Τα τελευταία γεγονότα με την αφαίρεση ή μη ανανέωση 14 διαβατηρίων από αξιωματούχους του παράνομου μορφώματος των κατεχομένων και η πρόσκληση του Προέδρου της Δημοκρατίας προς Τατάρ για επάνοδο των Τουρκοκυπρίων στις δομές και τους θεσμούς του Συντάγματος του 1960 δημιούργησαν ένα ιδιαίτερα αρνητικό κλίμα στην πολιτική σκηνή. Διαφορετικές απόψεις και διαφορετικές ερμηνείες έχουν συσσωρεύσει σύννεφα και ένταση των ρωγμών στην αναγκαία συναίνεση και ομοψυχία, όπως αυτή επιβάλλεται από τις αναμενόμενες εξελίξεις ή μη εξελίξεις στο Κυπριακό.
Η μεγάλη ευθύνη του Προέδρου της Δημοκρατίας είναι να ενεργήσει επιδέξια και αποφασιστικά σε δύο μέτωπα για να διανοιγούν προοπτικές και να αποτραπούν ορατοί κίνδυνοι.
>>Πρώτο, να καταστήσει σαφές προς τον Αντόνιο Γκουτέρες ότι μια νέα –άτυπη ή κανονική- διάσκεψη για την Κύπρο δεν είναι νοητή αν παραμείνει στην ατζέντα η τουρκική πρόταση για λύση δύο κρατών ή συνομοσπονδίας. Δεδομένου ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ ενεργεί ως εντολοδόχος του Συμβουλίου Ασφαλείας, οφείλει να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες και να προσφέρει τις «καλές του υπηρεσίες» μόνο εντός του πλαισίου των περί Κύπρου ψηφισμάτων και αποφάσεων του ΟΗΕ. Συνεπώς το μήνυμα προς τον Γ.Γ. του Διεθνούς Οργανισμού, χωρίς αναστολές και δισταγμούς, θα πρέπει να είναι απόλυτο και χωρίς αμφισημίες. Η Κυπριακή Δημοκρατία και η ελληνική κυπριακή πλευρά δεν πρόκειται να συμμετάσχουν σε οποιαδήποτε διάσκεψη για την Κύπρο εάν παραμένει στο τραπέζι των συζητήσεων, ή εκτός πλαισίου του καθορισθέντος υπό του Συμβουλίου Ασφαλείας και της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, τουρκική αξίωση λύσης δύο κρατών και λεγόμενης κυριαρχικής ισότητας που οδηγεί σε λύση συνομοσπονδίας. Ούτε αμφιταλάντευση ούτε κακώς νοούμενη «καλή θέληση» είναι δυνατό να επιδειχθούν. Διαφορετικά η εκτροπή, διολίσθηση και σταδιακή προσαρμογή στις τουρκικές αξιώσεις θα πρέπει να θεωρούνται δεδομένες. Ιδίως υπό το φως της δήλωσης του Αντόνιο Γκουτέρες στη Γενεύη για «τετραγωνισμό του κύκλου» και των κρυφίως συνεχιζόμενων μηχανορραφιών των Βρετανών για «κυριαρχική ισότητα των κοινοτήτων».
Απλό και κρυστάλλινο το μήνυμα προς τον Γ.Γ. του ΟΗΕ. Η Κυπριακή Δημοκρατία και ελληνική κυπριακή πλευρά είναι έτοιμη να προσέλθει σε νέα διάσκεψη μόνο στο πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ για την Κύπρο και βέβαια της ευρωπαϊκής ιδιότητας της Κύπρου.
>>Ένα δεύτερο μέτωπο το οποίο καλείται να διαχειριστεί αποτελεσματικά ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι οι συζητήσεις στα προσεχή Ευρωπαϊκά Συμβούλια για τη «θετική ατζέντα» και την πολυπόθητη για την Τουρκία αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης με την Ε.Ε. Η προαναγγελία άσκησης βέτο ούτε πειστική είναι ούτε κυρίως αποτελεσματική. Απεδείχθη σε προηγούμενα Ευρωπαϊκά Συμβούλια, όταν, κατ’ επανάληψιν, «περάσαμε κάτω από τον πήχυ».
Αυτό που χρειάζεται είναι να αναπτυχθούν πολιτικές και διπλωματικές πρωτοβουλίες, έγκαιρα και πειστικά, προς όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., προκειμένου να κατανοήσουν ότι είναι θέμα αξιοπιστίας της Ένωσης να θέσουν τέρμα στις έκνομες τουρκικές συμπεριφορές. Και ότι για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο θα πρέπει να εγκαταλειφθεί η τακτική της θωπείας και της ανοχής και ακόμα χειρότερα η επιβράβευση της Τουρκίας. Η οποία επενδύει σε αναβάθμιση της γεωστρατηγικής της θέσης λόγω των εξελίξεων στο Αφγανιστάν. Η ανυπαρξία ουσιαστικής παρέμβασης της Ε.Ε. στο Αφγανιστάν δεν πρέπει να οδηγήσει σε νέες θωπείες προς την Τουρκία με τον φόβο του προσφυγικού. Κάτι τέτοιο θα βυθίσει ακόμα περισσότερο την Ευρώπη σε ανυποληψία.
Συμπερασματικά η διαχείριση της συνάντησης του Προέδρου της Δημοκρατίας με τον Γ.Γ. του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και μια ουσιαστική παρέμβαση της Κυπριακής Δημοκρατίας στα επόμενα Ευρωπαϊκά Συμβούλια, με αποκρυσταλλωμένες θέσεις επί της διαδικασίας αλλά και της ουσίας ως προς τη λύση του Κυπριακού, είναι οι μέγιστες προτεραιότητες. Περιττό να επισημανθεί ως κεφαλαιώδους σημασίας η ανάγκη αποκατάστασης κλίματος συναίνεσης στο εσωτερικό μέτωπο.
* Πρώην Πρόεδρος της Βουλής
