Το δικαίωμα της ψήφου σε ελεύθερες και δημοκρατικές εκλογές αποτελεί πυλώνα της σύγχρονης δημοκρατίας. Είναι το δικαίωμα που προσδίδει στους πολίτες τη δυνατότητα να εκφράσουν τις προτιμήσεις τους, να επιλέξουν εκπροσώπους και να επηρεάσουν την κατεύθυνση της κοινωνίας.
Ωστόσο, η εφαρμογή αυτού του δικαιώματος διαφέρει ανάλογα με τη χώρα ή το κράτος-μέλος και τον τρόπο που αντιλαμβάνεται κάθε κοινωνία τον ρόλο των νέων στη δημοκρατία του 21ου αιώνα.
Στην Ευρώπη, το ζήτημα της ηλικίας εκλογικής ωριμότητας έχει αναδειχθεί ως ένας σημαντικός παράγοντας που διαμορφώνει τη σχέση των νέων με την πολιτική. Σύμφωνα με πρόσφατες εξελίξεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε διαδικασία αναθεώρησης των προτύπων όσον αφορά την ηλικία του εκλογικού δικαιώματος.
Η πραγματικότητα στην Ευρώπη ποικίλει. Μέχρι σήμερα, μόνο η Αυστρία, η Μάλτα και το Βέλγιο έχουν επιτρέψει στους νέους ηλικίας 16 και 17 ετών να ψηφίζουν στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Παράλληλα, μόνο η Αυστρία και η Ελλάδα (για τους 17χρονους) επιτρέπουν αντίστοιχα τη συμμετοχή τους στις εθνικές εκλογές. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η υποχρεωτική ψήφος σε ορισμένες χώρες, όπως το Βέλγιο, η Βουλγαρία και το Λουξεμβούργο.
Η εκτίμηση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων της μείωσης του ορίου ηλικίας κάτω των 18 ετών απαιτεί μια προσεκτική διερεύνηση. Από τη μια πλευρά, υποστηρικτές της μείωσης του ηλικιακού ορίου τονίζουν τη δυνατότητα καλλιέργειας μιας δημοκρατικής συνήθειας από τη νεανική ηλικία, με στόχο την αύξηση της συμμετοχής των νέων στις εκλογές. Από την άλλη πλευρά, ανησυχίες προκύπτουν σχετικά με τη νευρολογική ανάπτυξη των εγκεφάλων των νέων ανθρώπων και την έλλειψη ενημέρωσής τους για τα πολιτικά θέματα.
Η κατάσταση στην Ευρώπη αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη εξέλιξη της σχέσης των νέων με την πολιτική. Οι νέοι σήμερα δεν αποφεύγουν τη συμμετοχή στη δημόσια σφαίρα, αλλά την προσαρμόζουν στα δικά τους δεδομένα. Ο διαδικτυακός ακτιβισμός, ο εθελοντισμός και ο συμμετοχικός πολιτισμός αποτελούν μέρος της νέας πραγματικότητας. Η προσαρμογή αυτή αποτελεί αναγνώριση του ρόλου των νέων στη διαμόρφωση της κοινωνίας, με θέματα και πυλώνες που άπτονται -μεταξύ άλλων- θεμάτων περί της κλιματικής αλλαγής, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της επ’ αμοιβής πρακτικής άσκησης.
Παράλληλα, η συζήτηση για τη μείωση της ηλικίας του εκλογικού δικαιώματος αναδεικνύει την ανάγκη για εκπαίδευση και ενημέρωση των νέων. Ως πολιτεία το στοίχημα είναι να εκπαιδεύσουμε τους νέους για θέματα πολιτικής, να εκτιμήσουμε την ικανότητά τους για ενεργό συμμετοχή στην πολιτική διαδικασία, και τέλος να τους δώσουμε ρόλο στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Η εκπαίδευση αυτή θα εξασφαλίσει ότι οι νέοι διαθέτουν τα απαραίτητα εργαλεία για να μπορούν να συμμετέχουν αποτελεσματικά στην πολιτική διαδικασία. Βέβαια, συχνά και μέσα από πρωτοβουλίες όπως το πρόγραμμα Erasmus+ και το έργο “Νεολαία — Αναβάθμιση για την Ευρώπη”, η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί ανελλιπώς να ενθαρρύνει τη συμμετοχή των νέων στη δημοκρατική διαδικασία.
Καταληκτικά, με βάση τις πρόσφατες εξελίξεις, φαίνεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται προς τη μείωση της ηλικίας του εκλογικού δικαιώματος. Αυτό θα αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα προς την ενίσχυση της συμμετοχής των νέων στη δημοκρατική διαδικασία.
*Δικηγόρος – Υποψήφια διδάκτωρ Νομικής, αναπληρώτρια πρόεδρος ΝΕΔΗΚ
