Γυρίζω σε εκείνες τις μηχανές που επινόησε ο άνθρωπος για να καθυποτάξει τη φύση, έτσι όπως τον περιγράφει ο Σοφοκλής στο xορικό της «Aντιγόνης».
Ο άνθρωπος μηχανεύεται, δηλαδή επινοεί τρόπους κατανίκησης της φύσης. Ύστερα ήταν που ήλθε το κράτος της μηχανής και η βιομηχανική επανάσταση των νεοτέρων χρόνων και ο άνθρωπος μηχανή. Τα γράφω όλα αυτά, σχολιάζοντας τον κρυμμένο τρόμο των ανθρώπων μπροστά στην παντοδυναμία της μηχανής. Είναι χρόνια που διαβάζουμε γι’ αυτή την αμηχανία και το δέος και τον άνθρωπο να παρακολουθεί ως «μαθητευόμενος μάγος», όσα του προέκυψαν από τα δημιουργήματά του. Μόνο που τώρα ακουμπάμε με τρόμο σ’ αυτό που ονομάζουμε «τεχνητή νοημοσύνη» και τη μηχανή που επιχειρούμε να της δώσουμε και ανθρώπινη μορφή και πρόσωπο και όνομα, ίσως και την εξευμενίσουμε. Όπως τις Εριννύες, που οι αρχαίοι ονόμασαν Ευμενίδες, για να τις εξευμενίσουν. Ο άνθρωπος που καθίσταται εντέλει τέρας, επιχειρώντας να γίνει Θεός παντοδύναμος.
Είμαστε και πάλι στη διαπίστωση του Σοφοκλέους με το «πολλά τα δεινά κι ουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει». Μόνο που τώρα εισήλθε στον κόσμο η ηθική της δυνάμεως και ο υπεράνθρωπος και εκείνο το «γίνεσθε σκληροί, αδελφοί μου» του Νίτσε και το «Χωρίς Θεό», κι η μέθη του ανθρώπου και η αμηχανία του ύστερα που λεηλάτησε τη φύση. Τώρα ακολουθεί η λεηλασία και ο αφανισμός του ανθρωπίνου προσώπου.
Σκέφτομαι πως όλα αυτά που ζούμε δεν είναι νεοφανή. Πάει καιρός που ζούμε σε ένα κόσμο, στον οποίο δεσπόζει η μηχανή της τεχνητής νοημοσύνης, που αποφασίζει ή λειτουργεί για μας, μέσα από τις προδιαγραφές που της δόθηκαν. Το ερώτημα που τίθεται είναι μέχρι πότε η μηχανή ή η «τεχνητή νοημοσύνη» θα λειτουργεί πειθαρχώντας στα όρια που της δόθηκαν. Όταν πια θα έχει αυτονομηθεί, τότε θα έχουμε κι εμείς εισέλθει σε ένα κόσμο στον οποίο θα λειτουργεί η μηχανή ως «τρομοκράτης», τυραννικά, μηχανιστικά, ανεξέλεγκτα, ως κατασκευή του ανθρωπίνου δημιουργήματος. Ως ένα τέρας. Χωρίς ψυχή και χωρίς πνεύμα. Παρά μόνο με την μηχανιστική λογική, που της δόθηκε. Αυτόν της τεχνητής νοημοσύνης. Μόνο που δεν θα είναι ον. Θα είναι τέρας.
Ακραία και υπερβολικά, ίσως. Όμως είναι καιρός να ακουμπήσουμε στη σημειολογία των πραγμάτων και να αναδείξουμε το φιλοσοφικό βάρος όσων μας συμβαίνουν ή όσων μας προέκυψαν. Η μηχανή δεν έχει ψυχή. Δεν είναι ον, όπως προείπαμε. Δεν αναφέρεται στο είναι ή στον Θεό. Η αυτονομημένη μηχανή θα είναι ένα τερατούργημα. Και όσα θα επακολουθήσουν θα είναι συντριπτικά. Ήδη η ανθρώπινη φαντασία έχει περιγράψει όσα από ένα ανθρώπινο λάθος δυνατόν να μας προκύψουν από την ασυδοσία ή το ανεξέλεγκτο των μηχανών.
Ήδη την ευφορία του ανθρώπου ακολουθεί και παρακολουθεί μια υπόγεια ανησυχία. Και ένας κρυμμένος τρόμος. Γι’ αυτό κι η ανάγκη των τεχνητών ορίων. Γιατί ηθικά όρια δεν υπάρχουν στην εποχή του αμοραλισμού, στην οποία μας οδήγησε ο Δυτικός τρόπος. Από καιρό μιλάμε στη φιλοσοφία για την ανάγκη της επιστημονικής ηθικής, που συνιστά κεφάλαιο της ηθικής Φιλοσοφίας. Στην εποχή του καθολικού ή συλλογικού αμοραλισμού και της μέθης βιώνουμε ξανά την αμηχανία. Το υπαρξιακό και οντολογικό αδιέξοδο.
Το πρόβλημα παραμένει φιλοσοφικό. Άπτεται της ηθικής Φιλοσοφίας. Και όχι μόνο. Άπτεται και της Μεταφυσικής και της οντολογίας. Και της Φιλοσοφίας των επιστημών. Και συναντάται με τη θεματική του ανθρώπου που επιχειρεί να καταστεί Θεός. Να, ο επαναλαμβανόμενος μέσα στην ιστορία δαιμονικός τρόπος βίου. Που είναι τρόπος του Εωσφόρου, που εξέπεσε ως αστραπή, κατά τον Κύριον.
