής για τους ανθρώπους. Τώρα η πανδημία εξακολουθεί να μαίνεται σε παγκόσμια κλίματα, ενώ πολλές χώρες αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην διακυβέρνηση και την ανάπτυξή τους. Πρέπει όλοι εμείς να εγκαταλείψουμε τις ιδεολογικές προκαταλήψεις, να ανταλλάξουμε ιδέες και να αξιοποιήσουμε τα πλεονεκτήματα και τις ειδικότητες των συστημάτων διαφόρων χωρών. Παρά όλα αυτά, είμαστε στον ίδιο δρόμο, επιδιώκοντας από κοινού τη δημοκρατία υψηλής ποιότητας που μας προσφέρει το κοινό όφελος όλου του κόσμου, την κοινή αξία και μια κοινότητα με κοινό μέλλον για την ανθρωπότητα.
* Πρέσβη της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας στην Κύπρο.
