Με την πανδημία να προελαύνει, θα έπρεπε να είναι πλέον ξεκάθαρο στην κάθε μία και στον καθ’ ένα ότι το μόνο όπλο που έχει η ανθρωπότητα για να την αντιμετωπίσει είναι ο μαζικός εμβολιασμός. Η αλήθεια είναι ότι από όσα βλέπουμε και διαβάζουμε, η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να έχει αποτύχει παταγωδώς να διαχειριστεί το θέμα των εμβολιασμών. Θλιβερό μεν, αληθινό δε: Ένας θεσμός που τάχθηκε να υπηρετεί και να προστατεύει τους πολίτες του, για λόγους που δεν είναι του παρόντος, αποδείχτηκε ως εκ του αποτελέσματος ανίκανος και ανήμπορος να τον προστατεύσει από μία πανδημία που εξελίσσεται στη μεγαλύτερη ίσως κρίση που είχε να αντιμετωπίσει από της ίδρυσής του. Αυτή είναι η μία πτυχή του ζητήματος. Η άλλη, είναι η ατομική ευθύνη που έχουμε όλοι μας να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας αλλά και τους γύρω μας και οι συναφείς με αυτήν την ευθύνη εξουσίες του Κράτους. Είναι δικαίωμα του κάθε πολίτη να επιλέξει αν θα εμβολιαστεί ή όχι; Έχουν δικαίωμα τα Κράτη να υποχρεώσουν τους πολίτες τους να εμβολιαστούν;
Ο εμβολιασμός αποτελεί φυσική επέμβαση στη σωματική ακεραιότητα του ανθρώπου. Ως τέτοια, νομικά, δεν μπορεί παρά να διενεργείται με τη συγκατάθεση του κάθε πολίτη. Η συναίνεση του ατόμου για μια ιατρική πράξη στο σώμα του αποτελεί έκφραση του δικαιώματος αυτοπροσδιορισμού του. Η Κύπρος έχει κυρώσει από το 2001 με Νόμο τη Σύμβαση για την Προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και της Αξιοπρέπειας του Ανθρώπου αναφορικά με την εφαρμογή της Βιολογίας και της Ιατρικής (σύμβαση του Οβιέτο), που θεσπίζει ως κανόνα την κατοχύρωση της αυτονομίας του προσώπου και το σεβασμό της ακεραιότητάς του. Αυτό σημαίνει ότι η φυσική επέμβαση στο πεδίο της υγείας είναι επιτρεπτή μόνο με την ελεύθερη συγκατάθεσή του ατόμου, μετά από πλήρη ενημέρωσή του. Το δικαίωμα στη ζωή και στη σωματική ακεραιότητα προστατεύεται άλλωστε και από το άρθρο 7 του δικού μας Συντάγματος.
Με απλά λόγια, δεν μπορεί το Κράτος να υποχρεώσει ένα πολίτη να εμβολιαστεί. Δεν έχει τα νομικά εργαλεία. Αυτό που μπορεί όμως το Κράτος να κάνει, είναι να διαχειριστεί τους αρνητές των εμβολίων, όταν μάλιστα αυτοί εργάζονται στον τομέα της υγείας ή σε δομές που έχουν να κάνουν με ιατρικά ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Και δεν αναφέρομαι στην επικοινωνιακή διαχείριση, στις εκστρατείες που θα έπρεπε ήδη να τρέχουν για να πειστεί ο κόσμος να εμβολιαστεί. Αναφέρομαι στην πρακτική αντιμετώπιση του ζητήματος. Μπορεί π.χ. το Κράτος να απαγορεύσει σε ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό που αρνείται να εμβολιαστεί να προσέρχεται στο χώρο εργασίας του; Η απάντηση κατά την άποψή μου είναι ξεκάθαρη: Το Κράτος έχει όχι μόνο τη δυνατότητα, αλλά και την υποχρέωση να το πράξει. Το θέμα δεν αφορά βεβαίως μόνο το Κράτος, αφορά και ιδιωτικές επιχειρήσεις: Μπορεί ένας ιδιωτικός οίκος ευγηρίας να απαγορεύσει σε εργαζόμενους του να προσέλθουν στην εργασία τους εάν δεν έχουν εμβολιαστεί; Και εδώ η απάντηση θα έπρεπε να είναι ξεκάθαρη.
Η πρώτη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση που φαίνεται να έχει αντιμετωπίσει το ζήτημα είναι η Ιταλία. Με σχετική νομοθετική ρύθμιση, θεσπίστηκε ουσιαστικά η υποχρέωση εμβολιασμού εργαζομένων σε υγειονομικές και συναφείς υπηρεσίες και σε εγκαταστάσεις κοινωνικής πρόνοιας, αφού καθορίστηκε ο εμβολιασμός ως προϋπόθεση άσκησης του επαγγέλματος. Το θέμα άχθηκε ενώπιον Δικαστηρίου από υπαλλήλους σε οίκο ευγηρίας που είχαν αρνηθεί να εμβολιαστούν και είχαν τεθεί σε υποχρεωτική άδεια από τους εργοδότες τους. Το Δικαστήριο αποφάσισε ότι δεν υπήρχαν βάσιμες αιτίες για τους αρνητές, από τη στιγμή που ήταν ευρέως γνωστή η αποτελεσματικότητα των συγκεκριμένων σκευασμάτων.
Η νομική είναι η επιστήμη της ισορροπίας, ή καλύτερα της εξισορρόπησης. Τα πάντα απολήγουν σε στάθμιση δικαιωμάτων, υποχρεώσεων και συγκρουόμενων συμφερόντων. Από την μία, προστατεύεται το δικαίωμα στην ατομική ακεραιότητα και στον ατομικό αυτοπροσδιορισμό. Από την άλλη, θα πρέπει να τυγχάνει προστασίας η υγεία τρίτων, η δημόσια υγεία με τη δημιουργία της ανοσίας της κοινότητας, αλλά και το ίδιο το σύστημα υγείας που υφίσταται αυτή τη στιγμή αφόρητες πιέσεις. Σταθμίζοντας λοιπόν το νομικό πλαίσιο, η απάντηση θα πρέπει να είναι ότι η Πολιτεία μπορεί με τις ανάλογες ρυθμίσεις να καθορίσει ως απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση συγκεκριμένων επαγγελμάτων την προσκόμιση πιστοποιητικού εμβολιασμού. Απομένει να το τολμήσει.
*Δικηγόρος.
