Ως έθνος, θα έχουμε ωριμάσει, όταν στα σχολικά βιβλία συμπεριλάβουμε ορισμένες ωμές, ωστόσο αναγκαίες να γνωστοποιούνται, αλήθειες. Όταν θα πάψουν οι συγγραφείς των βιβλίων της ιστορίας να αποσιωπούν και να αποκρύπτουν βασικές πραγματικότητες, να μυθοποιούν καταστάσεις ή, και σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις να θεοποιούν πρόσωπα. Όταν μέσα από τα γραφόμενα γίνει κατανοητό πως οι Έλληνες πολεμούσαν, περισσότερο μεταξύ τους, παρά με τους Τούρκους. Αυτοί ήταν πάντα οι δύο κόσμοι του Ελληνισμού: ο κόσμος του αγώνα και ο κόσμος της προδοσίας. Οι πρώτοι που υπερασπιζόμενοι αξίες και ιδανικά έχυσαν το αίμα τους για έναν κόσμο στο μπόι των ονείρων τους και εν τέλει διώχτηκαν, φυλακίστηκαν ή εκτελέστηκαν. Οι δεύτεροι, όχι μόνο δεν τιμωρήθηκαν, αλλά εκμεταλλευόμενοι τις ευκαιρίες, αναρριχήθηκαν στις διάφορες θέσεις εξουσίας για ιδίων όφελος. Αναλογιζόμενοι τις διάφορες εμφύλιες εχθροπραξίες που ακολούθησαν της ελληνικής επανάστασης, είναι σημαντικό να πούμε όχι και στην ιστορική λήθη προς αποφυγή επανάληψης λαθών.
Ο 18οςαιώνας υπήρξε μια περίοδος, όπου η ελληνική αστική τάξη σημείωσε πρωτόγνωρη ανάπτυξη. Σε αυτό συνέβαλαν ορισμένοι παράγοντες, όπως π.χ. οι αλλαγές στο οθωμανικό καθεστώς γαιοχρησίας και η εξάπλωση του διεθνούς εμπορίου, οι οποίες επέφεραν σημαντικές μεταβολές στο επίπεδο της αγροτικής οικονομίας. Επίσης με τη σύναψη της Συνθήκη του Κιουτσούκ – Καϊναρτζή (1774) και τους Ναπολεόντειους πολέμους (1793 – 1813) γεννήθηκαν οι συγκυρίες για τη ραγδαία ανάπτυξη και κερδοφορία της ελληνικής ναυτιλίας και γενικότερα του εμπορίου. Εκατοντάδες πλοία ναυπηγήθηκαν, εμπορικά δίκτυα εξαπλώθηκαν σε όλη την Ευρώπη, ενώ οι δραστηριότητες επεκτάθηκαν γρήγορα και σε άλλους τομείς όπως τράπεζες και ασφάλειες. Κατά τα τέλη του 18ου αιώνα, η ελληνική αστική τάξη, πέραν της οικονομικής δύναμης, οπλίστηκε με ιδεολογία και πολιτικό πρόγραμμα, το οποίο αντλήθηκε από το Διαφωτισμό και ήταν επακόλουθο της Γαλλικής Επανάστασης. Όπως σε όλες τις επαναστάσεις, έτσι και στην ελληνική, κινητήρια δύναμη ήταν η εργατική, μεσαία τάξη. Ο μαζικός λαϊκός ηρωισμός, η αυτοθυσία ακόμα και μεταξύ των αμάχων, σφράγισαν τον πολυετή αγώνα, αφήνοντας πίσω διαχρονικά διδάγματα. Επίσης, επαληθεύτηκε κάτι το οποίο ειπώθηκε και από τον Τσόρτσιλ, ότι δηλ. οι ήρωες πολεμούν σαν Έλληνες.
Ο πυρήνας σχηματισμού της Φιλικής Εταιρείας ήταν η αστική τάξη. Στις γραμμές της εντάχθηκαν πολλοί σημαίνοντες έμποροι, τραπεζίτες και εφοπλιστές. Στη συνέχεια, μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρεία κοτζαμπάσηδες, Φαναριώτες και μερικοί κληρικοί. Αξίζει να σημειωθεί ότι η εκκλησία στην αρχή ήταν αντίθετη με την επανάσταση. Λόγω της ταυτόχρονης κήρυξης της Επανάστασης στα Βαλκάνια εντάχθηκαν στην Εταιρεία πολλοί Σέρβοι, Βούλγαροι, Μολδαβοί και Βλάχοι. Οι δυνάμεις αυτές δεν υπήρξαν ομοιογενείς, δημιουργώντας συχνά αντιθέσεις και τριβές στους κόλπους της Φιλικής. Η διατάραξη των υφιστάμενων κοινωνικών ισορροπιών και οι δυναμικές που δημιουργήθηκαν κατά την Επανάσταση και οι οποίες αναπτύχθηκαν με τη πάροδο του χρόνου και την έκρυθμη κατάσταση, διχόνοια που επικρατούσε στο εσωτερικό μέτωπο, άνοιξαν νέες προοπτικές για τους ενόπλους, οι οποίοι διεκδίκησαν την απεξάρτησή τους από πρότερες δεσμεύσεις, διεκδικώντας ταυτόχρονα πολιτική παρουσία και σημαντικό ρόλο στα ψηλά δώματα της ιεραρχίας.
Οι διαμάχες για τον έλεγχο της εξουσίας προκάλεσαν βίαιες εμφύλιες συγκρούσεις που είχαν δυσμενή αντίκτυπο στη διεξαγωγή του πολέμου. Οι εμφύλιες συγκρούσεις, και η συστηματική καταστροφή της Πελοποννήσου από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ πασά, το 1825, προκάλεσαν εκκλήσεις προκειμένου να σπεύσουν οι χριστιανικές δυνάμεις της Ευρώπης να βοηθήσουν τους Έλληνες επαναστάτες. Οι προσδοκίες των Ελλήνων για στήριξη του Αγώνα τους από τις μεγάλες δυνάμεις συντέλεσαν στη δημιουργία των πρώτων ελληνικών κομμάτων («γαλλικό», «αγγλικό», «ρωσικό»). Ο Φιλελληνισμός έπαιξε σημαντικό ρόλο και επηρέασε τη τελική έκβαση της ελληνικής επανάστασης. Ο Βίκτωρ Ουγκώ, οι συγκλονιστικοί πίνακες του Ντελακρουά, ο θάνατος του Λόρδου Βύρωνα στο ιστορικό Μεσολόγγι. Επίσης σημαντικό ρόλο έπαιξαν και τα δάνεια: οι τραπεζίτες του Λονδίνου δάνεισαν τις επαναστατικές κυβερνήσεις με στερλίνες και εκδώσαν ομόλογα με υψηλό επιτόκιο. Οι άγγλοι τραπεζίτες, που μόνο ανιδιοτελώς δεν δώσανε τα λεφτά, θα λάμβαναν πίσω το ποσό με τον προβλεπόμενο τόκο, μετά την επιτυχή έκβαση της Επανάστασης.
Ο Καραϊσκάκης όπως και τόσοι άλλοι ακόμα, όλοι τους «τέκνα της ανάγκης» των καιρών τους. Όλοι τούτοι δεν ήταν άρχοντες μήτε προύχοντες, αλλά απλοί τσοπάνηδες όπως ο Κατσαντώνης ή παιδεμένα φτωχόπαιδα που δεν είχαν στον ήλιο μοίρα. Άνθρωποι υπερήφανοι, με αξιοπρέπεια, απροσκύνητοι, ελεύθεροι, πονόψυχοι με το λαό, αληθινοί ξυπόλητοι Προμηθέες! Ο Καποδίστριας στο μικρό διάστημα της διακυβέρνησής του (δολοφονήθηκε στο Ναύπλιο το 1831) έθεσε τις βάσεις της οικονομίας, της δημόσιας διοίκησης και δικαιοσύνης, του στρατού και της εκπαίδευσης.
Ανέκαθεν υπήρχαν δύο κόσμοι: εκείνος της ελευθερίας, της ανθρωπιάς, της αυταπάρνησης, των ιδανικών και ο άλλος της εκμετάλλευσης, της καταπίεσης, της δολιότητας, της ιδιοτέλειας. Κι αυτοί οι κόσμοι ανέκαθεν ήταν σε σύγκρουση. Εξάλλου όπως έλεγε και ο Ρήγας Φεραίος: «Όταν η διοίκησις βιάζει, αθετεί, καταφρονεί τα δίκαια του λαού και δεν εισακούει τα παράπονά του, το να κάμνει τότε ο λαός ή κάθε μέρος του λαού, επανάσταση, ν’ αρπάξει τ’ άρματα και να τιμωρήσει τους τυράννους του, είναι το πλέον ιερόν απ’ όλα τα δίκαιά του και το πλέον απαραίτητο απ’ όλα τα χρέη του.»!
Την ιστορία των εξεγέρσεων την γράφουν πάντα οι ατίθασοι και οι ανυπάκουοι και όχι οι προσκυνημένοι και οι βολεμένοι.
Με επίγνωση της αλήθειας…
Δόξα και τιμή στους απροσκύνητους επαναστάτες του ’21!
*Δικηγόρος/Νομικός Σύμβουλος
